Vì sao Mỹ chỉ chế tạo 21 chiếc 'oanh tạc cơ tàng hình'?

Khi Mỹ công khai oanh tạc cơ B-2 Spirit vào năm 1988, Washington từng hình dung một lực lượng lớn hơn rất nhiều.

Tài liệu của Không quân Mỹ cho biết kế hoạch ban đầu là hơn 100 chiếc. Một tài liệu nghiên cứu của Air University còn ghi nhận phương án năm 1986 dự kiến mua 132 oanh tạc cơ B-2, với tổng chi phí chương trình ước tính 58,3 tỷ USD.

Bước ngoặt lớn xuất hiện khi Liên Xô tan rã năm 1991. Mối đe dọa mà chương trình B-2 được thiết kế để đối phó đã thay đổi căn bản.

Mỹ không còn đứng trước yêu cầu phải nhanh chóng xây dựng một hạm đội hàng trăm oanh tạc cơ tàng hình để chuẩn bị cho một cuộc đối đầu trực tiếp với Liên Xô. Quốc hội Mỹ vì thế cắt giảm mạnh số lượng đặt mua. Cuối cùng, chương trình dừng lại ở 21 chiếc.

Việc giảm số lượng lại tạo ra một nghịch lý về chi phí. Một nghiên cứu của Air University cho biết sau khi sản lượng giảm từ 132 xuống 21 chiếc, Mỹ vẫn phải tiếp tục chi cho nghiên cứu và phát triển.

Tổng chi phí chương trình được nêu ở mức 44,3 tỷ USD theo giá năm 1997, khiến chi phí tính trên mỗi máy bay tăng mạnh do không còn lợi thế sản xuất số lượng lớn.

Chiếc B-2 đầu tiên được Không quân Mỹ tiếp nhận ngày 17/12/1993. Đến tháng 4/1997, oanh tạc cơ B-2 đạt khả năng tác chiến ban đầu, đánh dấu thời điểm loại máy bay này chính thức bước vào lực lượng chiến đấu.

Thế nhưng đội bay vốn đã nhỏ lại tiếp tục giảm. Ngày 23/2/2008, một oanh tạc cơ B-2 mang tên Spirit of Kansas gặp tai nạn khi cất cánh tại căn cứ Andersen trên đảo Guam.

Đây là vụ tai nạn nghiêm trọng đầu tiên làm mất một chiếc B-2. Điều tra của Không quân Mỹ xác định dữ liệu sai lệch từ hệ thống đo tham số không khí đã khiến máy tính điều khiển bay tính toán sai tốc độ và góc tấn, dẫn tới máy bay mất kiểm soát.

Chiếc B-2 bị phá hủy hoàn toàn, với giá trị được Không quân Mỹ khi đó ước tính khoảng 1,4 tỷ USD.

Từ 21 chiếc ban đầu, lực lượng hiện còn 20 chiếc. Theo dữ liệu của Không quân Mỹ cập nhật tháng 5/2026, trong số này có 19 oanh tạc cơ thuộc lực lượng hoạt động và 1 chiếc được dành cho nhiệm vụ thử nghiệm.

Con số 20 khiến B-2 trở thành một trường hợp đặc biệt. Với một phi đội lớn, một chiếc nằm trong xưởng sửa chữa có thể không làm thay đổi đáng kể sức mạnh tổng thể. Nhưng với B-2, mỗi chiếc chiếm khoảng 5% toàn bộ đội bay.

Không quân Mỹ từng thừa nhận quy mô nhỏ của lực lượng tạo ra những thách thức đặc biệt về bảo đảm kỹ thuật, phụ tùng và duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Dù vậy, Mỹ vẫn duy trì B-2 vì không có nhiều loại máy bay có thể thay thế ngay khả năng tàng hình, tầm hoạt động liên lục địa và mang tải trọng lớn của nó.

Trong các chiến dịch từ Kosovo, Afghanistan đến Iraq, oanh tạc cơ B-2 đã chứng minh giá trị của một nền tảng có thể xuất phát từ Mỹ, bay hàng nghìn km, tiếp cận mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt và tung đòn đánh chính xác.

Không quân Mỹ hiện vẫn tiếp tục hiện đại hóa B-2 trong khi chờ thế hệ mới B-21 Raider tiếp nhận vai trò này.

B-2 vì thế trở thành một nghịch lý đặc biệt của hàng không quân sự Mỹ. Nó được sinh ra từ tham vọng xây dựng một lực lượng lớn, nhưng Chiến tranh Lạnh kết thúc khiến kế hoạch đó sụp đổ. Cuối cùng, Mỹ chỉ có 21 chiếc được chế tạo và mất 1 chiếc trong tai nạn.

B-2 vì thế trở thành một nghịch lý đặc biệt của hàng không quân sự Mỹ. Nó được sinh ra từ tham vọng xây dựng một lực lượng lớn, nhưng Chiến tranh Lạnh kết thúc khiến kế hoạch đó sụp đổ.