Vì sao người cao tuổi dễ bị táo bón?

Táo bón là vấn đề tiêu hóa thường gặp ở người cao tuổi, gây đầy bụng, khó chịu, đau khi đại tiện và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Tình trạng này có thể xuất phát từ chế độ ăn thiếu chất xơ, uống không đủ nước, ít vận động, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý nền. Xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp người cao tuổi cải thiện táo bón hiệu quả và hạn chế nguy cơ biến chứng.

1. Vì sao người cao tuổi dễ bị táo bón?

Táo bón là tình trạng đại tiện khó khăn, phân khô cứng, phải rặn nhiều hoặc số lần đi ngoài giảm so với thói quen bình thường. Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người cao tuổi do nhiều yếu tố cùng tác động.

Khi tuổi tác tăng lên, người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính, ít vận động và có thể phải sử dụng nhiều loại thuốc. Những yếu tố này, kết hợp với sự thay đổi trong chế độ ăn uống và sinh hoạt, có thể làm tăng nguy cơ táo bón.

2. Những nguyên nhân thường gặp gây táo bón ở người cao tuổi

Suy giảm chức năng đường tiêu hóa

Quá trình lão hóa ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó có hệ tiêu hóa. Ở một số người cao tuổi, nhu động ruột có thể chậm hơn, khiến phân lưu lại trong đại tràng lâu hơn và bị hấp thu nhiều nước, dẫn đến khô cứng, khó đào thải.

Tuy nhiên, không nên cho rằng táo bón là hệ quả tất yếu của tuổi tác. Tình trạng này còn có thể liên quan đến chế độ ăn uống, bệnh lý nền, thuốc đang sử dụng hoặc rối loạn chức năng đại tiện.

Ít vận động

Người cao tuổi thường giảm vận động do đau nhức xương khớp, loãng xương, yếu cơ hoặc hạn chế khả năng đi lại. Lối sống ít vận động có thể làm giảm hoạt động của đường ruột, khiến phân di chuyển chậm và làm tăng nguy cơ táo bón.

Vì vậy, nếu sức khỏe cho phép, người cao tuổi nên duy trì hoạt động thể lực phù hợp như đi bộ nhẹ nhàng, tập vận động tại chỗ hoặc thực hiện các bài tập theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Chế độ dinh dưỡng thiếu hợp lý

Ăn ít rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu chất xơ là nguyên nhân thường gặp gây táo bón. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân và hỗ trợ hoạt động của đường ruột. Khi khẩu phần ăn thiếu chất xơ, phân dễ trở nên khô cứng, gây khó khăn khi đại tiện.

Bên cạnh đó, uống không đủ nước cũng có thể khiến phân cứng hơn, đặc biệt ở người cao tuổi bị giảm cảm giác khát hoặc ăn uống kém. Tuy nhiên, người mắc suy tim, bệnh thận hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ lượng nước phù hợp, không tự ý tăng lượng nước uống.

Để phòng ngừa táo bón, người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn đa dạng, tăng lượng chất xơ từ từ và uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe. Không nên chỉ tập trung bổ sung thịt, cá hoặc các thực phẩm giàu đạm mà bỏ qua rau xanh và trái cây.

Táo bón là vấn đề tiêu hóa thường gặp ở người cao tuổi. Ảnh Minh Hiếu

Thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài

Giấc ngủ kém, lo âu và căng thẳng có thể ảnh hưởng đến thói quen đại tiện cũng như hoạt động của hệ tiêu hóa. Khi lịch sinh hoạt bị xáo trộn, người cao tuổi có thể ăn uống thất thường, ít vận động hoặc bỏ qua nhu cầu đi vệ sinh, khiến tình trạng táo bón trở nên nghiêm trọng hơn.

Duy trì giờ ngủ hợp lý, sinh hoạt điều độ và tạo thói quen đi đại tiện vào thời điểm phù hợp có thể giúp cải thiện tình trạng này.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc có thể gây táo bón, chẳng hạn thuốc giảm đau opioid như codein, một số thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng cholinergic, thuốc bổ sung sắt hoặc canxi và một số thuốc khác.

Do người cao tuổi thường sử dụng nhiều loại thuốc để điều trị bệnh mạn tính, khi bị táo bón kéo dài, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng. Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều dùng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Các bệnh lý nền

Một số bệnh lý có thể gây táo bón hoặc khiến tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn, như suy giáp, đái tháo đường, bệnh Parkinson và các rối loạn thần kinh ảnh hưởng đến hoạt động của ruột.

Bệnh trĩ hoặc nứt hậu môn cũng có thể khiến người bệnh sợ đau và cố nhịn đại tiện. Việc nhịn đi ngoài thường xuyên khiến phân lưu lại lâu hơn trong đại tràng, trở nên khô cứng và làm táo bón nặng thêm.

Ngoài ra, các bệnh lý đại trực tràng, trong đó có polyp hoặc ung thư đại trực tràng, cũng cần được xem xét khi táo bón mới xuất hiện hoặc đi kèm những dấu hiệu bất thường. Không nên mặc định mọi trường hợp táo bón đều do tuổi cao hoặc chế độ ăn uống.

3. Khi nào người cao tuổi cần đi khám?

Người cao tuổi nên đi khám nếu táo bón kéo dài, thường xuyên tái diễn, mới xuất hiện hoặc có sự thay đổi rõ rệt trong thói quen đại tiện. Đặc biệt, cần thăm khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu như đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu hoặc đau bụng dai dẳng.

Nếu đau bụng dữ dội, bụng chướng nhiều, nôn ói và không thể trung tiện, người bệnh cần đến cơ sở y tế khẩn cấp vì đây có thể là dấu hiệu tắc ruột.

Táo bón ở người cao tuổi thường do nhiều yếu tố kết hợp. Điều chỉnh chế độ ăn uống, bổ sung đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ, vận động phù hợp và duy trì thói quen đại tiện đều đặn có thể giúp cải thiện tình trạng này. Nếu triệu chứng kéo dài, người bệnh cần được đánh giá nguyên nhân để có hướng điều trị phù hợp, tránh tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc lạm dụng thụt tháo.