Vì sao các nhà khí tượng học Mỹ tin tưởng AI trong dự báo bão Isaias?

Hình ảnh vệ tinh của bão Isaias sáng 8/10. Ảnh: NOAA

Họ điều chỉnh các dự báo để bám sát mô hình dự báo bão bằng AI do Google DeepMind phát triển, thay vì chủ yếu dựa vào các mô hình truyền thống dựa trên vật lý mà nhiều người Mỹ quen thuộc hơn, như mô hình của châu Âu và Hệ thống Dự báo Toàn cầu (GFS). Cho đến nay, quyết định này đã mang lại kết quả tích cực.

Theo truyền thông Mỹ ngày 8/10, các dự báo về cơn bão này cho thấy độ tin cậy của những mô hình dự báo thời tiết bằng AI đang cải thiện, đồng thời báo hiệu xu hướng chuyển dịch nhanh chóng đáng kinh ngạc khi các nhà dự báo sử dụng thường xuyên những mô hình này trong công việc.

Dựa nhiều vào DeepMind khiến NHC dự báo Isaias sẽ mạnh lên thành bão cấp 2 ngay từ bản tin dự báo đầu tiên được công bố ngày 6/10, khi cơn bão thậm chí còn chưa được đặt tên. Vào thời điểm đó, nhiều mô hình máy tính truyền thống vẫn đưa ra những dự báo thiếu nhất quán. Tuy nhiên, nhìn chung, các mô hình này dự báo cơn bão sẽ yếu hơn và di chuyển theo một hướng khác so với dự báo của DeepMind và các mô hình AI khác.

Nếu dự báo chính xác, đây sẽ là thắng lợi lớn của Google, đồng thời giúp người dân trên đường đi của bão có thêm thời gian chuẩn bị ứng phó với sức tàn phá lớn hơn đáng kể. Isaias là cơn bão đầu tiên trong mùa bão nhiệt đới năm nay tại Đại Tây Dương, chủ yếu do tác động của hiện tượng siêu El Niño ở Thái Bình Dương. Cơn bão cũng lập kỷ lục về thời điểm xuất hiện muộn nhất của cơn bão đầu tiên trong mùa tại lưu vực đại dương này.

Các nhà dự báo NHC tin tưởng mô hình của Google DeepMind, đặc biệt là phiên bản mới nhất WeatherNext 3, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thực tế. Trong mùa bão năm 2025, Trung tâm Dự báo Bão quốc gia Mỹ đã dự báo chính xác khả năng tăng cường độ nhanh chóng của bão Melissa gần ba ngày trước khi cơn bão đổ bộ Jamaica, gây thiệt hại nghiêm trọng. Dự báo này phần lớn dựa trên các kết quả mô phỏng của DeepMind. Niềm tin đó còn đến từ việc Trung tâm Dự báo Bão quốc gia Mỹ hợp tác với Google để hỗ trợ huấn luyện mô hình và tìm hiểu sâu hơn về năng lực của công nghệ này.

Cũng như nhiều lĩnh vực khác hiện nay, ngành khí tượng đang chứng kiến những bước tiến nhanh chóng nhờ AI. Tuy nhiên, các mô hình này vẫn được sử dụng kết hợp với những mô hình truyền thống dựa trên vật lý, vốn vẫn có những ưu thế riêng. Các mô hình AI được huấn luyện bằng dữ liệu về những hiện tượng thời tiết trong quá khứ và, trong trường hợp của DeepMind, còn được cung cấp dữ liệu thời tiết hiện tại.

Theo Giám đốc NHC Michael Brennan, DeepMind đã thể hiện hiệu quả vượt trội trong mùa bão năm 2025 và dự báo chính xác cường độ của nhiều cơn bão tại Thái Bình Dương trong mùa bão năm nay.

Giải thích về việc dựa vào DeepMind khi dự báo bão Isaias, ông Brennan cho biết: “Các mô hình AI đã cho thấy tính nhất quán cao hơn giữa các lần chạy mô hình. Quyết định này có lẽ là sự kết hợp giữa những gì chúng tôi nhận thấy khi xem xét các mô hình dự báo truyền thống, những điểm thiếu nhất quán của các mô hình này, hiệu quả của các mô hình AI cho đến nay và thực tế là các mô hình này đã chứng minh được độ tin cậy khá cao”.

Một trong những minh chứng cho độ tin cậy đó là quyết định táo bạo của các nhà dự báo tại Trung tâm Dự báo Bão quốc gia Mỹ trong mùa bão năm 2025, khi bão Melissa xuất hiện.

Trong mùa bão năm 2025, lần đầu tiên các nhà dự báo của Trung tâm Dự báo Bão quốc gia Mỹ đưa ra dự báo rõ ràng rằng bão Melissa sẽ đạt cường độ cấp 5 khi cơn bão mới chỉ ở cấp 1, với sức gió khoảng 129 km/giờ. Quyết định này phần lớn dựa trên những dự báo rõ ràng của DeepMind. Trên thực tế, xét theo một số tiêu chí, DeepMind thậm chí còn dự báo tốt hơn các nhà dự báo con người trong toàn bộ mùa bão Đại Tây Dương năm 2025.

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang tạo điều kiện để các xoáy thuận nhiệt đới tăng cường độ nhanh hơn. Trong bối cảnh đó, Trung tâm Dự báo Bão quốc gia Mỹ đã chủ động đưa ra những dự báo cường độ mạnh hơn ngay từ giai đoạn đầu đối với một số cơn bão, trong đó có Isaias.

Trước khi AI tham gia vào công tác dự báo, NHC thường áp dụng cách tiếp cận theo từng bước, tăng dần mức cường độ dự báo tối đa khi cơn bão mạnh lên. Cách làm này thường khiến các dự báo chính thức chậm hơn so với diễn biến thực tế.

Cách tiếp cận đó dường như đã chấm dứt. Các cơn bão tăng cường độ nhanh đang xuất hiện phổ biến hơn, trong khi những mô hình mới nhất có khả năng dự báo trước hiện tượng này tốt hơn.

Ông Brennan cho biết: “Trong vài năm qua, chúng tôi đã chủ động đưa ra những dự báo cường độ bão mạnh hơn. Chúng tôi cũng tự tin hơn khi đưa ra những dự báo như vậy ngay từ giai đoạn đầu, như trường hợp bão Melissa năm ngoái, cũng như các cơn bão Helene và Milton”.

Ông cho biết thêm, sự hỗ trợ từ các mô hình máy tính truyền thống cùng với hiểu biết của các nhà khí tượng học về điều kiện khí quyển tại khu vực hình thành bão cũng là những yếu tố giúp đưa ra dự báo sớm. Ông Brennan nhấn mạnh: “Không phải chỉ có một yếu tố duy nhất, nhưng chắc chắn các mô hình AI đã hoạt động khá tốt trong một số trường hợp như vậy. Có thể nói, đây là công cụ bổ sung trong bộ công cụ dự báo, hay một nguồn bằng chứng khác giúp củng cố cơ sở cho những dự báo cường độ bão mạnh hơn ngay từ giai đoạn đầu”.

Theo ông Brennan, các nhà dự báo không ngần ngại dựa vào DeepMind, một phần vì họ biết dữ liệu nào đã được sử dụng để huấn luyện mô hình này.

Trong khi đó, theo kết quả đồng thuận từ phần lớn các mô hình máy tính chứ không chỉ riêng DeepMind, bão Isaias đang di chuyển về phía bờ biển phía Đông Bắc vịnh Mexico và nhiều khả năng sẽ đổ bộ mà không suy yếu.