Vì sao lực lượng Houthi ở Yemen bất ngờ đứng ngoài cuộc xung đột Israel - Mỹ với Iran?

Các tay súng Houthi tại Sanaa, Yemen, ngày 11/3/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Kênh Al Jazeera của Qatar ngày 7/3 cho biết các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào Iran đã đẩy toàn bộ khu vực Trung Đông vào tình trạng hỗn loạn. Từ Tehran, căng thẳng lan rộng và ảnh hưởng đến nhiều thành phố Arab khác như Abu Dhabi, Doha, Kuwait City, Manama và Beirut.

Giữa làn sóng leo thang quân sự lan đến nhiều quốc gia, Yemen lại tương đối yên lặng.

Điều này có phần bất ngờ vì trước đó, Houthi, lực lượng thân Iran và là chính quyền trên thực tế tại vùng Tây Bắc Yemen, đã nhiều lần tấn công các mục tiêu của Mỹ và Israel kể từ khi Israel phát động cuộc chiến tại Gaza vào tháng 10/2023.

Tuy nhiên, trong tuần kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2, Houthi chỉ bày tỏ sự ủng hộ Tehran bằng lời nói và tổ chức các cuộc biểu tình lớn lên án các cuộc không kích.

Việc họ có tiếp tục đứng ngoài cuộc xung đột hay không vẫn chưa rõ ràng. Các nhà phân tích cho rằng lực lượng này vẫn có thể tham chiến, và sự kiềm chế hiện tại có vẻ là một phần của chiến lược chờ đợi.

Nhà phân tích cấp cao về Yemen và khu vực Vùng Vịnh tại tổ chức theo dõi xung đột ACLED, Luca Nevola, nói với Al Jazeera rằng việc Houthi can thiệp vẫn có khả năng xảy ra và có thể diễn ra theo từng bước leo thang. Ở giai đoạn hiện tại, ưu tiên hàng đầu của Houthi là tránh sự trả đũa trực tiếp từ Mỹ và Israel.

Tháng 8 năm ngoái, các cuộc không kích của Israel đã giết chết ít nhất 12 thành viên cấp cao trong chính quyền Houthi, bao gồm Thủ tướng Ahmed al-Rahawi và Tổng tham mưu trưởng Mohammed al-Ghumari, trong các cuộc tấn công tại Sanaa.

Đây là một trong những tổn thất nặng nề nhất mà lực lượng này phải chịu trong cuộc đối đầu với Mỹ và Israel.

Sự kiện đó, cùng với các cuộc tấn công khác trong năm ngoái, đã khiến ban lãnh đạo Houthi trở nên thận trọng hơn và lo ngại việc phải đối mặt với một chiến dịch không kích quy mô lớn vào các khu vực do họ kiểm soát.

Nhà phân tích Nevola cho biết Houthi dường như lo ngại về khả năng tình báo của Israel và nguy cơ các lãnh đạo của họ bị ám sát hoặc loại bỏ.

Mặc dù phải chịu tổn thất trong năm ngoái, lực lượng Houthi vẫn chưa bị tê liệt hoàn toàn và vẫn có khả năng phát động các cuộc tấn công nhằm vào đối thủ.

Nhà phân tích Nevola giải thích rằng Houthi nhiều khả năng sẽ nối lại các cuộc tấn công nếu họ bị kéo trực tiếp vào cuộc xung đột, thông qua các cuộc không kích của Mỹ hoặc Israel, hoặc nếu các lực lượng chống Houthi trong nước mở lại các chiến dịch quân sự tại Yemen.

Lãnh đạo Houthi, Abdel-Malik al-Houthi, tuần này tuyên bố rằng Yemen đứng rõ ràng về phía Cộng hòa Hồi giáo Iran và người dân Iran theo Hồi giáo.

Ông al-Houthi nhấn mạnh rằng các tay súng Houthi “luôn đặt ngón tay trên cò súng” khi đề cập đến việc leo thang quân sự, đồng thời cho biết sự tham gia của lực lượng này vào cuộc chiến có thể xảy ra bất cứ lúc nào tùy theo diễn biến tình hình.

Máy bay không người lái MQ-9 của Mỹ bị bắn rơi tại Sanaa, Yemen, ngày 19/4/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Giữ lại một quân bài dự phòng

Bình luận viên chính trị Yemen Sadam al-Huraibi cho rằng lực lượng Houthi sẽ tham chiến nếu Iran yêu cầu.

Ông al-Huraibi nói với Al Jazeera rằng Tehran không muốn sử dụng tất cả các quân bài của mình cùng một lúc và đang giữ lực lượng Houthi cho giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột.

Ông al-Huraibi cho rằng việc Houthi tham gia chiến tranh chỉ còn là vấn đề thời gian. Nếu các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào Iran không dừng lại, nhóm Yemen này sẽ không thể mãi đứng ngoài cuộc.

Theo ông al-Huraibi, Houthi đang chuẩn bị cho chiến tranh tại Sanaa và các tỉnh mà họ kiểm soát.

Houthi vẫn có khả năng gây hỗn loạn tại Biển Đỏ, nơi họ đã nhiều lần tấn công tàu thuyền trong chiến dịch mà họ nói là để ủng hộ Gaza. Họ cũng có thể phóng thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa về phía Israel.

Ông al-Huraibi cho rằng động thái này có khả năng xảy ra và phụ thuộc vào thời điểm do Houthi và Iran quyết định.

Nhà phân tích Nevola cũng đồng tình với nhận định này. Ông Nevola nói rằng khi tất cả các lực lượng trong “trục kháng cự” - tức các nhóm thân Iran trong khu vực - đều đang bị tấn công trực tiếp, việc đảm bảo duy trì hoạt động lâu dài từ Yemen và giữ cho chính quyền Houthi tồn tại như một nơi trú ẩn an toàn có thể đã trở thành ưu tiên chiến lược.

Adel Dashela, một nhà nghiên cứu Yemen và là nghiên cứu viên không thường trú tại Mesa Global Academy, cho rằng Houthi hiện chưa muốn chính thức tuyên chiến để thể hiện rằng họ là một lực lượng độc lập, không hoàn toàn chịu sự chỉ đạo của Tehran.

Nhà nghiên cứu Dashela nói rằng trên thực tế nhóm này vẫn là một phần của “trục kháng cự”, và chiến tranh hoàn toàn có thể lan tới họ.

Tuy nhiên, ban lãnh đạo Houthi vẫn đang chờ xem tình hình phát triển ra sao và không muốn đưa ra quyết định vội vàng về việc tham gia vào cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran.

Tàu sân bay USS Harry S. Truman của Mỹ. Ảnh tư liệu: IRNA/TTXVN

Các mục tiêu có thể bị tấn công

Lực lượng Houthi có khả năng tấn công nhiều mục tiêu bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái.

Nhà phân tích Nevola cho biết nếu cuộc xung đột kéo dài và Houthi cảm thấy bị đe dọa bởi các cuộc tấn công trực tiếp, họ có thể mở rộng danh sách mục tiêu để bao gồm lãnh thổ Israel, tàu chiến Mỹ và các tài sản quân sự của Mỹ trong khu vực, cũng như các đối tác của Israel trong khu vực như tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Somaliland.

Các đợt tấn công liên tục bằng tên lửa của Iran nhằm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh trong tuần qua có thể đã làm suy yếu khả năng đánh chặn của các hệ thống phòng không. Vì vậy, các cuộc tấn công của Houthi có thể trở nên nguy hiểm và gây thiệt hại lớn hơn.

Nhà phân tích Nevola giải thích rằng các cuộc tấn công bằng tên lửa tầm xa và thiết bị bay không người lái của Houthi nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh và Israel có thể hiệu quả hơn ở giai đoạn sau của cuộc xung đột, khi các hệ thống phòng không có thể gặp khó khăn trong việc bổ sung vũ khí đánh chặn. Việc mở thêm một mặt trận ở phía Nam có thể tạo thêm áp lực lớn đối với hệ thống phòng không của Israel.

Từ cuối năm 2023 đến năm 2025, lực lượng Houthi đã tiến hành một chiến dịch quân sự tấn công tàu thuyền đi qua hành lang Biển Đỏ.

Chiến dịch này đã khiến ít nhất chín thủy thủ thiệt mạng và đánh chìm bốn con tàu, gây gián đoạn hoạt động vận tải trên Biển Đỏ. Trước khi chiến tranh nổ ra, tuyến đường này mỗi năm vận chuyển khoảng 1.000 tỷ USD hàng hóa.

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã tiêu diệt nhiều lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran chỉ trong vài ngày.

Việc các nhân vật cấp cao bị ám sát có thể làm suy yếu chế độ Iran, mà sự sụp đổ của nó vẫn là mục tiêu ưu tiên của lãnh đạo Mỹ và Israel.

Theo nhà phân tích al-Huraibi, dù chế độ Iran bị suy yếu hay bị lật đổ, hậu quả đều sẽ gây bất lợi cho lực lượng Houthi tại Yemen.

Ông al-Huraibi cho biết Houthi sẽ bị ảnh hưởng về mặt quân sự vì nguồn vũ khí Iran được buôn lậu vào Yemen có thể giảm mạnh hoặc thậm chí chấm dứt hoàn toàn. Đây là một thách thức rất lớn đối với lực lượng Houthi.

Năm 2022, Liên hợp quốc phát hiện hàng nghìn vũ khí bị thu giữ trên biển Arab có khả năng xuất phát từ một cảng duy nhất tại Iran.

Một báo cáo của nhóm chuyên gia thuộc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về Yemen cho thấy các con thuyền và phương tiện vận tải đường bộ đã được sử dụng để buôn lậu vũ khí sản xuất tại Liên bang Nga, Trung Quốc và Iran vào Yemen.

Về phần mình, Iran nhiều lần phủ nhận việc buôn lậu vũ khí sang Yemen.

Ngoài ra, theo nhà phân tích al-Huraibi, các cuộc tấn công gần đây nhằm vào giới lãnh đạo Iran cũng giáng một đòn mạnh vào tinh thần của lực lượng Houthi.

Ông al-Huraibi cho rằng Iran là biểu tượng tôn giáo đối với lực lượng Houthi. Khi biểu tượng đó bị đánh bại, tinh thần chiến đấu chắc chắn không thể giữ nguyên như trước.

Ông al-Huraibi nói thêm rằng sự sụp đổ của chế độ Iran có thể là khởi đầu cho sự sụp đổ của các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực, bao gồm cả lực lượng Houthi tại Yemen.

Tàu sân bay USS Carl Vinson của Mỹ. Ảnh tư liệu: Yonhap/TTXVN

Cơn sốc và sự lo lắng

Đối với người dân tại Yemen, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran là một cú sốc lớn và vẫn đang gây ra nhiều lo lắng.

Mohammed Yahia, một cư dân 28 tuổi tại Sanaa, cho biết ngay trong ngày đầu tiên của các cuộc không kích, anh đã bảo gia đình tích trữ khí đốt nấu ăn và thực phẩm như bột mì, gạo và dầu ăn. Theo anh, mỗi khi căng thẳng leo thang thì giá cả đều tăng.

Anh Yahia cho rằng lực lượng Houthi sẽ sớm phóng tên lửa và máy bay không người lái để ủng hộ Tehran, điều này có thể kéo chiến tranh đến Sanaa.

Anh nói rằng mình đã nghĩ các cuộc không kích vào Sanaa sẽ bắt đầu chỉ trong vài giờ. Vì vậy, anh đã mua các nhu yếu phẩm cơ bản và ở trong nhà trong những ngày đầu của cuộc chiến.

Tuy nhiên, trái với dự đoán của anh, lực lượng Houthi cho đến nay vẫn chưa tham chiến.

Yahia nói rằng anh chưa từng tưởng tượng có ngày khu vực rơi vào chiến tranh mà người Yemen chỉ đứng nhìn.

Theo anh, cuối cùng thì chính lực lượng Houthi sẽ quyết định liệu Yemen có tham gia vào cuộc xung đột này hay không.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc