Vì sao tuyển giáo viên theo từng xã có thể khiến nơi thừa, nơi thiếu?

Theo Bộ GD&ĐT, đến tháng 6-2026, cả nước còn thiếu 104.500 giáo viên mầm non, phổ thông trong biên chế so với định mức. Trong khi đó, đến ngày 31-5, vẫn còn hơn 40.000 biên chế giáo viên được giao nhưng chưa tuyển dụng do áp lực giảm biên chế.

Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, một trong những vấn đề cần giải quyết là cơ chế tuyển dụng. Theo ông, thời gian qua, một số địa phương tuyển dụng tập trung và cách làm này có ưu điểm khi tổ chức tuyển dụng 1 lần theo chỉ tiêu của địa phương, các trường; giáo viên có thể đăng ký nhiều nguyện vọng và 1 lần tuyển dụng được nhiều chỉ tiêu.

Cả nước còn hơn 40.000 chỉ tiêu biên chế giáo viên chưa được tuyển dụng nhưng một số địa phương chưa mạnh dạn tuyển do áp lực giảm biên chế. Ảnh minh họa: Nhã Uyên

Ngược lại, nếu 1 tỉnh, thành phố có trên 100 xã, phường mà mỗi đơn vị tổ chức tuyển dụng riêng thì phải tổ chức hơn 100 lần hội đồng thi tuyển. Việc này có thể phát sinh khó khăn khi chỉ tiêu tuyển dụng tại từng xã, phường có hạn, dẫn đến tình trạng trường không tuyển được người trong khi giáo viên cũng không trúng tuyển.

Bộ GD&ĐT cũng nêu thực trạng cấp xã hiện nay không có cơ quan chuyên môn độc lập như cấp sở, không đủ người làm chuyên môn theo cấp hoặc lĩnh vực nên nếu giao cho cấp xã chủ trì tuyển dụng là không khả thi.

Cấp xã không đủ năng lực để tổ chức thi tuyển, việc đánh giá năng lực người dự thi không đảm bảo do không có chuyên môn; gây tốn kém cho Nhà nước, cá nhân người dự thi và xã hội; làm giảm cơ hội trúng tuyển của người dự thi do ít cơ hội lựa chọn (vì mỗi lần thi chỉ ở 1 xã)...

Việc tuyển dụng phân tán cũng ảnh hưởng đến khả năng điều tiết đội ngũ. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, khi giám đốc sở GD&ĐT được quyền điều động, luân chuyển giáo viên giữa các xã, phường, việc bố trí nhân lực có thể linh hoạt hơn. Giáo viên công tác tại vùng khó khăn không nhất thiết phải chờ 5-10 năm mới được trở về mà có thể được điều động sau 1-2 năm.

Từ góc độ quản lý, Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh cũng cho rằng, nếu đồng loạt giao từng UBND cấp xã tuyển dụng, đầu mối tuyển dụng có thể bị phân tán, năng lực tổ chức không đồng đều và gây khó khăn cho việc điều tiết giáo viên giữa các địa bàn.

Theo Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh, tuyển giáo viên không chỉ là tiếp nhận hồ sơ mà còn phải xác định nhu cầu nhân lực toàn ngành, cơ cấu giáo viên theo cấp học, môn học; kiểm tra điều kiện dự tuyển, thành lập hội đồng tuyển dụng, xây dựng nội dung thi, xét tuyển, tổ chức thực hành sư phạm và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Trong khi đó, một số địa phương còn thiếu nhân sự có chuyên môn sâu về quản lý giáo dục và tuyển dụng viên chức.

Vì vậy, tại phiên giải trình ngày 20-9, Bộ trưởng GD&ĐT đã đề nghị các địa phương thực hiện đồng bộ, thống nhất việc giao sở GD&ĐT chủ trì tổ chức tuyển dụng chung.

Theo Bộ trưởng, cách làm này tạo điều kiện tuyển dụng theo nhu cầu chung của các địa phương, đồng thời thuận lợi hơn cho việc điều động, luân chuyển giáo viên giữa các địa bàn.