Vì sao hành khách hiếm khi được biết rõ lý do chuyến bay trễ giờ?
Sau dòng thông báo chậm chuyến là hàng loạt yếu tố vận hành, khiến hãng bay khó đưa ra lời giải thích cụ thể cho hành khách ngay lập tức.
Do vào giờ cao điểm bay, các quầy làm thủ tục, ký gửi hành lý đều khá đông đúc. Ảnh: Duy Hiệu.
Khi chuyến bay bị trễ, hành khách thường chỉ thấy trên bảng điện tử vài chữ ngắn gọn như “delayed” (chậm chuyến) hoặc “operational reasons” (lý do khai thác), không có thêm thông tin cụ thể.
Trong nhiều trường hợp, việc không nói rõ không hẳn vì hãng muốn né tránh, mà vì chưa thể xác định chính xác nguyên nhân cuối cùng hoặc lo ngại rủi ro khi công bố quá sớm.
Trên thực tế, rất ít chuyến bay bị trễ chỉ vì một lý do duy nhất. Một chuyến có thể khởi đầu bằng việc máy bay đến muộn từ chặng trước, sau đó tiếp tục bị giữ lại vì thiếu cổng đỗ, kẹt đường lăn, chờ slot cất cánh hoặc phải điều chỉnh kế hoạch do thời tiết xấu ở điểm đến. Khi các yếu tố này chồng lên nhau, delay trở thành hiện tượng mang tính dây chuyền.
Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), tại châu Âu và Bắc Mỹ, tình trạng quá tải hạ tầng và thiếu nhân sự điều phối không lưu khiến độ trễ trung bình tăng lên trong những năm gần đây, dù số chuyến bay không tăng tương ứng. Theo IATA, đây là một trong những “nút thắt” lớn nhất của ngành hàng không hậu đại dịch.
Bảng thông báo chuyến bay bị delay tại sân bay Tân Sơn Nhất ngày 26/4/2025. Ảnh: Duy Hiệu.
Trong bối cảnh đó, các hãng thường sử dụng cụm “operational reasons” - tức “lý do khai thác” - như một cách nói chung cho nhiều tình huống vận hành khác nhau.
Theo Reuters, trong hệ thống nội bộ, nguyên nhân chậm chuyến được phân loại rất chi tiết, từ kỹ thuật, phi hành đoàn, kiểm soát không lưu cho tới thời tiết. Tuy nhiên, khi truyền tải ra bên ngoài, hãng thường rút gọn thông tin để tránh nhầm lẫn, bởi tại thời điểm thông báo ban đầu, nguyên nhân thực sự vẫn có thể thay đổi theo diễn biến thực tế.
Một yếu tố quan trọng khác là vấn đề pháp lý và quyền lợi hành khách. Ở Liên minh châu Âu, quy định EC261 cho phép hành khách yêu cầu bồi thường hoặc hỗ trợ nếu chuyến bay bị trễ do lỗi thuộc trách nhiệm của hãng.
Tại Mỹ, Bộ Giao thông Vận tải (DOT) cũng yêu cầu hãng hoàn tiền trong trường hợp chuyến bay bị “significant delay” nếu hành khách không tiếp tục hành trình. Chính vì quyền lợi gắn chặt với nguyên nhân delay, các hãng thường thận trọng khi phát ngôn, tránh đưa ra lý do cụ thể khi chưa có xác nhận đầy đủ từ tất cả các bên liên quan.
Ngoài ra, không phải nguyên nhân nào hãng cũng có thể hoặc nên công bố chi tiết. Các vấn đề kỹ thuật, an toàn hay an ninh thường chỉ được thông báo ở mức khái quát như “technical issue” (vấn đề kỹ thuật). Các chuyên gia hàng không cho rằng việc giải thích quá chi tiết trong thời gian ngắn không chỉ khó hiểu với hành khách, mà còn dễ gây lo lắng không cần thiết, trong khi bản chất sự cố có thể rất nhỏ và đã được kiểm soát.
Cuối cùng, cần nhìn nhận rằng sân bay là môi trường vận hành áp lực cao. Nhân viên mặt đất cùng lúc phải xử lý đổi chuyến, hành lý, khách nối chuyến và cập nhật thông tin từ trung tâm điều hành.
Trong hoàn cảnh đó, việc truyền đạt đầy đủ, kịp thời và dễ hiểu cho từng hành khách là điều không hề đơn giản. Vì vậy, những dòng chữ như “delayed” (chậm chuyến) hay “operational reasons” (lý do khai thác) trở thành lựa chọn quen thuộc, dù chúng không thỏa mãn sự tò mò của người chờ đợi.
