Vì sao ông Trump cử lãnh đạo quân đội tham gia đàm phán với Iran và Ukraine?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có bước đi hiếm thấy khi chỉ định các lãnh đạo quân đội tham gia các hoạt động ngoại giao cấp cao: cử Tư lệnh quân đội Mỹ tại Trung Đông tham gia đàm phán về chương trình hạt nhân Iran, đồng thời giao Bộ trưởng Lục quân giữ vai trò then chốt trong tiến trình tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột Nga - Ukraine.

Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper tháp tùng các Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner trong các cuộc đàm phán hạt nhân với Iran tại Muscat. Ảnh: PressTV

Theo đó, Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lần đầu tiên tham gia các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran tại Oman hôm 6/2. Việc ông xuất hiện trong bộ quân phục chính thức được xem như một thông điệp nhấn mạnh sự gia tăng sức mạnh quân sự của Mỹ tại khu vực Trung Đông.

Trong khi đó, Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll tiếp tục đảm nhiệm vai trò trong các cuộc đối thoại liên quan xung đột Nga - Ukraine. Theo một nguồn tin am hiểu tiến trình đàm phán, trong thời gian gián đoạn giữa các phiên làm việc, ông Driscoll vẫn duy trì trao đổi với các quan chức Ukraine nhằm giữ nhịp đối thoại, trong bối cảnh các cuộc thảo luận diễn ra hết sức nhạy cảm.

Tranh luận về vai trò của quân đội trong ngoại giao

Việc Tổng thống Trump đưa lãnh đạo quân đội vào các kênh ngoại giao cấp cao - song song với vai trò của Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner - phản ánh cách tiếp cận khác biệt, phá vỡ nhiều chuẩn mực truyền thống trong chính sách đối ngoại và ngoại giao của Mỹ.

Bà Elisa Ewers, từng giữ các vị trí an ninh quốc gia trong chính quyền Tổng thống George W. Bush và Barack Obama, cho rằng việc đưa các sĩ quan quân đội đang tại ngũ như Đô đốc Cooper tham gia các vai trò ngoại giao phản ánh cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Trump, trong đó vai trò của quân đội được mở rộng hơn trong xử lý các vấn đề đối ngoại, bên cạnh các công cụ ngoại giao truyền thống.

Trong khi đó, ông Eliot Cohen, cố vấn Bộ Ngoại giao Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush, lưu ý rằng trong Chiến tranh Lạnh, các tướng lĩnh Mỹ từng trực tiếp tham gia đàm phán kiểm soát vũ khí với Liên Xô.

Tuy nhiên, theo ông Cohen, việc Tổng thống Trump cử ông Driscoll - lãnh đạo dân sự cao nhất của Lục quân Mỹ - tham gia đàm phán là điều đặc biệt hiếm. Dù vậy, ông nhấn mạnh: “Các tổng thống Mỹ từng nhiều lần lựa chọn những đặc phái viên không theo thông lệ nếu họ tin tưởng và cho rằng người đó có thể truyền đạt thông điệp hiệu quả”.

Thông điệp cứng rắn gửi tới Iran

Các cuộc đàm phán tại Oman nhằm hạ nhiệt căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh tình hình khu vực Trung Đông đứng trước nguy cơ bất ổn nghiêm trọng. Tổng thống Donald Trump đánh giá các cuộc trao đổi này là “rất tích cực” và cho biết các vòng đàm phán tiếp theo sẽ diễn ra vào đầu tuần tới. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nếu Iran không đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân, “hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng”.

Trước đó, Tổng thống Trump nhiều lần đe dọa sử dụng vũ lực để buộc Iran nhượng bộ, đồng thời điều tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng nhiều tàu chiến khác tới khu vực trong thời gian diễn ra các cuộc biểu tình trên khắp Iran.

Theo ông Michael O’Hanlon, chuyên gia phân tích quốc phòng và chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, sự hiện diện của Đô đốc Cooper nhằm “thể hiện quyết tâm và mang tính răn đe”.

Ông Brad Cooper phát biểu tại một sự kiện trong khuôn khổ Triển lãm và Hội nghị Quốc phòng Quốc tế ở Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, ngày 21/2/2023. Ảnh: AP

“Việc đưa Tư lệnh CENTCOM vào đoàn đàm phán là rất bất thường và dường như mang mục đích gửi đi thông điệp nhiều hơn là tăng trọng lượng cho phái đoàn Mỹ”, ông O’Hanlon nhận định. Tuy nhiên, ông cho rằng trong bối cảnh quan hệ hai bên vốn đã căng thẳng, động thái này khó tạo ra khác biệt đáng kể, trừ khi Iran có sự thay đổi căn bản trong tư duy về chương trình hạt nhân.

Ở góc nhìn khác, ông Michael Singh, từng là Giám đốc cấp cao phụ trách Trung Đông tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush, cho rằng vai trò của Đô đốc Cooper chủ yếu xuất phát từ yếu tố chuyên môn.

Theo ông Singh, trong khi ông Witkoff và ông Kushner không phải là những nhà ngoại giao chuyên sâu về Iran, thì Đô đốc Cooper có hiểu biết sâu sắc về khu vực, đồng thời tiếp cận được đội ngũ chuyên gia quân sự có thể đánh giá các đề xuất nhượng bộ liên quan chương trình hạt nhân của Tehran.

Trong phiên điều trần phê chuẩn chức vụ hồi tháng 6/2025, Đô đốc Cooper từng trình bày chi tiết về năng lực hạt nhân và quân sự của Iran, ngay sau khi Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạt nhân trọng yếu của nước này.

“Đây là những vấn đề kỹ thuật rất phức tạp, không thể xử lý theo cảm tính. Đô đốc Cooper có những chuyên môn mà ông Witkoff và ông Kushner không có”, ông Singh, hiện là Giám đốc điều hành tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, nhấn mạnh.

Theo ông Cohen, Đô đốc Cooper mang theo cả kiến thức chuyên môn lẫn “mối đe dọa tiềm tàng về sức mạnh quân sự - một phần không thể thiếu của quá trình đàm phán”.

Nhà Trắng hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về lý do Tổng thống Trump cử Đô đốc Cooper tham gia các cuộc đàm phán với Iran.

Xây dựng kênh đối thoại với Ukraine

Tháng 11/2025, ông Dan Driscoll bất ngờ được giao tham gia các nỗ lực đàm phán nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần 4 năm giữa Nga và Ukraine, trong bối cảnh tiến trình đối thoại khi đó rơi vào bế tắc.

Nhân chuyến thăm Ukraine đã được lên kế hoạch từ trước, ông Driscoll đã gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cùng nhiều quan chức cấp cao trong chính phủ, quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng nước này.

Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll phát biểu tại lễ kỷ niệm America 250 tổ chức tại căn cứ Fort Bragg, thành phố Fayetteville, bang Bắc Carolina, Mỹ, ngày 10/6/2025. Ảnh: AP

Kể từ đó, ông Driscoll tiếp tục tham gia nhiều vòng đàm phán khác, bao gồm các cuộc họp diễn ra tuần trước tại Abu Dhabi. Theo các nguồn tin, vai trò của ông Driscoll ngày càng rõ nét, chủ yếu là cầu nối giữa phía Ukraine và các quan chức thân cận của Tổng thống Trump như ông Witkoff và ông Kushner.

Mối quan hệ này được xây dựng nhờ khả năng duy trì đối thoại liên tục của ông Driscoll giữa các vòng đàm phán, cũng như góc nhìn quân sự của một lãnh đạo từng phục vụ trong quân đội Mỹ. Ông từng là sĩ quan thiết giáp, phục vụ hơn ba năm trong Lục quân Mỹ, mang quân hàm Trung úy và từng tham chiến tại Iraq từ tháng 10/2009 đến tháng 7/2010.

Tại Abu Dhabi, ông Driscoll làm việc cùng Tướng Alexus Grynkewich, Tư lệnh lực lượng Mỹ và NATO tại châu Âu. Hai bên đã góp phần thúc đẩy việc khôi phục đối thoại quân sự cấp cao giữa Mỹ và Nga - lần đầu tiên sau 4 năm gián đoạn.

Theo thông cáo của quân đội Mỹ, kênh đối thoại này “sẽ tạo ra cơ chế liên lạc quân sự thường xuyên khi các bên tiếp tục nỗ lực hướng tới một nền hòa bình lâu dài”.

Hoàng Phạm/VOV.VN (biên dịch) Theo AP