Vì sao trực thăng vũ trang ngày càng vắng bóng trên chiến trường Ukraine?

Trực thăng vũ trang từng là một trong những phương tiện quan trọng để hỗ trợ bộ binh và săn diệt xe tăng trên chiến trường. Tuy nhiên, cuộc xung đột Nga - Ukraine cho thấy loại khí tài này khó hoạt động tự do khi phải đối mặt mạng lưới phòng không dày đặc và hàng loạt UAV.

Trong giai đoạn đầu chiến sự, trực thăng vũ trang Nga như Ka-52, Mi-28 và Mi-24/35 từng thực hiện nhiều phi vụ ở độ cao thấp, sử dụng rocket, pháo và tên lửa chống tăng để tập kích lực lượng Ukraine.

Nhưng tổn thất trước tên lửa phòng không vác vai và các hệ thống phòng không mặt đất đã buộc lực lượng Nga điều chỉnh chiến thuật.

Hiện nay, trực thăng thường phải hoạt động xa tiền tuyến hơn. Thay vì bay sâu vào vùng phòng thủ đối phương, chúng có thể sử dụng địa hình để che chắn và phóng vũ khí từ khoảng cách an toàn hơn.

Điều này giúp tăng khả năng sống sót nhưng đồng thời làm giảm khả năng quan sát và tấn công trực tiếp.

Sự phổ biến của UAV khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Chiến trường Ukraine ngày càng được giám sát bởi các phương tiện không người lái, tạo ra một môi trường mà hoạt động tập trung của phương tiện có người lái rất dễ bị phát hiện.

Quân đội Mỹ mô tả UAV, hỏa lực gián tiếp và tác chiến điện tử là những mối đe dọa thường trực trên chiến trường Ukraine.

UAV FPV cũng có thể tấn công nhiều loại khí tài với chi phí thấp hơn đáng kể. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mọi UAV đều có thể dễ dàng săn trực thăng.

Vì vậy, mối đe dọa lớn hơn nằm ở việc UAV giúp phát hiện, theo dõi và chỉ thị mục tiêu cho nhiều loại hỏa lực khác nhau.

Điều này khiến trực thăng phải thay đổi cả cách lựa chọn nhiệm vụ. Mỗi lần xuất hiện gần tiền tuyến đều có nguy cơ bị phát hiện, theo dõi và tấn công bởi một chuỗi cảm biến - hỏa lực kết nối với nhau.

Những kinh nghiệm từ Ukraine đã tác động tới tư duy phát triển trực thăng của Mỹ. Tháng 2/2024, Lục quân Mỹ quyết định chấm dứt chương trình máy bay trinh sát và tấn công tương lai FARA sau giai đoạn chế tạo nguyên mẫu.

Lục quân Mỹ cho biết, những năng lực mà FARA hướng tới có thể được đáp ứng hiệu quả hơn bằng sự kết hợp giữa phương tiện có người lái, hệ thống không người lái và năng lực từ không gian.

Tuy nhiên, Washington không loại bỏ trực thăng khỏi lực lượng lục quân. Mỹ vẫn đầu tư vào trực thăng vận tải UH-60 Black Hawk và CH-47F Chinook, đồng thời tăng chi tiêu cho các hệ thống trinh sát không người lái và "launched effects". .

Đây là điểm quan trọng. Ukraine không chứng minh rằng trực thăng đã trở nên vô dụng. Ngược lại, chiến trường đang buộc chúng phải được sử dụng thận trọng hơn.

Trực thăng có thể chuyển dần từ vai trò "kỵ binh bay" lao vào khu vực nguy hiểm sang một thành phần trong mạng lưới tác chiến kết hợp. UAV đảm nhiệm phần lớn nhiệm vụ trinh sát và phát hiện mục tiêu, còn trực thăng sử dụng cảm biến và vũ khí từ vị trí an toàn hơn.

RUSI nhận định môi trường tác chiến tại Ukraine đã đẩy trực thăng ra xa tiền tuyến, nhưng điều này chủ yếu phản ánh sự thay đổi về điều kiện sử dụng chứ chưa phải sự cáo chung của trực thăng vũ trang.

Nói cách khác, trực thăng không biến mất khỏi chiến trường Ukraine. Chúng đang phải tìm một vị trí mới trong chiến tranh thời đại UAV.