Vì sao ông Trump nã tên lửa vào Iran khi thỏa thuận đã nằm trên bàn?

Cuộc tấn công do Israel và Mỹ phối hợp tiến hành nhằm vào Iran hôm 28/2 đã được lên kế hoạch từ nhiều tháng trước.

Tuy nhiên, việc lựa chọn thời điểm - ngay giữa lúc tiến trình đàm phán giữa Tehran và Washington vẫn đang diễn ra - làm dấy lên nhiều câu hỏi.

Vào tháng 6/2025, Israel, với sự tham gia sau đó của Mỹ, đã mở cuộc tấn công kéo dài 10 ngày nhằm vào Iran chỉ 3 ngày trước khi hai bên dự kiến tiến hành vòng đàm phán thứ 6.

Vì vậy, cuộc tấn công lần này - diễn ra ngay sau vòng đàm phán tại Geneva (Thụy Sĩ), được kỳ vọng mở ra khả năng tránh xung đột quân sự tạm thời giữa hai nước - gần như chắc chắn sẽ làm tiêu tan khả năng chính quyền Iran xem xét nghiêm túc lời đề nghị đàm phán của Mỹ.

Theo Guardian, Tehran đã “bị đau” hai lần.

“Một lần nữa Mỹ tấn công khi Iran đang theo đuổi ngoại giao”, một kênh Telegram của Iran bình luận.

Người biểu tình Iran phản đối các cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran. Ảnh: Reuters.

Đàm phán đã đến đâu?

Động thái quân sự mới được xem là bước leo thang đáng chú ý tại Trung Đông, khi các bên vừa gia tăng hoạt động quân sự vừa phát đi những tín hiệu ngoại giao trái chiều.

Guardian cho rằng trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hiểu rõ nguy cơ Tổng thống Donald Trump có thể từ bỏ con đường ngoại giao, nhưng ông cho rằng đó là rủi ro đáng để thử.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi - nước đang đóng vai trò trung gian - đã vội vã tới Washington trong nỗ lực nhằm tạo ấn tượng tích cực nhất về tiến triển của các cuộc đàm phán.

Ông thậm chí còn có bước đi hiếm thấy là xuất hiện trên CBS để tiết lộ nhiều chi tiết về thỏa thuận đang hình thành. Ông khẳng định rằng một thỏa thuận hòa bình đã ở trong tầm tay.

Các nhà trung gian hòa giải đã sắp xếp cuộc thảo luận kỹ thuật tiếp theo về chương trình hạt nhân của Iran giữa hai nước vào tuần tới tại Vienna.

Tuy nhiên, ông Albusaidi chỉ được gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance để trình bày rằng các cuộc đàm phán đang ở rất gần bước đột phá. Ông nói thỏa thuận này sẽ tốt hơn nhiều so với thỏa thuận năm 2015 mà ông Trump đã rút khỏi vào năm 2018.

Theo ông, Iran đã đồng ý không tích trữ uranium làm giàu ở mức cao, pha loãng lượng uranium làm giàu cao hiện có trong lãnh thổ nước này, và cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận giám sát đầy đủ.

Các thanh sát viên vũ khí Mỹ thậm chí có thể được phép vào Iran cùng với thanh sát viên của IAEA. Iran chỉ làm giàu uranium ở mức cần thiết cho chương trình hạt nhân dân sự.

Một thỏa thuận nguyên tắc cuối cùng có thể được ký trong tuần này, còn các chi tiết về cơ chế giám sát xác minh có thể mất thêm 3 tháng để hoàn tất.

Tuy nhiên, thỏa thuận này hầu như không đề cập đến vấn đề nhân quyền, chương trình tên lửa đạn đạo của Iran hay sự hậu thuẫn của Tehran đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Từ góc nhìn của Iran, vấn đề tầm bắn 2.000 km của tên lửa đạn đạo có thể được thảo luận trong khuôn khổ đối thoại với Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC).

Dù vậy, về nguyên tắc, tên lửa là một phần trong hệ thống phòng thủ của Iran. Như trong cuộc tấn công chung Mỹ-Israel từng cho thấy, nó có thể là yếu tố quan trọng đối với an ninh quốc gia nước này, theo Guardian.

Cựu Ngoại trưởng Iran Javad Zarif từng bảo vệ chương trình tên lửa bằng cách nhắc lại việc Iran đã ở tình trạng thiếu phòng thủ như thế nào trong cuộc chiến Iran-Iraq. Ông cho rằng nếu Mỹ ngừng bán vũ khí cho các nước vùng Vịnh, Iran sẽ ít cần đến chương trình tên lửa riêng của mình hơn.

Câu hỏi sau động thái quân sự

Tuy nhiên, đây dường như không phải là chương trình nghị sự hay tiến độ phù hợp đối với ông Trump.

Tổng thống Mỹ từng bày tỏ thất vọng trước đó. “Họ không muốn nói những từ then chốt chúng tôi sẽ không có vũ khí hạt nhân. Vì vậy tôi không hài lòng với cuộc đàm phán”, ông cho hay.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nói về chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran trong video đăng tải trên mạng xã hội Truth Social. Ảnh: Truth Social.

Trong thông báo mới đây, ông Trump không đề cập thêm đến tiến triển đàm phán hay những khác biệt còn tồn tại giữa hai bên.

Ông chỉ tuyên bố: “Những hoạt động đe dọa của Iran đặt Mỹ, lực lượng và các căn cứ của chúng ta ở nước ngoài, cũng như các đồng minh trên toàn thế giới vào tình trạng rủi ro”.

“Quân đội Mỹ đang triển khai một chiến dịch lớn và đang tiếp diễn nhằm ngăn chặn chế độ này đe dọa nước Mỹ và các lợi ích an ninh cốt lõi của chúng ta”, ông nhấn mạnh.

Ông Trump tuyên bố Washington sẽ “phá hủy các tên lửa của họ và xóa sổ toàn bộ ngành công nghiệp tên lửa”.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng khẳng định Washington đã “thực hiện mọi bước có thể” nhằm giảm thiểu rủi ro đối với các binh sĩ và nhân viên Mỹ đang hiện diện trong khu vực, trong bối cảnh nguy cơ đáp trả từ Iran gia tăng.

Trong bối cảnh đó, Guardian dự đoán sau các động thái quân sự, tranh luận sớm muộn sẽ nổ ra tại Mỹ về việc đánh giá lạc quan của ông Albusaidi trước đó có chính xác hay không.

Việc chỉ làm giàu uranium ở mức thấp theo nhu cầu, loại bỏ hoàn toàn lượng uranium làm giàu cao, cùng với cơ chế giám sát nghiêm ngặt - nếu đúng là Iran đã đề xuất - về mặt lý thuyết, sẽ tước đi khả năng chế tạo bom hạt nhân của nước này.

Nếu vậy, chính quyền Trump có thể sẽ bị cáo buộc cố tình từ chối một thỏa thuận lẽ ra có khả năng chấm dứt một cách hòa bình mối đe dọa từ chương trình hạt nhân Iran trong 30 năm qua.

Ngược lại, bên ủng hộ có thể vẫn sẽ lập luận rằng sự tiếp tục của chế độ ở Iran tự nó đã là một mối đe dọa đối với an ninh thế giới.

Dù theo cách nào, theo Guardian, điều đáng chú ý là trước khi ra lệnh tấn công, Tổng thống Trump hầu như không nỗ lực giải thích nhiều với người dân Mỹ, Quốc hội hay các đồng minh về hành động cũng như mục tiêu của mình.

Khung cảnh tan hoang tại trường nữ sinh Iran bị không kích CNN dẫn số liệu do hãng thông tấn Mehr công bố chiều 28/2 cho biết, ít nhất 57 người đã thiệt mạng trong cuộc không kích do Israel và Mỹ tiến hành nhằm vào một trường nữ sinh tại thành phố Minab, tỉnh Hormozgan, miền nam Iran.

Minh An