Vì sao nói 'cười như nghê'?

Nghê đá chầu trước Đại Hồng Môn ở lăng Minh Mạng, Huế.

“Làm phượng thì múa làm nghê thì chầu” là câu nói cha ông để lại từ bao đời. Cũng có câu "cười như nghê", ý muốn thể hiện nụ cười vui vẻ và hoan hỉ. Con nghê là một linh vật hư cấu được sản sinh trong nền văn hóa của người Việt, có tên gọi thuần Việt, có nhiều nét văn hóa bản địa, khác với một số linh vật "ngoại nhập".

Trong cuốn Những biểu tượng đặc trưng trong văn hóa truyền thống Việt Nam, tập 3, PGS.TS Đinh Hồng Hải đã nêu nhiều nét về tính cách hồn hậu, thân thiện của con nghê, khác với nhiều linh vật khác như rồng, sư tử, rùa,...

Ông mô tả, biểu tượng nghê hầu như không có hình thức dữ dằn, quyền uy, dọa nạt mà tạo nên vẻ gần gũi, gần với chức năng "canh cửa". Trong văn hóa dân gian Việt Nam, con chó cũng là một loài vật được thiêng hóa từ lâu đời, được tạc tượng chó đá đặt ở cửa, cổng nhiều công trình kiến trúc.

Cũng theo PGS.TS, con nghê có mặt ở khắp mọi nơi, từ thành thị tới nông thôn, từ công trình trong cung đình Lý - Trần, đình chùa thời Lê, ban thờ tư gia của nhiều gia đình Việt hiện nay, từ người sang tới kẻ hèn,... "Con nghê hiện diện ở mọi tầng lớp trong xã hội, đi vào đời sống của dân gian một cách hết sức tự nhiên như chính tâm hồn của người Việt và văn hóa của người Việt", tác giả viết.

Ông cho rằng sự thấm nhuần tinh thần dân gian khiến con nghê trở thành con vật gần gũi, thân thương hơn là linh vật đáng sợ, nể trọng và tôn thờ. Tác giả nhận định đặc tính này khiến con nghê chiếm được tình cảm của người Việt, như tình cảm bình dị với cây đa, bến nước, hay "canh rau muống, cà dầm tương".

Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews

Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.

Trân trọng.