Vì sao tên lửa Oreshnik của Nga đặc biệt nguy hiểm?

Oreshnik không phải là “vũ khí quyết định”, nhưng là công cụ răn đe chiến lược nguy hiểm, kết hợp giữa tốc độ siêu vượt âm, khả năng mang đầu đạn hạt nhân và tác động tâm lý lớn. Giá trị của nó nằm ở thông điệp mà nó gửi đi, hơn là số mục tiêu mà nó có thể phá hủy.

Tên lửa siêu vượt âm đời mới Oreshnik của Nga. (Đồ họa: RTE)

Sức mạnh của Oreshnik và năng lực sản xuất của Nga

Oreshnik đang được Nga quảng bá như một trong những hệ thống vũ khí tiên tiến nhất trong kho tên lửa chiến lược, đồng thời là công cụ răn đe mới trong xung đột với Ukraine và phương Tây.

Theo các mô tả của Nga và đánh giá của phương Tây, Oreshnik là loại tên lửa đạn đạo tầm trung, phát triển từ dự án RS-26 Rubezh, đạt tốc độ siêu vượt âm trên Mach 10 (Mach 10 ≈ 10.600-12.250 km/h) và có tầm bắn đủ bao phủ toàn bộ lãnh thổ Ukraine cũng như nhiều khu vực khác của châu Âu.

Oreshnik có khả năng mang đầu đạn đơn hoặc nhiều đầu đạn (MIRV); đầu đạn thông thường nặng 500-1.000 kg, còn đầu đạn hạt nhân có công suất (ước tính) 50-300 kiloton TNT (bom nguyên tử thả xuống Hiroshima, Nhật Bản có công suất 15 kiloton).

Vì sao Oreshnik đặc biệt nguy hiểm? Vì tốc độ cực cao nên thời gian cảnh báo rất ngắn; quỹ đạo khó dự đoán làm giảm hiệu quả đánh chặn; tên lửa có thể mang nhiều đầu đạn dẫn tới gây quá tải hệ thống phòng không; và có giá trị răn đe hạt nhân tiềm tàng.

Tổng thống Nga Vladimir Putin từng tuyên bố rằng việc sử dụng hàng loạt Oreshnik với đầu đạn thường có thể gây mức phá hủy “gần tương đương vũ khí hạt nhân”, Tass đưa tin.

Reuters dẫn các nguồn quân sự phương Tây cho rằng, đây là loại tên lửa có quỹ đạo bay và pha tái nhập khí quyển rất khó bị đánh chặn bằng các hệ thống hiện nay.

Tuy nhiên, Reuters và Business Insider đều nhận định, Oreshnik hiện nay nguy hiểm về mặt chiến lược và tâm lý nhiều hơn là quân sự thuần túy, do số lượng ít và chi phí rất cao, không phù hợp cho tấn công quy mô lớn, thường xuyên, dễ trở thành công cụ leo thang chính trị, kéo theo phản ứng mạnh từ Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Theo Defense News, việc phát triển Oreshnik phản ánh nỗ lực của Nga nhằm duy trì ưu thế trong lĩnh vực tên lửa đạn đạo tốc độ cao trước các hệ thống phòng thủ của NATO.

Về năng lực sản xuất, các nguồn phân tích quân sự phương Tây được Reuters và Business Insider dẫn lại cho rằng Nga hiện có số lượng Oreshnik hạn chế, nhiều khả năng chỉ ở mức vài chục quả.

Business Insider nhận định, Nga có thể chỉ sản xuất được một số lượng nhỏ mỗi tháng, do chi phí cao, yêu cầu công nghệ phức tạp và hạn chế về linh kiện do tác động của các lệnh trừng phạt.

Một đầu đạn được cho là thuộc tên lửa Oreshnik vụt sáng trên bầu trời vùng Lviv của Ukraine ngay trước nửa đêm ngày 8/1/2026. (Ảnh: Trukha Lviv)

Các kịch bản leo thang

Nga đã ít nhất hai lần phóng Oreshnik trong bối cảnh chiến sự Ukraine, và mỗi lần đều mang ý nghĩa vượt ra ngoài tác động quân sự.

Lần đầu tiên được ghi nhận vào tháng 11/2024, khi Nga phóng Oreshnik về phía thành phố Dnipro của Ukraine. Theo các nguồn Ukraine và phương Tây được Reuters dẫn lại, tên lửa nhiều khả năng mang đầu đạn trơ hoặc cấu hình thử nghiệm, nhằm gửi tín hiệu răn đe hơn là gây thiệt hại lớn.

Ngày 9/1/2026, Nga tiếp tục phóng Oreshnik vào miền tây Ukraine, gần biên giới NATO, một động thái mà Reuters mô tả là “thông điệp chiến lược rõ ràng” gửi tới cả Kiev lẫn các nước phương Tây đang hỗ trợ Ukraine.

Theo Cơ quan Tình báo Đối ngoại Ukraine (SZRU), được truyền thông độc lập của Ukraine và Nga dẫn lại, Nga đang hiện đại hóa và mở rộng dây chuyền sản xuất Oreshnik, làm dấy lên lo ngại rằng các đợt tấn công trong tương lai có thể sử dụng đầu đạn nặng hơn, nhiều đầu đạn hơn, hoặc nhắm vào các mục tiêu mang tính biểu tượng cao như thủ đô Kiev.

Điện Kremlin tuyên bố nhiều tên lửa Oreshnik đang được sản xuất và một số có thể được chế tạo tại Belarus, có lẽ là một động thái nhằm làm dấy lên lo ngại rằng tên lửa của họ có thể khiến các thành phố châu Âu không có khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công, CNN đưa tin ngày 9/1.

Binh lính Nga xếp hàng tại một căn cứ ở Belarus, nơi hệ thống tên lửa Oreshnik được triển khai. (Ảnh: AP)

Phản ứng của Ukraine và Mỹ

Trước nguy cơ từ các loại tên lửa đạn đạo và siêu vượt âm của Nga, Ukraine và Mỹ đã và đang tăng cường cả phòng thủ quân sự lẫn phản ứng ngoại giao.

Chính quyền Ukraine cho biết đã chia sẻ thông tin tình báo với các đồng minh NATO về việc Nga triển khai Oreshnik, bao gồm khả năng đặt các hệ thống này tại Belarus. AP và Reuters dẫn lời giới chức Ukraine cho rằng đây là cơ sở để phương Tây đánh giá đúng mức độ đe dọa và điều chỉnh kế hoạch phòng thủ.

Về phía Mỹ, Washington lên án các vụ phóng Oreshnik là hành động leo thang nguy hiểm. Mỹ đã và đang đẩy nhanh việc chuyển giao, bổ sung các hệ thống phòng không tiên tiến, đặc biệt là Patriot cùng tên lửa đánh chặn PAC-3, cho Ukraine, Reuters và Business Insider đưa tin.

Business Insider cũng dẫn thông tin từ Lockheed Martin cho biết tập đoàn Mỹ này đang tăng mạnh sản lượng PAC-3 MSE, do nhu cầu toàn cầu gia tăng trước các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo và siêu vượt âm, trong đó có Oreshnik.

Một phần hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot. (Ảnh: Getty Images)

Mỹ sẽ tăng mạnh sản lượng tên lửa phòng không Patriot theo một thỏa thuận mang tính bước ngoặt kéo dài 7 năm với nhà thầu quốc phòng Lockheed Martin. Theo thỏa thuận khung, sản lượng hằng năm dự kiến sẽ tăng từ khoảng 600 tên lửa lên khoảng 2.000, tăng hơn gấp 3 lần.

Hệ thống Patriot đã trở thành một trong những tài sản phòng không được săn đón nhất ở châu Âu kể từ khi Nga thực hiện chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine năm 2022. Ukraine đã sử dụng tên lửa để bảo vệ các thành phố và cơ sở hạ tầng quan trọng.

Tuy nhiên, các chuyên gia Mỹ thừa nhận với Reuters rằng, hiện nay không có hệ thống phòng không nào hiện nay đảm bảo đánh chặn tuyệt đối vũ khí siêu vượt âm, và việc tăng cường Patriot chủ yếu nhằm giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng răn đe, hơn là tạo ra “lá chắn hoàn hảo”.

Bình Giang