Vì sao tên lửa không đối không tầm xa R-37M của Nga khiến máy bay Ukraine phải dè chừng?

Tên lửa không đối không tầm xa R-37M là một trong những vũ khí đáng chú ý nhất trong hoạt động tác chiến trên không của Nga tại Ukraine.

Tên lửa này thường được triển khai cùng tiêm kích đánh chặn MiG-31BM và tiêm kích Su-35S. Các đánh giá của RUSI cho rằng R-37M đã gây nhiều khó khăn cho máy bay Ukraine trong quá trình hoạt động gần tiền tuyến.

R-37M được phát triển để tấn công mục tiêu trên không từ khoảng cách rất xa. Các nguồn mở đưa ra tầm bắn tối đa tới 300-400 km, tùy điều kiện phóng.

Tên lửa có tốc độ tối đa được công bố tới Mach 6 và mang đầu đạn nặng 60 kg. Tuy nhiên, tầm bắn thực tế phụ thuộc đáng kể vào độ cao, tốc độ của máy bay phóng và quỹ đạo bay.

Điểm quan trọng của R-37M không nằm đơn thuần ở con số tầm bắn. Trong chiến tranh hiện đại, một tên lửa không đối không tầm xa có thể buộc đối phương thay đổi vị trí và cách sử dụng máy bay ngay cả khi không phải lúc nào cũng đánh trúng mục tiêu.

Máy bay chiến đấu Ukraine phải tính đến khả năng bị tấn công từ khoảng cách rất xa khi hoạt động gần khu vực giao tranh.

Điều đó có thể khiến phi công phải bay thấp hơn, hạn chế thời gian hoạt động hoặc rời khỏi khu vực nguy hiểm sớm hơn. Không gian tác chiến của máy bay vì thế bị thu hẹp bởi chính nguy cơ từ tên lửa.

Giới phân tích đánh giá các cuộc tuần tra của tiêm kích Nga, đặc biệt là tổ hợp MiG-31BM và R-37M, đã gây khó khăn đáng kể cho máy bay Ukraine.

Báo cáo cho biết Nga từng phóng tới 6 tên lửa R-37M mỗi ngày trong tháng 10 của giai đoạn được nghiên cứu. Tốc độ rất cao, tầm hoạt động lớn và đầu dò được thiết kế để đối phó cả mục tiêu bay thấp là những yếu tố khiến R-37M trở nên đáng chú ý.

Một mục tiêu quan trọng của tên lửa không đối không tầm xa không nhất thiết phải là tiêm kích đối phương.

Máy bay cảnh báo sớm, máy bay tác chiến điện tử, máy bay tiếp dầu và những nền tảng hỗ trợ khác thường hoạt động phía sau tuyến đầu.

Nếu những máy bay này phải lùi xa hơn vì nguy cơ bị tấn công, khả năng hỗ trợ cho lực lượng chiến đấu cũng bị ảnh hưởng.

Đây là lý do R-37M có ý nghĩa vượt ra ngoài một loại tên lửa không đối không thông thường. Nó góp phần tạo ra một vùng nguy hiểm lớn trước máy bay đối phương.

Trong môi trường đó, việc kiểm soát không phận không chỉ phụ thuộc vào số lượng máy bay mà còn phụ thuộc vào khoảng cách mà chúng có thể hoạt động an toàn.

Tuy nhiên, không nên xem R-37M là vũ khí bảo đảm tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách tối đa được công bố. Các con số về tầm bắn thường được xác định trong điều kiện thuận lợi và không phản ánh mọi tình huống chiến đấu.

Khả năng phát hiện mục tiêu, chất lượng dữ liệu dẫn đường, tác chiến điện tử và khả năng cơ động của mục tiêu đều ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Chiến trường Ukraine cũng cho thấy hiệu quả của tên lửa không thể tách khỏi mạng lưới tác chiến.

R-37M cần được kết hợp với radar, máy bay mang phóng và hệ thống trao đổi dữ liệu để phát hiện, theo dõi và tấn công mục tiêu ở khoảng cách lớn.

Vì vậy, giá trị lớn nhất của R-37M không chỉ nằm ở việc nó có thể bay xa bao nhiêu km. Quan trọng hơn, tên lửa tạo ra một mối đe dọa đủ lớn để buộc máy bay đối phương phải thay đổi cách tiếp cận chiến trường.

Trong chiến tranh hiện đại, khả năng khiến đối phương không dám tiến vào một khu vực đôi khi cũng quan trọng như khả năng trực tiếp bắn hạ họ.