Vì sao Mỹ cần bắt tay với các cường quốc tầm trung?

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: THX/TTXVN

Theo các nhà quan sát, sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy các quốc gia tầm trung tăng cường phối hợp với nhau. Các chuyên gia cảnh báo Washington có thể phải trả giá nếu xem nhẹ xu hướng này.

Các cường quốc tầm trung đang xích lại gần nhau

Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng ưu tiên lợi ích quốc gia Mỹ một cách trực tiếp và đơn phương hơn đã khiến nhiều đồng minh và đối tác của Washington tại châu Âu, châu Á và Trung Đông phải xem xét lại vị thế của mình.

Một số nhà lãnh đạo công khai kêu gọi các "cường quốc tầm trung" liên kết với nhau. Thủ tướng Canada Mark Carney là một trong những tiếng nói nổi bật nhất cho quan điểm này.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là nhiều quốc gia khác đang âm thầm hành động theo hướng tương tự mà không công khai động cơ.

Theo tác giả Paul J. Saunders trên trang National Interest, nếu Mỹ không nghiêm túc đánh giá xu hướng này, Washington có thể phải đối mặt với những tổn thất chiến lược trong tương lai. Đồng thời, việc thích ứng với thực tế mới này sẽ là nhiệm vụ dài hạn.

Khái niệm "cường quốc tầm trung" ở đây không phải những nước nằm giữa bảng xếp hạng thế giới, mà chủ yếu là các nền kinh tế lớn trong nhóm 20-30 nước hàng đầu, ngoại trừ hai siêu cường là Mỹ và Trung Quốc.

Nhóm này bao gồm nhiều nền dân chủ phát triển và giàu có, các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ như Saudi Arabia và UAE, cũng như những thị trường mới nổi lớn như Indonesia hay Mexico.

Vì sao các nước này muốn xây dựng luật chơi?

Các cường quốc tầm trung có hai đặc điểm nổi bật. Thứ nhất, họ có rất nhiều thứ để mất nếu trở thành mục tiêu hoặc chịu tác động từ cạnh tranh giữa các siêu cường. Thứ hai, họ cũng sở hữu đủ nguồn lực và công cụ để bảo vệ lợi ích của mình.

Thủ tướng Canada, Mark Carney từng nhận định: "Nếu chúng ta không có mặt trên bàn đàm phán, chúng ta sẽ nằm trong thực đơn."

Ông cũng cho rằng các cường quốc tầm trung có đủ năng lực để tăng cường sức mạnh trong nước và phối hợp hành động với nhau.

Một điểm khác biệt quan trọng nằm ở cách nhìn nhận về luật lệ quốc tế. Các siêu cường thường không quá phụ thuộc vào hệ thống quy tắc bởi sức mạnh của họ cho phép tự bảo vệ lợi ích. Trong nhiều trường hợp, các cường quốc lớn muốn xây dựng luật chơi theo hướng duy trì vị thế vượt trội của mình.

Ngược lại, các cường quốc tầm trung lại hưởng lợi đáng kể từ một hệ thống luật lệ có khả năng kiềm chế hành động của các nước lớn và bảo vệ lợi ích của những quốc gia nhỏ hơn.

Tương lai của trật tự thế giới

Ông Saunders cho rằng các cường quốc tầm trung hiện nay cũng cần tránh rơi vào tâm lý tự cho mình là trung tâm đạo đức của thế giới.

Ông cũng dẫn lời Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, người nhận định rằng các nước thuộc "Nam bán cầu toàn cầu" sẽ có vai trò quyết định trong việc định hình trật tự thế giới tương lai.

Ông kêu gọi xây dựng một trật tự quốc tế mang tính hợp tác, công bằng và đại diện hơn, dựa trên các thể chế, quy tắc và chuẩn mực quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, các cường quốc tầm trung có thể sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc định hình luật chơi và cấu trúc của trật tự quốc tế mới.