Vì sao nhiều dự án giao thông vẫn chậm tiến độ, giải ngân chưa đạt yêu cầu?

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu làm rõ trách nhiệm từng đơn vị, đẩy nhanh thi công và giải ngân vốn đầu tư công trong những tháng cuối năm 2026.

Nhiều điểm nghẽn ảnh hưởng tiến độ dự án

Tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ thi công, giải ngân các dự án giao thông trọng điểm do Bộ Xây dựng quản lý, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các cơ quan, đơn vị tập trung xử lý những khó khăn đang ảnh hưởng đến tiến độ, đặc biệt tại các dự án, gói thầu chậm hoặc có nguy cơ chậm tiến độ.

Theo nội dung cuộc họp, các dự án đang gặp nhiều khó khăn liên quan đến giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu, biến động giá nhiên liệu, vật liệu, nhân công và điều kiện thời tiết. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng tổ chức thi công, hoàn thành khối lượng và giải ngân vốn.

Bên cạnh các vướng mắc khách quan, việc tổ chức thi công tại một số gói thầu chưa đáp ứng yêu cầu tiến độ. Bộ trưởng yêu cầu chủ đầu tư, ban quản lý dự án làm việc trực tiếp với từng nhà thầu, rà soát năng lực huy động nhân lực, máy móc, thiết bị và nguồn vật liệu; xây dựng kế hoạch thi công cụ thể, xác định sản lượng có thể hoàn thành từ nay đến cuối năm.

Đối với những dự án có điều kiện thi công thuận lợi hoặc còn khả năng tăng sản lượng như Chợ Mới - Bắc Kạn, dự án thành phần 2 Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Cam Lộ - La Sơn, các hầm Thần Vũ, Cù Mông, Núi Vung và cầu Đại Ngãi, các ban quản lý dự án được yêu cầu phối hợp với nhà thầu xác định khối lượng có thể thực hiện vượt kế hoạch. Sản lượng tăng thêm sẽ góp phần bù đắp cho những dự án, gói thầu gặp khó khăn về mặt bằng, vật liệu hoặc thời tiết.

Với các gói thầu chậm tiến độ, chủ đầu tư và ban quản lý dự án phải yêu cầu nhà thầu bổ sung nguồn lực, tăng mũi thi công, tổ chức tăng ca, tăng kíp và tập trung vào các hạng mục có khối lượng lớn như cầu, hầm, móng, mặt đường, sản xuất cấu kiện và tập kết vật liệu.

Các ban quản lý dự án cũng phải rà soát nhà thầu không đáp ứng tiến độ hợp đồng, báo cáo Bộ Xây dựng để xem xét xử lý theo quy định; đồng thời đánh giá, công khai kết quả thực hiện hợp đồng trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải gửi kế hoạch giải ngân và phương án điều chỉnh vốn kèm cam kết thực hiện trước ngày 25/10/2026. (Ảnh Văn phòng Bộ Xây dựng)

Nghiệm thu, thanh toán còn nhiều vướng mắc

Một vấn đề khác được Bộ trưởng Bộ Xây dựng yêu cầu tập trung xử lý là những tồn tại trong nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành. Đây là khâu liên quan đến chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu, tư vấn thiết kế và tư vấn giám sát; việc phối hợp thiếu chủ động hoặc hồ sơ chưa hoàn thiện có thể kéo dài thời gian thanh toán.

Bộ trưởng yêu cầu giám đốc các ban quản lý dự án trực tiếp làm việc với nhà thầu, tư vấn thiết kế và tư vấn giám sát để xác định nguyên nhân, trách nhiệm của từng bên trong việc chậm thanh toán khối lượng hoàn thành. Các bên phải thống nhất đầu mối, thành phần hồ sơ và thời hạn xử lý cụ thể đối với từng công việc.

Chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải yêu cầu các đơn vị liên quan rà soát, lập hồ sơ ngay trong quá trình nghiệm thu; xử lý kịp thời các nội dung liên quan đến xác nhận khối lượng, tạm ứng, thanh toán, điều chỉnh giá và phát sinh theo quy định. Tư vấn giám sát phải bảo đảm việc kiểm tra khối lượng, chất lượng công trình và thực hiện đúng trách nhiệm chuyên môn.

Đáng chú ý, Bộ trưởng yêu cầu rà soát quy trình nghiệm thu, thanh toán, không đặt thêm thủ tục ngoài quy định, hạn chế tình trạng yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần. Với hồ sơ thanh toán có phần giá trị đã đủ căn cứ, các đơn vị phải giải quyết ngay, không để phần còn phải đối chiếu làm chậm toàn bộ hồ sơ.

Việc thanh toán khối lượng hoàn thành, cấu kiện bán thành phẩm, vật liệu tập kết tại công trường và chi phí trượt giá phải căn cứ quy định của hợp đồng và pháp luật liên quan. Trường hợp tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát chậm xử lý hồ sơ, các đơn vị phải làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan để xử lý theo quy định.

Đối với khó khăn về giá vật liệu xây dựng và chỉ số giá xây dựng, Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng được giao hướng dẫn, đôn đốc UBND các tỉnh, thành phố công bố giá vật liệu, chỉ số giá xây dựng kịp thời, sát thị trường; hướng dẫn điều chỉnh giá hợp đồng phù hợp với từng loại hợp đồng và quy định áp dụng.