Vì sao trong tranh 'Mã đáo thành công' luôn có một con ngựa quay đầu nhìn lại?

Trong nhiều gia đình, văn phòng hay cửa hàng làm ăn, bức tranh “Mã đáo thành công” được treo ở vị trí trang trọng như một lời chúc phát đạt, hanh thông. Hình ảnh quen thuộc nhất là tám con ngựa phi nước đại trên thảo nguyên, khí thế bừng bừng. Thế nhưng, nếu quan sát kỹ, người xem sẽ nhận ra trong đàn ngựa ấy, gần như luôn có một con quay đầu nhìn lại.

Vì sao giữa thế tiến công mạnh mẽ, lại tồn tại một ánh nhìn ngược chiều như thế?

Thành ngữ “Mã đáo thành công” xuất phát từ văn hóa phương Đông, gắn với hình ảnh ngựa trong chiến trận. Thời xưa, ngựa là phương tiện chiến đấu và liên lạc quan trọng. Khi người lính xuất chinh, gia đình thường chúc “mã đáo thành công” nghĩa là ngựa quay về, ắt đã lập được công trạng. “Mã đáo” không chỉ là ngựa trở về, mà còn hàm ý bình an, thắng lợi, viên mãn.

Trong hội họa dân gian và phong thủy, hình tượng tám con ngựa, thường gọi là “Bát mã” mang nhiều tầng ý nghĩa. Số tám (bát) trong Hán tự đọc gần âm với “phát”, gợi liên tưởng đến phát đạt, thịnh vượng. Tám con ngựa cùng phi về một hướng tượng trưng cho khí thế tiến lên, đồng lòng, bứt phá. Bức tranh vì thế thường được chọn làm quà tặng khai trương, tân gia, thăng chức.

Vậy chi tiết một con ngựa quay đầu mang thông điệp gì?

Ở góc nhìn nghệ thuật, đó trước hết là thủ pháp tạo điểm nhấn thị giác. Nếu cả tám con đều hướng thẳng một chiều, bố cục dễ trở nên đơn điệu. Một ánh nhìn ngược lại giúp bức tranh có chiều sâu, tạo sự tương tác giữa các cá thể trong tổng thể. Con ngựa quay đầu giống như một nhịp lặng giữa dòng chuyển động, khiến người xem dừng lại, suy ngẫm.

Tuy nhiên, trong văn hóa phương Đông, hiếm có chi tiết nào chỉ mang tính trang trí đơn thuần. Theo quan niệm phong thủy, con ngựa quay đầu tượng trưng cho sự hồi báo tin vui. “Mã đáo” là ngựa trở về, vì thế hình ảnh một con ngoái nhìn như đang quay lại báo công, mang thành quả về cho gia chủ. Đó là biểu tượng của vòng tuần hoàn: ra đi – nỗ lực – trở về – gặt hái.

Một cách lý giải khác nhấn mạnh yếu tố gắn kết. Trong đàn ngựa phi nước đại, con quay đầu như đang chờ đợi hoặc nhắc nhở những con phía sau. Hình ảnh ấy gợi ý tinh thần đồng đội, thành công không phải cuộc đua đơn lẻ, mà là hành trình có sự nâng đỡ, quan tâm lẫn nhau. Người xưa gửi gắm thông điệp dù tiến nhanh đến đâu, cũng đừng quên nhìn lại, giữ sự kết nối với tập thể, với cội nguồn.

Ở tầng nghĩa sâu hơn, con ngựa quay đầu còn tượng trưng cho sự tỉnh táo giữa thời khắc thăng hoa. Trong kinh doanh hay sự nghiệp, khi mọi việc thuận lợi, con người dễ bị cuốn theo tốc độ mà quên quan sát, cân nhắc. Ánh nhìn ngược ấy như một lời nhắc thành công bền vững cần sự thận trọng, biết kiểm soát rủi ro, không chủ quan. Tiến về phía trước nhưng vẫn ý thức được phía sau mình là gì, đó mới là bản lĩnh.

Nhiều chuyên gia phong thủy cũng cho rằng chi tiết này mang ý nghĩa “tụ khí”. Nếu toàn bộ ngựa đều lao thẳng ra ngoài khung tranh, năng lượng có thể bị hiểu là đang “thoát” ra ngoài. Con ngựa quay đầu giúp cân bằng, tạo cảm giác dòng khí được giữ lại, hội tụ trong không gian treo tranh. Vì thế, khi treo tranh “Mã đáo thành công”, người ta thường chọn hướng ngựa phi vào trong nhà hoặc vào phòng làm việc, hàm ý mang tài lộc và cơ hội về.

Dù được lý giải theo cách nào, có thể thấy con ngựa quay đầu không hề phá vỡ tinh thần chung của bức tranh. Ngược lại, nó hoàn thiện thông điệp về thành công trọn vẹn: không chỉ là bứt phá, mà còn là trở về; không chỉ là tốc độ, mà còn là suy xét; không chỉ là cá nhân, mà còn là cộng đồng.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều người mải mê chạy theo mục tiêu, hình ảnh ấy càng trở nên ý nghĩa. Thành công không đơn thuần là đi thật xa, mà là đi xa nhưng vẫn biết mình từ đâu đến và sẽ trở về đâu. Có lẽ vì thế mà qua bao năm tháng, bức tranh “Mã đáo thành công” vẫn hiện diện trong nhiều không gian Việt, con ngựa quay đầu vẫn âm thầm gửi gắm lời nhắn hãy tiến lên, nhưng đừng quên nhìn lại để thành công được trọn vẹn và bền lâu.

Khánh Vy