Vì sao Mỹ muốn sáp nhập Greenland?

Khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đến Greenland vào tháng 3-2025, ông đã phải thốt lên: “Sao không ai nói với tôi nơi này lạnh như vậy”.

Nhưng cái lạnh ông cảm nhận được qua bộ quần áo chẳng là gì so với sự phản ứng mà chính quyền Mỹ nhận được từ phía người dân Greenland và Đan Mạch, sau khi Tổng thống Donald Trump liên tục nhắc đến việc sáp nhập Greenland.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cho biết bà đã “làm rõ lập trường của Vương quốc Đan Mạch và Greenland rằng hòn đảo này không muốn trở thành một phần của Mỹ”. Bà thậm chí còn cảnh báo rằng việc Mỹ sáp nhập Greenland có thể dẫn đến sự tan rã của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Vậy tại sao ông Trump lại liên tục hướng sự chú ý đến hòn đảo xa xôi, dân cư thưa thớt này và tại sao điều đó lại gây căng thẳng với châu Âu?

Một cảng biển ở Nukk, Greenland (Đan Mạch). Ảnh: Carsten Snejbjerg/BLOOMBERG

Greenland quan trọng ra sao?

Greenland là một hòn đảo giàu tài nguyên với diện tích 2,16 triệu km vuông, nằm ở Bắc Cực. Nơi này hiện là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, theo đài CNN.

Greenland có mật độ dân số thấp và phần lớn diện tích bị băng bao phủ. 56.000 cư dân của hòn đảo di chuyển bằng thuyền, trực thăng và máy bay giữa các thị trấn – chủ yếu nằm rải rác dọc theo bờ biển phía tây. Thủ phủ Nuuk được xem là trung tâm của những thị trấn đó, với những ngôi nhà rực rỡ sắc màu chen chúc nhau giữa đường bờ biển gồ ghề và những dãy núi.

Bên ngoài các thị trấn của Greenland chủ yếu là vùng hoang dã với 81% diện tích đất bị băng tuyết bao phủ. Nền kinh tế từ lâu xoay quanh nghề đánh bắt cá.

Hòn đảo này được đánh giá là rất quan trọng, vì có những đặc điểm nổi bật về vị trí địa chính trị, tài nguyên thiên nhiên và các tuyến đường vận chuyển xung quanh đảo.

Greenland nằm giữa Mỹ và châu Âu, chắn ngang tuyến đường hàng hải nối liền Bắc Cực với Đại Tây Dương. Vị trí này khiến hòn đảo trở thành vị trí thiết yếu trong việc kiểm soát quyền tiếp cận Bắc Đại Tây Dương, cả về thương mại và an ninh.

Tài nguyên thiên nhiên phong phú của hòn đảo bao gồm dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản đất hiếm, càng làm tăng thêm tầm quan trọng chiến lược. Những khoáng sản này rất quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu vì chúng cần thiết để sản xuất mọi thứ, từ ô tô điện, tua bin gió đến thiết bị quân sự.

Kho khoáng sản của Greenland có thể trở nên dễ tiếp cận hơn khi khủng hoảng khí hậu làm tan chảy băng ở Bắc Cực. Tuy nhiên, việc khai thác những khoáng sản này thực tế có thể gặp khó khăn, do địa hình đồi núi, thiếu cơ sở hạ tầng và các quy định môi trường hiện hành.

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance trong chuyến thăm Greenland vào tháng 3-2025. Ảnh: POOL/THE NEW YORK TIMES

Mỹ liên tục nói về Greenland

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã hỏi về khả năng mua Greenland. Đến tháng 12-2024, ông tiếp tục có bài đăng trên mạng xã hội: “Vì mục đích an ninh quốc gia và tự do trên toàn thế giới, Mỹ cảm thấy rằng việc sở hữu và kiểm soát Greenland là điều tuyệt đối cần thiết”.

Phó Tổng thống J.D. Vance đã đến thăm hòn đảo này vào tháng 3-2025. Tại đây, ông thẳng thắn tuyên bố rằng "chính sách của Mỹ” là muốn thấy những thay đổi trong sự lãnh đạo của Đan Mạch tại hòn đảo này, nhưng cũng thừa nhận rằng người dân Greenland nên tự quyết định tương lai của họ.

Một ngày sau khi lực lượng Mỹ bắt giữ ông Maduro, ông Trump nhắc lại rằng Mỹ cần Greenland “từ góc độ an ninh quốc gia”.

“Greenland đầy rẫy tàu chiến Nga và Trung Quốc. Chúng ta cần Greenland vì lý do an ninh quốc gia, và Đan Mạch sẽ không thể đáp ứng được” – ông Trump nói.

Hôm 6-1, Nhà Trắng tiếp tục khẳng định rằng họ đang “thảo luận một loạt các lựa chọn” để mua Greenland và việc sử dụng quân đội Mỹ không phải là điều không thể xảy ra.

Hôm 9-1, ông Trump lần nữa công khai nhắc đến Nga, Trung Quốc.

“Chúng tôi sẽ làm điều gì đó với Greenland, dù họ có thích hay không. Bởi vì nếu chúng tôi không làm, Nga hoặc Trung Quốc sẽ tiếp quản Greenland, và chúng tôi sẽ không để Nga hay Trung Quốc trở thành láng giềng” – ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng trong cuộc gặp với các lãnh đạo ngành dầu mỏ.

Các bên phản ứng mạnh

Hôm 5-1, Thủ tướng Đan Mạch Frederiksen tuyên bố rằng “nếu Mỹ chọn cách tấn công quân sự một quốc gia NATO khác, mọi thứ sẽ dừng lại, bao gồm cả NATO. Do đó, an ninh đã được đảm bảo kể từ khi kết thúc Thế chiến II cũng sẽ chấm dứt”.

Một ngày sau đó, các nhà lãnh đạo của Pháp, Đức, Ý, Ba Lan, Tây Ban Nha, Anh và Đan Mạch đã có tuyên bố chung về Greenland.

“Greenland thuộc về người dân của nơi này. Chỉ có Đan Mạch và Greenland mới có quyền quyết định các vấn đề liên quan Đan Mạch và Greenland” – tuyên bố chung cho biết.

Một chiếc mũ lưỡi trai có dòng chữ "Make America Go Away" (Tạm dịch hãy đuổi nước Mỹ đi) ở Greenland. Ảnh: Juliette Pavy/Bloomberg

Nhà lãnh đạo Greenland – ông Jens-Frederik Nielsen gọi lời lẽ của phía Mỹ là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”.

“Khi tổng thống Mỹ nói về việc ‘cần Greenland’ và liên kết chúng tôi với Venezuela và sự can thiệp quân sự, điều đó không chỉ sai mà còn là thiếu tôn trọng. Chúng tôi sẵn sàng đối thoại. Chúng tôi sẵn sàng thảo luận. Nhưng chúng phải diễn ra thông qua các kênh chính thống và tôn trọng luật pháp quốc tế,… Greenland là nhà của chúng tôi và là lãnh thổ của chúng tôi. Và nó sẽ vẫn là như vậy” – ông nói.

KHOA ĐIỀM