Vì sao dầu diesel Nga chưa thể cập cảng Mỹ sau thỏa thuận Trump - Putin?

Tàu Agioi Fanendes. Ảnh: marinetraffic.com

Ít nhất ba tàu chở dầu diesel của Nga đến Mỹ đã thay đổi hành trình, làm dấy lên nghi ngờ về khả năng thực hiện thỏa thuận đạt được hồi tháng 10 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin.

Gần một tháng sau khi ông Trump đồng ý cho phép Nga đưa nguồn dự trữ dầu diesel vào thị trường Mỹ và toàn cầu bất chấp các lệnh trừng phạt hiện hành, vẫn chưa có lô dầu diesel nào đến được Mỹ. Trong khi đó, giá nhiên liệu tại nước này đã tăng gần gấp đôi kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bắt đầu.

Nga đã điều tổng cộng bốn tàu chở dầu diesel rời cảng kể từ khi thỏa thuận được ký kết.

Dưới đây là những thông tin đã được ghi nhận.

Điều gì đã xảy ra với các tàu chở dầu diesel Nga đến Mỹ?

Tàu chở dầu Talisman của Nga và tàu Leruo treo cờ Sierra Leone đã rời cảng Primorsk trên biển Baltic vào tháng trước, với điểm đến khai báo là bờ Đông nước Mỹ.

Tuy nhiên, theo công ty phân tích hàng hải Kpler và trang theo dõi tàu biển MarineTraffic, tính đến ngày 5/11, một tàu đang hướng về Brazil, trong khi tàu còn lại tiến vào Địa Trung Hải.

Tàu thứ ba, hiện vẫn ở Bắc Đại Tây Dương, đã thay đổi điểm đến từ New York sang trạng thái "chờ chỉ thị", đồng nghĩa với việc cảng dỡ hàng chưa được xác định.

Financial Times cũng đưa tin tàu Beast, thuộc sở hữu của một công ty tại Seychelles và nằm trong danh sách trừng phạt, đã nhận hàng tại cảng Primorsk của Nga vào cuối tháng 10 trước khi khởi hành hướng tới Mỹ. Hiện tàu đang phát tín hiệu điểm đến là "Đại Tây Dương".

Ông Trump và ông Putin đã đạt được thỏa thuận gì?

Theo kênh Al Jazeera, đây là một thỏa thuận có những con số lớn nhưng lại thiếu nhiều chi tiết cụ thể.

Ông Trump lần đầu công bố thỏa thuận sau cuộc điện đàm với ông Putin ngày 9/10. Theo đó, Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu.

Các tàu chở sản phẩm dầu có khả năng vận hành trên những tuyến đường dài có thể vận chuyển tối đa khoảng 100.000 tấn dầu diesel mỗi chuyến.

Ông Trump viết trên nền tảng Truth Social rằng Nga sẽ cung cấp thêm 500.000 tấn trong tháng 11, sau đó là 1 triệu tấn "ngay lập tức tiếp theo".

Thỏa thuận do ông Trump thu xếp với ông Putin cho phép dầu diesel Nga được mua bán, vận chuyển, dỡ hàng và nhập khẩu đến ngày 7/4/2027. Thỏa thuận được đưa ra sau khi ông Trump quy trách nhiệm cho Ukraine về tình trạng thiếu hụt dầu diesel do các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng Nga trong cuộc chiến Nga - Ukraine.

Thỏa thuận này cũng đảo ngược chính sách mà Mỹ đã duy trì trong nhiều năm, sau khi Washington cấm nhập khẩu năng lượng Nga sau khi Moskva triển khai chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Ukraine hồi tháng 2/2022.

Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ sau đó đã ban hành giấy phép miễn trừ trừng phạt tạm thời, khiến một nhóm nghị sĩ thuộc cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ bất bình. Nhóm nghị sĩ này từng thông qua một gói trừng phạt mới vào tháng 9, được đặt theo tên cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người ủng hộ Ukraine.

Trong tuyên bố gửi hãng thông tấn AP, Bộ Tài chính Mỹ khẳng định việc miễn trừ "tuân thủ tất cả các luật hiện hành có liên quan".

Nga công bố chuyến hàng dầu diesel đầu tiên trong chuyến thăm St Petersburg của Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff hồi tháng 10.

Tuy nhiên, nhiều nội dung của thỏa thuận vẫn chưa rõ ràng.

Cả Nhà Trắng lẫn Điện Kremlin đều chưa cho biết thỏa thuận có được lập thành văn bản hay không. Hai bên cũng chưa công bố giá bán dầu diesel, điều khoản thanh toán hoặc danh tính những công ty tham gia.

Hiện có bao nhiêu dầu diesel Nga đang chờ được bán?

Con số chính xác chưa được xác định, nhưng lượng dầu này thấp hơn mức đã cam kết.

Khối lượng dầu diesel liên quan chưa được công bố, song các nhà phân tích nhận định chuyến hàng đầu tiên khó có thể giúp giảm đáng kể áp lực đối với người tiêu dùng Mỹ.

Giá dầu diesel bán lẻ tại Mỹ đã vượt 6 USD/gallon (1,59 USD/lít) trong tháng 9, gần gấp đôi mức trước chiến tranh, và tiếp tục duy trì ở mức cao.

Khi đề cập đến tàu chở dầu đầu tiên được Nga điều đi, ông Aarathi Krishnan, Giám đốc điều hành Raksha Intelligence, cho biết: "Lô hàng được đưa tin tương đương khoảng hai giờ tiêu thụ nhiên liệu chưng cất của Mỹ".

Nhưng theo ông Krishnan, "ngay cả khi cập cảng đúng kế hoạch, lô hàng này cũng hầu như không tạo ra khác biệt đối với nguồn cung trên toàn quốc".

Vì sao các nhà kinh doanh không muốn mua dầu diesel Nga?

Nguyên nhân là rủi ro pháp lý.

Mặc dù Bộ Tài chính Mỹ đã tạm thời cho phép hoạt động mua bán dầu diesel Nga vốn thuộc diện bị trừng phạt, lệnh cấm nhập khẩu năng lượng Nga do Quốc hội Mỹ ban hành vẫn có hiệu lực, khiến các nhà kinh doanh đối mặt với mức độ bất định lớn.

Vào ngày 2/11, Thống đốc bang New Jersey Mikie Sherrill đã gửi thư cho các đơn vị khai thác cảng và kho cảng trong bang, yêu cầu từ chối tiếp nhận những tàu chở loại nhiên liệu này.

Bà Sherrill cảnh báo rằng "bất kỳ nỗ lực nào nhằm thu lợi từ hoạt động kinh doanh nhiên liệu Nga bất hợp pháp đều sẽ phải đối mặt với những hình phạt nghiêm khắc", đồng thời nhấn mạnh rằng chính quyền Tổng thống Trump không có thẩm quyền vô hiệu hóa lệnh cấm.

Các nghị sĩ cũng cảnh báo ngân hàng, cơ quan quản lý cảng và doanh nghiệp phân phối nhiên liệu rằng việc tham gia xử lý những lô hàng nhập khẩu này có thể khiến họ phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc hình sự, đồng thời đối mặt với các cuộc điều tra của Quốc hội trong tương lai.

Chính quyền Tổng thống Trump khẳng định việc miễn trừ là hợp pháp, và chưa có tòa án nào đưa ra phán quyết về tranh chấp này.

Ông Matt Smith, nhà phân tích tại Kpler, nói với AP rằng: "Rõ ràng có sự do dự trong việc đưa những lô dầu này vào bờ, đơn giản vì những hệ quả có thể phát sinh từ việc đó".

Dầu diesel Nga sẽ được chuyển đến đâu?

Theo các chuyên gia, nhiều khả năng các lô hàng này sẽ không đến Mỹ.

Dữ liệu của Kpler cho thấy hai tàu đầu tiên thay đổi hành trình đang hướng tới Brazil và Địa Trung Hải, trong khi tàu thứ ba cũng có thể đi theo hướng tương tự.

Theo ông Smith, "do những lo ngại về quy định pháp lý và các biện pháp trừng phạt, chúng ta có thể sẽ không thấy lô hàng này được dỡ tại bờ Đại Tây Dương của Mỹ".

Tuy nhiên, Moskva khẳng định thỏa thuận vẫn đang được triển khai đúng kế hoạch.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố "toàn bộ lượng dầu diesel sẽ tìm được người mua".

Đặc phái viên của Tổng thống Putin, ông Kirill Dmitriev, còn bác bỏ mạnh mẽ hơn khi viết trên mạng xã hội X rằng những thông tin trên là "giả mạo" và "các tàu chở dầu có điểm đến là Mỹ vẫn đang tiếp tục hành trình theo đúng lộ trình".