Vì sao Murakami, Tàn Tuyết khó giành Nobel Văn học 2026 dù đứng đầu bảng dự đoán?
Nhà văn Tàn Tuyết và Haruki Murakami đang dẫn đầu các bảng dự đoán Nobel Văn học 2026, song giới xuất bản lại không đánh giá cao cơ hội chiến thắng của họ.
Tàn Tuyết, Murakami và Rivera Garza là những ứng viên sáng giá
Nobel Văn học 2026 sẽ được Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố vào ngày 8/10 và lễ trao giải sẽ diễn ra vào ngày 10/12 ở Thụy Điển. Người chiến thắng có thể nhận giải thưởng danh giá trị giá 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD).
Giải Nobel Văn học 2026 sẽ được Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố vào ngày 8/10 (giờ địa phương).
Theo Chosun, khi ngày công bố đến gần, giới độc giả toàn cầu ngày càng hào hứng, các chuyên trang quốc tế cũng đã bắt đầu đưa ra dự đoán về các ứng viên sáng giá tại giải thưởng năm nay.
Thống kê từ trang Nicer Odds cho thấy, ba cái tên đứng đầu là nhà văn Trung Quốc Tàn Tuyết (73 tuổi), nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami (77 tuổi) và nhà văn Mexico Cristina Rivera Garza (62 tuổi).
Tuy nhiên, vì Han Kang đã đoạt giải năm 2024 nên giới xuất bản cho rằng năm nay khó có chuyện một nhà văn Đông Á tiếp tục được vinh danh. Dù vậy, bây giờ vẫn còn sớm để kết luận, vì thứ hạng có thể thay đổi liên tục khi ngày công bố đến gần.
Chosun cho rằng, trong 10 năm qua, Viện Hàn lâm Thụy Điển luôn cố gắng cân bằng người chiến thắng giữa nam và nữ, cũng như giữa các khu vực trên thế giới.
Rivera Garza đứng thứ ba trên các bảng xếp hạng dự đoán vì bà đáp ứng tốt những tiêu chí này. Về giới tính, từ sau Kazuo Ishiguro (nhà văn Anh gốc Nhật, đoạt giải 2017) và Olga Tokarczuk (nhà văn Ba Lan), người đoạt giải luôn luân phiên giữa nam và nữ.
Về khu vực, chưa có nhà văn Nam Mỹ nào đoạt giải kể từ Mario Vargas Llosa (người Peru, 2010). Về tuổi tác, trong 30 năm qua (1996-2025), phần lớn người đoạt giải ở độ tuổi từ cuối 50-70 tuổi.
Biên tập viên Yoo Sang Hoon của Nhà xuất bản Minumsa, người từng đoán trúng các chủ nhân giải Nobel như Annie Ernaux (2022) và Jon Fosse (2023), cũng chọn Rivera Garza là ứng viên số 1.
Bà từng lọt vào vòng chung khảo Giải Sách Quốc gia Mỹ năm 2023 (hạng mục phi hư cấu) với tác phẩm viết về nạn giết hại phụ nữ ở Mỹ Latin, và đoạt giải Pulitzer 2024 ở hạng mục hồi ký. Nhờ vậy, tên tuổi của bà được biết đến rộng rãi hơn trên thế giới.
Ông Yoo nhận định: "Từ sau Svetlana Alexievich (2015), một nhà văn luôn gắn bó với các vấn đề xã hội, đã đến lúc giải thưởng vinh danh một tác giả như vậy".
Các nhà văn (từ trái sang): Christina Rivera Garza (62 tuổi), Jamaica Kincaid (77 tuổi), Anne Carson (76 tuổi), Yoko Tawada (66 tuổi). (Ảnh: Getty, Stephanie Black, Daesan Cultural Foundation).
Những ứng viên có thể làm nên bất ngờ
Bên cạnh Rivera Garza, xét cả giới tính, khu vực lẫn tuổi tác, Jamaica Kincaid (77 tuổi), nhà văn Mỹ gốc vùng Caribe, cũng là ứng viên đáng chú ý.
Giám đốc Nhà xuất bản Bank Tree, bà Shim Ha Eun, cho biết từ sau Toni Morrison (1993) chưa có nữ nhà văn da đen nào đoạt giải, Kincaid là một cây đại thụ của văn học hậu thuộc địa. Biên tập viên Kim Soo Yeon của Nhà xuất bản Munhakdongne cũng đánh giá cao bà.
Đáng chú ý, ngày 26/9 (giờ địa phương), Kincaid nhận Giải Mermaid tại Hội sách Gothenburg (Thụy Điển), giải dành cho tác giả có ảnh hưởng nhất đến độc giả Thụy Điển. Việc tác phẩm được độc giả Thụy Điển yêu thích được cho là một tiêu chí quan trọng khi xét giải Nobel, nên đây có thể là một tín hiệu tốt.
Tờ Chosun thông tin thêm, giới trong ngành xuất bản nhận định, gần đây có một xu hướng khá rõ: nhiều nhà văn đoạt Giải Booker quốc tế (International Booker Prize) trước khi giành giải Nobel.
Olga Tokarczuk, Han Kang và chủ nhân giải năm ngoái, nhà văn Hungary László Krasznahorkai, đều đi theo "công thức" này, cả ba đều thuộc công ty đại diện văn học RCW của Anh.
Ông Yoo Sang Hoon cho biết thêm: "Nhà văn Palestine Adania Shibli (52 tuổi) cũng đáng được chú ý. Bà cũng thuộc RCW và từng lọt vào chung khảo cả Giải Sách Quốc gia Mỹ lẫn Giải Booker quốc tế".
Ngoài các tiêu chí và điều kiện trên, giới chuyên môn cũng lưu ý cần xét đến thông điệp Viện Hàn lâm Thụy Điển có thể muốn truyền tải qua việc chọn người đoạt giải.
Nhà phê bình văn học Lee Kwang Ho nhận xét: "Giải Nobel từ trước đến nay thường tiếp nối truyền thống tiểu thuyết hiện đại lấy nam giới phương Tây làm trung tâm". Theo ông, những đề tài như khủng hoảng khí hậu, khoa học viễn tưởng và đời sống của cộng đồng di cư là những mảng mà Viện Hàn lâm chưa chạm tới.
Vì vậy, một số cái tên có thể trở thành lựa chọn bất ngờ, như Amitav Ghosh (70 tuổi, nhà văn Mỹ gốc Ấn), người được ca ngợi là tiên phong của dòng tiểu thuyết về khí hậu; Margaret Atwood (87 tuổi), nổi tiếng với trí tưởng tượng về những xã hội phản địa đàng; hay Yoko Tawada (66 tuổi), người viết bằng cả tiếng Đức và tiếng Nhật.
Ngoài ra, các tên tuổi như Anne Carson (76 tuổi), Gerald Murnane (87 tuổi), Salman Rushdie (79 tuổi) và Alexis Wright (76 tuổi) cũng thường xuyên được nhắc tới cho ứng viên giải Nobel Văn học năm nay.
Nobel Văn học là 1 trong 6 hạng mục của giải Nobel, được trao cho tác giả từ bất kỳ quốc gia nào, theo di chúc của nhà hóa học Alfred Nobel. Viện Hàn lâm Thụy Điển sẽ lựa chọn người thắng cuộc.
Giải lần đầu được trao cho nhà thơ Pháp - Sully Prudhomme vào năm 1901.
Huy chương Nobel văn học được nhà điêu khắc người Thụy Điển Erik Lindberg thiết kế, với hình ảnh tượng trưng cho một chàng trai trẻ ngồi dưới gốc cây nguyệt quế.
Trong khi đó, giấy chứng nhận Nobel là những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, được tạo ra bởi các nghệ sĩ và nhà thư pháp Thụy Điển và Na Uy.
Các nhà văn nổi tiếng từng đoạt giải thưởng này bao gồm: Nhà thơ và nhà văn tiểu luận người Pháp Sully Prudhomme (giải thưởng đầu tiên), tiểu thuyết gia người Mỹ William Faulkner (1949), Thủ tướng Anh Winston Churchill (1953), nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ Orhan Pamuk (2006), Jon Fosse từ Na Uy (2023), nhà văn người Hàn Quốc Han Kang (2024).
Năm ngoái, tác giả người Hungary László Krasznahorkai được trao giải Nobel Văn học vì "những tác phẩm hấp dẫn, mang tính viễn kiến, khắc họa nỗi kinh hoàng tận thế, đồng thời tái khẳng định sức mạnh của nghệ thuật".
