Vì sao kế hoạch chế tạo vũ khí siêu thanh và dưới nước của Nhật Bản khiến Trung Quốc đặc biệt lo ngại?

Nhật Bản có kế hoạch trang bị vũ khí cho hạm đội tàu ngầm không người lái của mình. Ảnh: JSDF.

Trong động thái mới nhất nhằm chỉ trích chương trình tăng cường năng lực quân sự của Tokyo, Trung Quốc đặc biệt nhắm tới hai kế hoạch của Nhật Bản: trang bị tên lửa tầm xa cho drone dưới nước và tiến hành thử nghiệm vũ khí siêu vượt âm tại Australia.

Theo các nhà phân tích, hai chương trình này có thể tạo thêm mối đe dọa đối với các lực lượng đổ bộ và tàu chiến mặt nước của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) hoạt động trong “chuỗi đảo thứ nhất”. Điều này có thể ảnh hưởng tới khả năng triển khai lực lượng của Hải quân PLA nếu xảy ra xung đột liên quan tới Đài Loan.

“Chuỗi đảo thứ nhất” có vị trí chiến lược quan trọng, kéo dài từ Nhật Bản qua Đài Loan, Philippines và xuống đảo Borneo.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc Trương Hiểu Cương ngày 27/8 đã nhấn mạnh hai sáng kiến trên, cáo buộc Nhật Bản đang “công khai mở rộng kho vũ khí”.

Ông Trương gọi những động thái này là “nguy hiểm” và cho rằng chúng có “sự tương đồng đáng chú ý” với quá trình quân sự hóa của Nhật Bản trước Thế chiến II. Tuy nhiên, ông không giải thích cụ thể vì sao hai chương trình vũ khí nói trên có thể tạo ra thách thức đối với PLA.

Nhật Bản đã nhanh chóng mở rộng năng lực tấn công tầm xa kể từ khi đưa khái niệm “năng lực phản kích” vào chiến lược an ninh năm 2022.

Theo chính sách này, Tokyo cho rằng nước này có thể tấn công các mục tiêu quân sự trên lãnh thổ đối phương để tự vệ sau khi bị tấn công vũ trang. Nhật Bản vẫn khẳng định các cuộc tấn công phủ đầu bị cấm.

Tokyo đã bắt đầu triển khai một số vũ khí tấn công ngoài tầm phòng thủ được phát triển trong nước, trong đó có đạn lượn siêu vượt âm tốc độ cao Type-25 (HVGP), được đưa vào biên chế từ tháng 3.

Theo các nhà phân tích, Nhật Bản hiện chưa có hệ thống vũ khí nào chính thức được nước này xếp vào nhóm vũ khí siêu vượt âm đang hoạt động.

Các hệ thống tiên tiến hơn vẫn đang được phát triển, bao gồm HVGP Block 2, được Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết sẽ đạt tốc độ siêu vượt âm, cùng tên lửa hành trình siêu vượt âm (HCM) sử dụng động cơ scramjet.

Nhật Bản đang triển khai các loại vũ khí tấn công tầm xa như Type-25 HVGP. Ảnh: JSDF.

Nhật Bản đưa năng lực tấn công tầm xa xuống dưới mặt nước

Không chỉ phát triển các hệ thống phóng từ mặt đất, Tokyo còn tìm cách đưa năng lực tấn công tầm xa xuống dưới mặt nước.

Kyodo News ngày 19/8 đưa tin Nhật Bản đang lên kế hoạch phát triển một tên lửa siêu vượt âm phóng từ dưới nước. Theo các nhà phân tích, đây nhiều khả năng sẽ là một HCM được phóng từ tàu ngầm có người lái.

Trong một chương trình riêng, Kyodo cho biết Tokyo cũng đang nghiên cứu công nghệ cho phép phương tiện không người lái dưới nước (UUV) phóng tên lửa tầm xa.

Chương trình này được xây dựng dựa trên những nghiên cứu mà Nhật Bản đã tiến hành đối với drone dưới nước.

Yoshihiro Inaba, chuyên gia phân tích quốc phòng kiêm phóng viên Nhật Bản của Naval News, cho biết cơ quan công nghệ thuộc Bộ Quốc phòng Nhật Bản đang phát triển một mẫu UUV dạng module, có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ như trinh sát, theo dõi tàu ngầm và rải thủy lôi.

Ông Inaba cho rằng kế hoạch trang bị vũ khí cho UUV vẫn đang ở giai đoạn ban đầu, nhưng về lâu dài, những phương tiện này có thể bổ sung cho lực lượng tàu ngầm tương đối nhỏ của Nhật Bản.

Nếu được trang bị tên lửa, UUV có thể tạo ra một “mối đe dọa thường trực” đối với tàu chiến PLA hoạt động quanh quần đảo Nansei ở phía tây nam Nhật Bản hoặc các lực lượng được triển khai để hỗ trợ một chiến dịch nhằm vào Đài Loan, ông Inaba nhận định.

Timothy Heath, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu quốc phòng của Perceptum, cho rằng UUV mang tên lửa có thể rất khó bị phát hiện vì chúng có khả năng yên lặng hơn tàu ngầm và có thể được triển khai từ những vị trí mà đối phương không ngờ tới.

Điều này có thể khiến Bắc Kinh có rất ít thời gian để phản ứng.

Chi phí thấp hơn so với tàu ngầm có người lái cũng cho phép Nhật Bản triển khai UUV với số lượng lớn hơn. Nếu nhiều phương tiện đồng loạt phóng tên lửa, chúng về lý thuyết có thể tạo ra một cuộc tấn công đủ lớn để làm quá tải hệ thống phòng thủ của mục tiêu.

Christopher Hughes, giáo sư về chính trị quốc tế và nghiên cứu Nhật Bản tại Đại học Warwick, cho rằng Trung Quốc “rõ ràng khó chịu” trước việc Nhật Bản phát triển những năng lực này và Bắc Kinh “có lý do để lo ngại”.

Theo Hughes, những bài học rút ra từ cuộc chiến Ukraine đang góp phần định hình cái mà Tokyo gọi là “phương thức tác chiến mới”, đồng thời ảnh hưởng tới các quyết định mua sắm quốc phòng và đợt rà soát sắp tới đối với ba văn kiện chiến lược quốc phòng của Nhật Bản.

Các nhà hoạch định quốc phòng Nhật Bản đã theo dõi cách drone và tên lửa Ukraine gây sức ép nghiêm trọng lên Hạm đội Biển Đen của Nga. Tokyo vì thế đang xem xét liệu những năng lực tương tự có thể được sử dụng để hạn chế hoạt động của Hải quân PLA hay không.

Hai công nghệ mới nổi có thể đặt ra những bài toán khác nhau đối với PLA.

Hughes cho rằng tốc độ và khả năng cơ động của các phiên bản HVGP tương lai có thể khiến chúng khó bị đánh chặn. Trong khi đó, một lượng lớn UUV hoạt động cùng lúc cũng sẽ tạo ra thách thức không nhỏ cho lực lượng phòng thủ.

Các mẫu vũ khí siêu vượt âm tiên tiến hơn của Nhật Bản cũng có thể mở rộng đáng kể tầm tấn công của nước này.

Theo một nhà phân tích, các tàu ngầm không người lái (UUV) được trang bị tên lửa tầm xa có thể gây ra “mối đe dọa thường trực” đối với các tàu hải quân PLA gần Nhật Bản. Ảnh: CCTV.

Ông Inaba cho biết Tokyo đang phát triển các biến thể HVGP có năng lực cao hơn, đồng thời nghiên cứu HCM sử dụng động cơ scramjet.

Theo ông, HVGP Block 2A và Block 2B dự kiến có tầm bắn lần lượt khoảng 2.000 km và 3.000 km. Với tầm hoạt động này, một số mục tiêu trên lãnh thổ Trung Quốc có thể nằm trong phạm vi tác chiến.

Tuy nhiên, Masashi Murano, chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson, cho rằng giá trị chính của các vũ khí siêu vượt âm tương lai của Nhật Bản sẽ nằm ở nhiệm vụ chống hạm thay vì tấn công các mục tiêu trên đất liền.

Ông Murano thận trọng hơn khi đánh giá UUV mang tên lửa.

Theo ông, kích thước hạn chế của những phương tiện này có thể khiến số lượng tên lửa mà chúng mang theo không nhiều. Việc tái nạp tên lửa khi đang hoạt động trên biển cũng sẽ rất khó khăn.

“Các mục tiêu trên mặt đất của Trung Quốc có tính dự phòng cao và được phân tán rộng”, Murano nói, đồng thời cho rằng quy mô các cuộc tấn công trên đất liền mà Nhật Bản có thể tiến hành sẽ tạo ra tác động hạn chế nếu không được tích hợp vào một chiến dịch rộng lớn hơn của Mỹ. Ngoài ra, các cơ sở hạ tầng bị hư hại vẫn có thể được sửa chữa.

Theo Murano, tấn công các lực lượng hải quân PLA sẽ là cách hiệu quả nhất để gây tổn thất cho Bắc Kinh.

Trung Quốc chú ý kế hoạch Nhật Bản thử vũ khí siêu vượt âm tại Australia

Tuần trước, Trung Quốc cũng lên tiếng chỉ trích kế hoạch của Nhật Bản thử nghiệm vũ khí siêu vượt âm tại Australia.

Ngày 18/8, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi và người đồng cấp Australia Richard Marles nhất trí thúc đẩy các thỏa thuận cho phép Tokyo sử dụng các thao trường tên lửa của Australia trong thập niên tới, trong đó có hoạt động thử nghiệm chương trình vũ khí siêu vượt âm.

Ông Koizumi gọi thỏa thuận này là một bước đi “đột phá”, trong khi Marles cho rằng nó tiếp nối các cuộc thảo luận về việc Australia cung cấp “chiều sâu chiến lược” cho Nhật Bản.

Tuy nhiên, với Bắc Kinh, hợp tác quân sự Nhật Bản - Australia có thể mang ý nghĩa lớn hơn việc Tokyo có thêm không gian để thử nghiệm vũ khí.

Inaba cho rằng việc tiến hành thử nghiệm tại Australia sẽ khiến hoạt động thu thập thông tin tình báo của Trung Quốc khó khăn hơn đáng kể so với trường hợp các cuộc thử nghiệm diễn ra tại vùng biển xung quanh Nhật Bản.

“Quan trọng hơn, thỏa thuận này phản ánh rõ sự gắn kết ngày càng tăng về chính trị và quân sự giữa Nhật Bản và Australia, điều nhiều khả năng sẽ khiến Bắc Kinh quan ngại”, ông Inaba nói.

Sự kết hợp giữa UUV mang tên lửa, vũ khí siêu vượt âm và mạng lưới hợp tác quân sự với Australia đang cho thấy Tokyo từng bước xây dựng năng lực tấn công tầm xa đa lớp. Đối với Bắc Kinh, đây có thể trở thành một yếu tố mới cần tính đến khi đánh giá cán cân quân sự tại chuỗi đảo thứ nhất và các kịch bản xung đột tiềm tàng ở eo biển Đài Loan.