Vì sao thiếu giáo viên nhưng hàng chục nghìn biên chế chưa tuyển được?

Tại phiên giải trình sáng 20-9 do Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, đến tháng 6-2026, cả nước còn thiếu khoảng 104.500 giáo viên mầm non, phổ thông so với định mức, trong đó giáo viên THCS thiếu nhiều nhất, gần 42.500 người. Trong khi cả nước còn khoảng 46.000 biên chế giáo viên đã được giao nhưng chưa tuyển dụng.

Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn. Ảnh: Media Quốc hội

Theo Bộ trưởng, một trong những nguyên nhân là các địa phương chịu áp lực giảm biên chế chung trong toàn hệ thống, trong khi đội ngũ giáo viên chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số biên chế.

Vì vậy, dù có nhu cầu tuyển dụng, một số địa phương vẫn chưa mạnh dạn tuyển đủ số chỉ tiêu được giao. Thực tế, có nơi tổ chức tuyển đồng bộ từ 2.000-3.000 giáo viên, nhưng cũng có địa phương chưa kịp triển khai tuyển dụng.

Bên cạnh đó, tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ giữa các địa phương, cấp học, môn học và trường học tiếp tục là vấn đề đáng chú ý. Biến động dân cư khiến một số khu đô thị, khu công nghiệp có số học sinh tăng nhanh, dẫn đến thiếu giáo viên; trong khi ở một số khu vực nông thôn, số học sinh giảm, có thể phát sinh tình trạng dôi dư giáo viên.

Việc điều chuyển, luân chuyển đội ngũ giữa các địa bàn chưa được thực hiện kịp thời, khiến nguồn nhân lực hiện có chưa được sử dụng hiệu quả.

Bộ trưởng cũng đề cập những bất cập liên quan đến cách xác định định mức giáo viên. Theo đó, có thể xảy ra tình trạng một trường thiếu giáo viên trong khi trường khác lại thừa, do sự khác biệt về cấp học, môn học, quy mô học sinh và sĩ số lớp.

Điều này cho thấy việc đánh giá nhu cầu nhân lực cần được thực hiện sát với điều kiện thực tế của từng cơ sở giáo dục, thay vì chỉ căn cứ vào tổng số biên chế.

Một vấn đề khác là việc phân cấp tuyển dụng giáo viên xuống cấp xã, phường có thể dẫn đến tình trạng tổ chức tuyển dụng manh mún. Nếu mỗi địa phương cấp xã tổ chức 1 hội đồng và 1 kỳ tuyển dụng riêng; số lượng hội đồng, kỳ tuyển dụng sẽ tăng lên, trong khi nhu cầu và số lượng chỉ tiêu tại từng địa bàn không đồng đều. Cách làm này có thể gây khó khăn trong việc tuyển đủ giáo viên theo yêu cầu.

Theo định mức mới đang được xây dựng, số giáo viên còn thiếu dự kiến trên 43.000 người. Ảnh: GLO

Để khắc phục, Bộ GD&ĐT đề nghị các địa phương tổ chức tuyển dụng tập trung, thống nhất; đồng thời tăng cường điều động, luân chuyển giáo viên theo nhu cầu thực tế.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, theo định mức mới đang được xây dựng, số giáo viên còn thiếu dự kiến trên 43.000 người. Định mức này sẽ tính đến đặc thù dạy học 2 buổi, vùng miền, cấp học, môn học, quy mô học sinh và sĩ số lớp.

Đối với các môn khó tuyển như tiếng Anh, nghệ thuật, âm nhạc, Bộ GD&ĐT đã hướng dẫn địa phương có thể ký hợp đồng với nghệ nhân, huấn luyện viên để tham gia giảng dạy; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo, nhất là trong dạy tiếng Anh, tin học và phát triển năng lực số.