Vì sao lãi suất liên ngân hàng tăng vọt rồi đảo chiều giảm nhanh?

Ngày 5-2, tức chỉ sau khoảng 48 giờ, thị trường liên ngân hàng chứng kiến một nhịp biến động hiếm gặp khi lãi suất VND ở các kỳ hạn rất ngắn tăng vọt lên vùng đỉnh nhiều năm rồi nhanh chóng đảo chiều giảm sâu. Diễn biến “nóng nhanh, nguội mau” liên tiếp này diễn ra trong bối cảnh hệ thống ngân hàng bước vào cao điểm thanh khoản cuối năm, đặt ra câu hỏi về nguyên nhân thực sự phía sau và vai trò điều tiết của Ngân hàng Nhà nước trước thềm Tết Nguyên đán.

Lãi suất liên ngân hàng VND hạ nhiệt thần tốc

Cuối ngày 4-2, lãi suất cho vay bình quân bằng VND trên thị trường liên ngân hàng bất ngờ giảm mạnh ở các kỳ hạn rất ngắn sau phiên tăng “sốc” trước đó. Lãi suất qua đêm và kỳ hạn 1 tuần lần lượt hạ 5,25 - 7 điểm %, trong khi kỳ hạn 2 tuần đi ngang và kỳ hạn 1 tháng nhích nhẹ 0,05 điểm % so với phiên liền trước.

Cụ thể, lãi suất qua đêm từ mức đỉnh 17%/năm trong đêm 3-2 đã nhanh chóng lùi về 10%/năm trong phiên 4-2. Lãi suất kỳ hạn 1 tuần giảm về 9,75%/năm; kỳ hạn 2 tuần giữ nguyên 6,40%/năm và kỳ hạn 1 tháng tăng nhẹ lên 9,55%/năm.

Trước đó, vào đêm 3-2, lãi suất chào bình quân bằng VND trên thị trường liên ngân hàng tăng vọt 2 - 7,9 điểm % ở hầu hết kỳ hạn từ 1 tháng trở xuống, ngoại trừ kỳ hạn 2 tuần đi ngang. Điều này đẩy lãi suất qua đêm lên tới 17%/năm, kỳ hạn 1 tuần 15%/năm, 2 tuần 6,4%/năm và 1 tháng 9,5%/năm.

Ở chiều ngược lại, lãi suất bình quân bằng USD trên thị trường liên ngân hàng tiếp tục xu hướng giảm nhẹ 0,01 - 0,05 điểm % tại tất cả kỳ hạn. Trong ngày 4-2, lãi suất USD qua đêm giao dịch quanh 3,62%/năm; 1 tuần 3,66%/năm; 2 tuần 3,71%/năm và 1 tháng 3,75%/năm.

Lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng giảm mạnh trong đêm 4-2, hạ tới 7 điểm % so với phiên trước. Ảnh: T.L

Thanh khoản ngân hàng căng thẳng vì đâu?

Lý giải hiện tượng lãi suất liên ngân hàng VND tăng vọt rồi nhanh chóng hạ nhiệt, TS Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế cho rằng đây là diễn biến đáng chú ý nhưng không bất thường, phản ánh áp lực thanh khoản ngắn hạn mang tính thời điểm.

Theo ông Nhân, đợt tăng đột biến trong hai ngày qua, đặc biệt khi lãi suất qua đêm chạm 17%/năm và kỳ hạn 1 tuần lên 15%/năm vào ngày 3-2, chủ yếu xuất phát từ sự cộng hưởng của hai yếu tố quen thuộc vào thời điểm đầu năm, cận Tết Nguyên đán.

Thứ nhất là áp lực thanh khoản cuối tháng và cao điểm nộp thuế. Cuối tháng 1, đầu tháng 2 là giai đoạn doanh nghiệp tập trung thực hiện nghĩa vụ thuế (thuế thu nhập doanh nghiệp quý, các khoản thu khác). Việc này khiến dòng tiền lớn tạm thời “chảy” về Kho bạc Nhà nước, làm thu hẹp dòng tiền ngắn hạn trong các ngân hàng thương mại. Do đó, một số ngân hàng phải vay mượn khẩn cấp trên thị trường liên ngân hàng với chi phí cao hơn để đảm bảo cân đối vị thế thanh toán và dự trữ bắt buộc.

Thứ hai là nhu cầu tiền mặt tăng mạnh trước Tết. Giai đoạn giáp Tết luôn đi kèm nhu cầu rút tiền mặt để chi trả lương, thưởng, tất niên và các hoạt động kinh tế - xã hội tăng vọt cũng khiến dòng tiền bị rút ra khỏi hệ thống. Cùng với đó, một số ngân hàng đang thực hiện cơ cấu lại danh mục cho vay để chuẩn bị cho kế hoạch kinh doanh đầu năm, khiến thanh khoản cục bộ bị thu hẹp thêm.

“Khi nguồn vốn nội tại không còn dồi dào, các ngân hàng buộc phải chấp nhận lãi suất cao hơn để vay ngắn hạn từ nhau, đẩy mặt bằng lãi suất liên ngân hàng tăng vọt, đặc biệt ở các kỳ hạn rất ngắn qua đêm và 1 tuần”, ông Nhân phân tích.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này nhấn mạnh tình trạng này chỉ là tạm thời và mang tính chu kỳ, thường xuất hiện vào các thời điểm cuối tháng, quý hoặc cận Tết chứ không phải dấu hiệu của sự thay đổi cấu trúc dài hạn trong chính sách tiền tệ. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã và đang phản ứng kịp thời bằng cách bơm ròng thanh khoản lớn qua kênh thị trường mở (OMO), với quy mô hàng chục ngàn tỉ đồng trong những phiên gần đây, nhằm hạ nhiệt áp lực và ổn định hệ thống.

Thực tế, lợi suất trái phiếu Chính phủ trên thị trường thứ cấp vẫn duy trì ổn định, với kỳ hạn 3 năm quanh 3,18%/năm và 10 năm khoảng 4,07%/năm. Điều này cho thấy thị trường chưa xuất hiện lo ngại về lạm phát hay xu hướng thắt chặt tiền tệ. Lãi suất liên ngân hàng bằng USD chỉ nhích nhẹ (qua đêm chỉ ở mức 3,63%/năm; 1 tháng đang là 3,80%/năm), phản ánh chênh lệch lãi suất VND-USD vẫn duy trì ở mức cao, hỗ trợ ổn định tỉ giá.

“Tổng thể, mặt bằng lãi suất liên ngân hàng cao kỷ lục vừa qua chủ yếu do các yếu tố mùa vụ chồng chéo (nộp thuế, cận Tết Nguyên đán và cơ cấu tín dụng cục bộ) chứ không phải tín hiệu của xu hướng đảo chiều chính sách. Với sự can thiệp chủ động của NHNN, tôi kỳ vọng mặt bằng lãi suất liên ngân hàng sẽ nhanh chóng hạ nhiệt trong những ngày tới khi dòng tiền từ Kho bạc được phân bổ trở lại và nhu cầu tiền mặt Tết dần được đáp ứng”, TS Lê Bá Chí Nhân nhận định.

THÙY LINH