Vì sao cần đẩy mạnh giáo dục tài chính cho học sinh, sinh viên?

Ảnh minh họa

Kiến thức tài chính - "lá chắn" trước rủi ro

Kinh tế số đang thay đổi cách con người học tập, làm việc và giao dịch. Theo Cục Thống kê, năm 2025, giá trị tăng thêm của kinh tế số chiếm khoảng 14,02% GDP, tương đương 72,1 tỷ USD, cao gấp 1,64 lần so với năm 2020.

Khi giao dịch ngày càng diễn ra trên môi trường số, giới trẻ bên cạnh thành thạo công nghệ còn phải biết quản lý tiền bạc, nhận diện rủi ro và đưa ra quyết định tài chính đúng đắn. Đó cũng là lý do giáo dục tài chính trở thành ưu tiên ở nhiều quốc gia. Không chỉ dạy cách quản lý tiền, giáo dục tài chính còn góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và phát triển kinh tế bền vững.

Theo GS. John Quelch (Singapore, tác giả của nhiều đầu sách về kinh doanh), giáo dục tài chính cho giới trẻ có ý nghĩa nền tảng đối với sự phát triển của gia đình và quốc gia.

Ông nhấn mạnh: "Giáo dục tài chính cho giới trẻ là điều cần thiết cho hạnh phúc và sự ổn định lâu dài của mỗi gia đình, cho sự thành công của mỗi quốc gia. Giáo dục tài chính không chỉ dạy chúng ta về tài chính mà còn dạy về tầm quan trọng của tính chính trực và sự tôn trọng lẫn nhau trong việc xây dựng một nền kinh tế dựa trên niềm tin và hợp tác hiệu quả".

Theo các chuyên gia, học sinh cần được làm quen với kiến thức tài chính ngay từ bậc phổ thông để hình thành thói quen quản lý tiền bạc, hiểu giá trị của lao động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Khi lên đại học, nội dung học có thể mở rộng sang lập kế hoạch tài chính, đánh giá rủi ro, đầu tư và ra quyết định trong bối cảnh kinh tế số.

Giáo dục tài chính cũng không nên chỉ gói gọn trong nhà trường mà cần được lan tỏa trên các nền tảng số với sự tham gia của ngân hàng, doanh nghiệp, cơ quan báo chí và truyền thông.

Học sinh nên được làm quen với kiến thức tài chính từ sớm

Trong bối cảnh các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, kiến thức tài chính còn là "lá chắn" giúp học sinh, sinh viên tự bảo vệ mình.

Số liệu của Bộ Công an cho thấy, giai đoạn 2020-2025, cả nước ghi nhận 24.295 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, tổng thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Riêng năm 2025, số tiền bị chiếm đoạt ước vượt 8.000 tỷ đồng, tương đương hơn 650 tỷ đồng mỗi tháng và trên 20 tỷ đồng mỗi ngày.

Theo thầy Lê Văn Ngà (Hà Nội), học sinh hiện nay sử dụng công nghệ rất thành thạo nhưng còn thiếu kiến thức tài chính. Nhiều em dễ tin vào những lời hứa hẹn hấp dẫn mà không nhận ra dấu hiệu lừa đảo.

Các chuyên gia cho rằng kiến thức tài chính chính là "vaccine" giúp giới trẻ hiểu nguyên tắc "lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng lớn", biết kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền và tránh các lời mời gọi đầu tư hoặc kiếm tiền thiếu minh bạch.

Không chỉ giúp phòng tránh rủi ro, giáo dục tài chính còn giúp học sinh hiểu giá trị của đồng tiền, biết trân trọng công sức lao động, có trách nhiệm hơn trong chi tiêu và hình thành thói quen tiết kiệm. Những kỹ năng như lập kế hoạch chi tiêu, xây dựng quỹ dự phòng hay cân nhắc trước khi vay mượn sẽ là hành trang quan trọng khi các em bước vào cuộc sống.

Chung tay xây dựng "thế hệ công dân tài chính"

Dù vai trò của giáo dục tài chính ngày càng được khẳng định, phần lớn học sinh, sinh viên Việt Nam vẫn chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về tài chính cá nhân. Nhiều em chưa biết lập ngân sách chi tiêu, chưa phân biệt rõ nhu cầu và mong muốn, chưa có thói quen tiết kiệm hay chuẩn bị quỹ dự phòng. Không ít sinh viên lần đầu sử dụng thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc vay tiêu dùng nhưng thiếu kỹ năng đánh giá rủi ro.

Theo ông Christian Grajek, Trưởng điều phối khu vực châu Á của Quỹ Hợp tác quốc tế các Ngân hàng Tiết kiệm Đức (DSIK), giáo dục tài chính cần được tích hợp vào chương trình học phù hợp với từng độ tuổi. Các phương pháp như trò chơi hóa, ứng dụng di động, học trực tuyến hay các cuộc thi về tiết kiệm sẽ giúp việc học hấp dẫn hơn. Bên cạnh đó, cần có những cơ chế khuyến khích như tài khoản tiết kiệm dành cho trẻ em để hình thành thói quen tài chính tích cực.

Ông Christian Grajek cũng cho rằng việc xây dựng một hệ sinh thái tài chính bền vững đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, ngành giáo dục, hệ thống ngân hàng và các tổ chức xã hội.

Giáo dục tài chính vì thế không chỉ là một nội dung trong chương trình học mà cần trở thành kỹ năng sống của mỗi công dân. Khi học sinh, sinh viên được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính, các em sẽ biết bảo vệ bản thân trước rủi ro, đồng thời góp phần xây dựng một nền kinh tế số phát triển bền vững.