Vì sao trò chơi điện tử khiến chúng ta nghiện?

Tác giả: Thủy Mộc Nhiên/ Skybooks & NXB Thế giới

Từ thành nhân đến thành công

Trong cuốn sách này, tác giả Thủy Mộc Nhiên đã thể hiện rõ quan điểm: Để thay đổi thế giới, chúng ta phải biết cách khai thác tiềm năng trong mình, nhìn sâu vào lòng người, tìm hiểu bản chất, tính cách của họ.

Vì sao trò chơi điện tử khiến chúng ta nghiện?

Vượt qua thử thách trong trò chơi điện tử, người chơi sẽ nhận được phần thưởng. Cảm giác chiến thắng này kích hoạt dopamine khiến chúng ta cảm thấy vui vẻ và hưng phấn.

Trò chơi điện tử mang lại cảm giác hưng phấn, khiến người chơi dễ "nghiện". Ảnh minh họa: C.F.

Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh cực kỳ quan trọng trong não, có nhiệm vụ giúp não dẫn truyền những thông tin hưng phấn, vui vẻ. Khi con người bị kích thích bởi những tin tức tốt đẹp, dopamine sẽ được tiết ra nhiều hơn, khiến chúng ta cảm thấy vui sướng. Có những người bị nghiện cảm giác vui sướng này nên luôn cần có dopamine.

Vậy nguyên nhân sâu xa của chứng nghiện này là gì?

Ví dụ, chúng ta có thể cắn từng hạt dưa không ngừng nghỉ. Nhưng nếu trước mặt là một đĩa hạt dưa đã được tách hết vỏ, chúng ta lại không muốn ăn nữa. Tại sao lại như thế?

Thực ra, cắn hạt dưa là một cơ chế khen thưởng: Mỗi khi cắn hạt dưa, thời gian từ khi cho vào miệng cắn đến khi nhai và nuốt rất ngắn, chỉ mất vài giây là chúng ta có thể tự thưởng cho mình chút hương vị thơm bùi. Vì thế, ta liên tục cắn cho đến khi cảm thấy khát hay không cảm nhận được mùi vị nữa. Thậm chí, nhiều người sẽ uống một cốc nước rồi tiếp tục “thú vui” này.

Các trò chơi cũng sử dụng cơ chế khen thưởng tương tự. Người chơi liên tục nâng cấp và vượt qua các vòng loại. Mỗi khi đánh thắng một con quái vật hay vượt qua một vòng, chúng ta sẽ nhận được phần thưởng kịp thời, chẳng hạn như lên cấp, gia tăng sức mạnh…

Những chiêu trò kích thích này khiến chúng ta ngày càng chìm đắm vào trò chơi. Vì vậy, người chơi không cảm thấy mệt mỏi mà luôn hào hứng, tràn đầy năng lượng để chinh phục những thử thách tiếp theo.

Nhưng nếu những phần thưởng này được đặt ngay trước mặt thì người chơi lại không còn hứng thú nữa. Ví dụ, nếu thay đổi phương pháp cắn hạt dưa, kiên trì cắn nửa giờ đồng hồ để tách từng hạt nhân ra, sau đó ăn hết trong một lượt, nhiều người sẽ cảm thấy nhàm chán bởi phần thưởng đến quá muộn, công sức cắn hạt dưa đã không được đền đáp kịp thời.

Bản năng của con người là muốn đạt được lợi ích ngay lập tức. Và những lợi ích tốt nhất là những thứ có thể nhìn thấy ngay trước mắt. Thời gian từ khi cho đi đến lúc nhận lại càng ngắn thì cảm giác hài lòng càng mạnh mẽ.

Vì thế, thứ chúng ta nghiện không phải niềm vui, mà là quá trình đạt được niềm vui. Thứ khiến chúng ta quên đi cả mệt mỏi không phải phần thưởng, mà là cơ chế khen thưởng.

Do đó, cách để khiến người khác liên tục thực hiện một hành động rất đơn giản. Đó là khiến họ rơi vào vòng tuần hoàn “hành động - phần thưởng”, hơn nữa chu kỳ phản hồi phải ngắn, nếu không họ sẽ bỏ cuộc vì thiếu kiên nhẫn.

Khi lập kế hoạch, chúng ta phải thiết lập hai chu kỳ, một là “chu kỳ thưởng phạt lớn”, hai là “chu kỳ thưởng phạt nhỏ”.

“Chu kỳ thưởng phạt lớn” nghĩa là tạo ra một mục tiêu lớn, sau khi hoàn thành thì lợi ích phải được phân chia công bằng cho những người có liên quan. “Chu kỳ thưởng phạt nhỏ” càng ngắn càng tốt, mọi hành vi đúng đều phải được khen thưởng kịp thời, như vậy mọi người đều thấy được lợi ích ngay trước mắt.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt là con người liên tục cần phần thưởng lớn hơn trước để cảm thấy vui sướng. Vì thế, muốn thường xuyên đạt được sự vui sướng thì phải không ngừng tăng mức độ kích thích. Sự kích thích càng mãnh liệt, lâu dài thì thời gian tận hưởng niềm vui sướng càng dài.

Nhưng loại vui sướng này cũng phải có giới hạn, vì nếu nó cứ diễn ra mãi thì sẽ gây hại cho cơ thể con người. Các nhà khoa học đã thực hiện một thí nghiệm như sau: Đặt điện cực vào trong não bộ của một con chuột, cho chuột đạp lên bàn đạp để phóng điện. Mỗi lần đạp, điện cực sẽ kích thích tế bào thần kinh sản sinh ra dopamine gây hưng phấn. Kết quả là những con chuột đạp hàng trăm lần mỗi phút đã chết vì kiệt sức.

Nếu không ngừng theo đuổi những thú vui thì con người sẽ ngày càng suy đồi. Hãy nghĩ đến tình trạng nghiện điện thoại di động của con người ngày nay. Mỗi khi nhìn thấy bài đăng trên WeChat hay một đoạn video ngắn nào đó, chúng ta đều sẽ nhấp vào dòng chữ “Tiếp tục”.

Đây là cơ chế phần thưởng do dopamine dẫn dắt, nó nói với bạn rằng: “Thứ tiếp theo sẽ thú vị hơn.” Khi chúng ta nhấp vào tin tức mới thì lại bắt đầu mong chờ những điều kế tiếp, cứ như vậy bạn không ngừng trông ngóng nội dung tiếp theo.

Thủy Mộc Nhiên/ Skybooks & NXB Thế giới