Bùng phát norovirus mùa đông: ai dễ mắc nhất và cách bảo vệ

Mỗi khi mùa đông đến, cùng với các bệnh đường hô hấp, virus norovirus – thường được gọi bằng cái tên quen thuộc "winter vomiting bug" lại bùng phát mạnh tại nhiều quốc gia có khí hậu lạnh. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây nôn ói và tiêu chảy cấp, lây lan nhanh trong cộng đồng và tiềm ẩn nhiều rủi ro cho trẻ em, người cao tuổi nếu không được bù nước kịp thời.

Trong dịp lễ cuối năm, khi nhu cầu đi lại, tụ tập và ăn uống tăng cao, nguy cơ lây nhiễm norovirus càng trở nên đáng lo ngại, buộc các chuyên gia y tế liên tục phát đi cảnh báo.

Norovirus là gì và vì sao thường bùng phát vào mùa đông?

Norovirus là một loại virus gây viêm dạ dày – ruột cấp tính. Không giống như nhiều bệnh nhiễm trùng khác, norovirus không bị tiêu diệt dễ dàng trong môi trường bên ngoài và chỉ cần một lượng virus rất nhỏ cũng đủ gây bệnh.

Mùa đông được xem là "thời điểm vàng" để norovirus lây lan. Thời tiết lạnh khiến mọi người có xu hướng sinh hoạt trong không gian kín, tiếp xúc gần và dùng chung nhiều bề mặt. Đồng thời, sức đề kháng của cơ thể cũng có thể suy giảm do thời tiết khắc nghiệt, tạo điều kiện cho virus dễ xâm nhập hơn.

Trẻ em được chăm sóc và bù nước tại nhà sau khi mắc “winter vomiting bug”. Hình minh họa

Con đường lây lan nhanh đến mức nào?

Norovirus được đánh giá là một trong những virus lây nhiễm mạnh nhất gây bệnh đường tiêu hóa. Virus có thể lan truyền qua nhiều con đường khác nhau:

Tiếp xúc trực tiếp với người đang mắc bệnh.
Chạm vào bề mặt, đồ vật nhiễm virus rồi đưa tay lên miệng.
Ăn thực phẩm hoặc uống nước bị nhiễm bẩn.
Hít phải các giọt nhỏ chứa virus phát tán khi người bệnh nôn ói.

Đặc biệt, virus có thể tồn tại trên bề mặt trong nhiều ngày và kháng lại nhiều loại chất tẩy rửa thông thường, khiến việc kiểm soát dịch trở nên khó khăn hơn trong môi trường tập thể như trường học, nhà trẻ, bệnh viện hay nhà dưỡng lão.

Thời gian ủ bệnh ngắn, khởi phát nhanh và dữ dội

Norovirus thường có thời gian ủ bệnh ngắn, chỉ từ 12 đến 48 giờ sau khi phơi nhiễm. Khi phát bệnh, các triệu chứng xuất hiện đột ngột và khá dữ dội:

Buồn nôn và nôn ói liên tục.
Tiêu chảy nước nhiều lần trong ngày.
Đau quặn bụng, đầy hơi.
Mệt mỏi, đau đầu, đau cơ.
Sốt nhẹ ở một số trường hợp.

Hầu hết các ca bệnh sẽ tự khỏi sau 1–3 ngày, nhưng trong thời gian ngắn này, cơ thể có thể mất một lượng lớn nước và điện giải, gây nguy hiểm nếu không được bù kịp thời.

Mất nước – biến chứng nguy hiểm nhất của norovirus

Theo các chuyên gia, mất nước và rối loạn điện giải chính là mối nguy lớn nhất khi nhiễm norovirus, chứ không phải bản thân virus. Khi nôn ói và tiêu chảy xảy ra liên tục, cơ thể không kịp hấp thu nước và khoáng chất cần thiết.

Những dấu hiệu cảnh báo mất nước gồm:

Khô miệng, khát nước dữ dội.
Ít đi tiểu, nước tiểu sẫm màu.
Chóng mặt, choáng váng khi đứng lên.
Mệt lả, ngủ li bì, đặc biệt ở trẻ nhỏ

Ở trẻ em và người cao tuổi, mất nước có thể diễn tiến nhanh hơn và dễ trở nặng, thậm chí phải nhập viện để truyền dịch nếu không được xử trí đúng cách.

Nhóm người cần đặc biệt cảnh giác

Mặc dù norovirus có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, một số nhóm được đánh giá là nguy cơ cao:

Trẻ nhỏ: Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khó bù nước đầy đủ khi bị nôn ói.
Người cao tuổi: Khả năng điều hòa nước – điện giải kém hơn, thường có bệnh nền.
Người có bệnh mạn tính: Tim mạch, thận, đái tháo đường dễ bị ảnh hưởng khi mất nước.
Người sống trong môi trường tập thể: Nhà trẻ, ký túc xá, viện dưỡng lão

Với những đối tượng này, việc theo dõi triệu chứng và can thiệp sớm là vô cùng quan trọng.

Điều trị norovirus: Không có thuốc đặc trị

Hiện nay, chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt norovirus. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừa biến chứng.

Nguyên tắc quan trọng nhất là:

Bù nước và điện giải đầy đủ.
Nghỉ ngơi, tránh hoạt động gắng sức.
Ăn nhẹ, dễ tiêu khi các triệu chứng giảm.

Người bệnh nên uống nước từng ngụm nhỏ, thường xuyên. Dung dịch bù nước đường uống là lựa chọn phù hợp, đặc biệt với trẻ em và người già. Các loại đồ uống có cồn, cà phê hoặc nước ngọt nhiều đường không được khuyến khích vì có thể làm nặng thêm tiêu chảy.

Phòng ngừa lây nhiễm trong dịp lễ và mùa đông

Do khả năng lây lan mạnh, phòng bệnh đóng vai trò then chốt trong kiểm soát norovirus. Các chuyên gia khuyến cáo:

Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước, đặc biệt sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn.
Vệ sinh bề mặt, đồ dùng thường xuyên chạm tay bằng dung dịch phù hợp.
Không dùng chung đồ cá nhân với người đang có triệu chứng.
Người bệnh nên ở nhà nghỉ ngơi, tránh tiếp xúc đông người ít nhất 48 giờ sau khi hết triệu chứng.
Thực phẩm cần được nấu chín, ăn chín uống sôi.

Rửa tay kỹ với xà phòng là biện pháp hiệu quả giúp ngăn ngừa lây lan norovirus. Hình minh họa.

Chủ động bảo vệ sức khỏe mùa lạnh

Norovirus không phải là bệnh hiếm gặp, nhưng hoàn toàn có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng nếu chủ quan, nhất là trong mùa đông và các dịp lễ. Việc nhận biết sớm triệu chứng, bù nước đúng cách và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp giảm nguy cơ lây lan cũng như hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm cùng gia tăng vào mùa lạnh, chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình chính là "lá chắn" quan trọng nhất.

Điều Gì Xảy Ra Khi Sử Dụng Cốc Nước Trong Một Tuần Không Rửa | SKĐS

Bs. Nguyễn Văn Thái