Vì sao nhiều người mất tới 80% chức năng thận nhưng không biết?

Thận là một trong những cơ quan làm việc bền bỉ nhất của cơ thể. Mỗi ngày, hai quả thận lọc gần 180 lít máu, loại bỏ các chất thải, điều hòa lượng nước và chất điện giải, giúp kiểm soát huyết áp, duy trì cân bằng khoáng chất, đồng thời tham gia sản xuất hormone kích thích tạo hồng cầu.

Tuy đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng, thận lại thường suy yếu âm thầm mà gần như không phát ra tín hiệu rõ ràng.

Thận tổn thương thường biểu hiện âm thầm, khó nhận biết. Ảnh: Magnific.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Thận học Quốc tế (ISN), hiện có hơn 800 triệu người trên toàn thế giới mắc bệnh thận mạn tính (CKD), khiến căn bệnh này trở thành một trong những nguyên nhân gây bệnh tật và tử vong sớm gia tăng nhanh nhất.

Không giống nhiều bệnh lý khác thường gây đau hoặc các triệu chứng rõ rệt, bệnh thận mạn tiến triển rất âm thầm. Đây cũng là lý do nhiều người chỉ được chẩn đoán khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng.

Chia sẻ với Times of India, TS.BS Srivatsa A, chuyên khoa Thận và Ghép thận tại Apollo Hospitals (Ấn Độ), cho biết: "Thận có khả năng dự trữ chức năng rất đặc biệt. Những đơn vị lọc còn khỏe mạnh sẽ tự động hoạt động nhiều hơn để bù đắp cho phần đã bị tổn thương. Chính do cơ chế bù trừ này mà nhiều bệnh nhân có thể mất tới 80% chức năng thận trước khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bệnh lý nào".

Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

Theo tiến sĩ Srivatsa A, khi các triệu chứng bắt đầu xuất hiện cũng là lúc bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn khá nặng. Chất thải chuyển hóa tích tụ trong máu khiến người bệnh thường xuyên mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn và ngứa kéo dài. Đồng thời, khả năng điều hòa nước và muối của thận suy giảm khiến dịch ứ đọng trong cơ thể, gây phù ở mắt cá chân, bàn chân hoặc bàn tay.

Ngoài ra, thận bị tổn thương còn làm giảm sản xuất erythropoietin - hormone kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Điều này có thể dẫn đến thiếu máu, khiến người bệnh luôn cảm thấy kiệt sức, khó thở và thiếu năng lượng ngay cả khi hoạt động nhẹ.

Các bác sĩ cho biết bệnh thận mạn có thể biểu hiện qua nhiều triệu chứng như:

Phù ở bàn chân, mắt cá chân hoặc khuôn mặt
Mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng
Chán ăn
Buồn nôn hoặc nôn
Chuột rút
Khó tập trung, giảm khả năng ghi nhớ
Thay đổi thói quen đi tiểu (đi nhiều hơn hoặc ít hơn bình thường, tiểu đêm...)
Da ngứa kéo dài
Huyết áp tăng cao và ngày càng khó kiểm soát

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh những biểu hiện trên không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh thận, bởi chúng cũng có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác. Dù vậy, nếu các dấu hiệu này kéo dài hoặc xuất hiện ở người có yếu tố nguy cơ như đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận, người bệnh nên đi khám và kiểm tra chức năng thận càng sớm càng tốt.

Phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu giúp làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận, giảm nguy cơ phải chạy thận hoặc ghép thận trong tương lai.

Nhiều người chỉ xuất hiện các triệu chứng khi chức năng thận đã mất tới 80%. Ảnh: Hoài Bảo.

Đái tháo đường và tăng huyết áp vẫn là "thủ phạm" hàng đầu

Nhiều người cho rằng bệnh thận bắt nguồn từ chính thận. Thực tế, phần lớn trường hợp bệnh thận mạn lại xuất phát từ những bệnh lý mạn tính khác, đặc biệt là đái tháo đường và tăng huyết áp.

Đái tháo đường hiện là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn trên toàn thế giới. Khi đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các mạch máu nhỏ trong thận - vốn đóng vai trò như những "bộ lọc" tự nhiên của cơ thể - sẽ dần bị tổn thương. Khi khả năng lọc suy giảm, protein vốn phải được giữ lại trong máu sẽ rò rỉ vào nước tiểu, gây viêm, xơ hóa và làm chức năng thận giảm dần theo thời gian.

Đứng sau đái tháo đường là tăng huyết áp. Theo tiến sĩ Srivatsa A, huyết áp cao kéo dài khiến các mạch máu nhỏ nuôi thận dày lên và hẹp lại, làm giảm lượng máu, oxy và dưỡng chất đến nuôi mô thận. Theo thời gian, mô thận khỏe mạnh bị thay thế bằng mô sẹo, dẫn đến suy giảm chức năng lọc.

Bên cạnh hai nguyên nhân phổ biến này, nhiều yếu tố khác cũng có thể dẫn đến bệnh thận mạn, bao gồm:

Các bệnh tự miễn như viêm cầu thận, gây viêm và tổn thương các đơn vị lọc của thận.
Bệnh thận đa nang do di truyền, khiến các nang chứa dịch phát triển và dần thay thế mô thận khỏe mạnh.
Sử dụng kéo dài một số thuốc giảm đau, đặc biệt là thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs).
Nhiễm trùng thận tái phát nhiều lần.
Hút thuốc lá.
Béo phì.

Do bệnh thận mạn ở giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng, các chuyên gia khuyến cáo những người có nguy cơ cao như người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên kiểm tra chức năng thận định kỳ.

Việc tầm soát khá đơn giản, thường bao gồm xét nghiệm máu để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR) và xét nghiệm nước tiểu để phát hiện protein hoặc albumin niệu. Đây là những phương pháp giúp phát hiện bệnh từ sớm, khi tổn thương thận chưa trở nên nghiêm trọng, từ đó tạo cơ hội điều trị kịp thời và làm chậm tiến triển của bệnh.