Vì sao xăng dầu vẫn đắt đỏ dù eo biển Hormuz đã mở cửa?

Quang cảnh tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình tại nước này đạt 4,36 USD mỗi gallon, mức cao nhất từng ghi nhận vào thời điểm này trong năm. Giá dầu diesel cũng chỉ thấp hơn khoảng 20 cent so với mức kỷ lục thiết lập tháng trước, bất chấp các biện pháp khẩn cấp của Mỹ và châu Âu nhằm kiềm chế giá nhiên liệu.

Cuộc chiến với Iran ban đầu gây ra cú sốc nguồn cung dầu, nhưng nay đã biến thành cuộc khủng hoảng năng lượng trên diện rộng, ảnh hưởng đến người lái xe, doanh nghiệp vận tải và nông dân toàn cầu.

Chi phí vận chuyển dầu tăng phi mã

Eo biển Hormuz đã dần thông thương trở lại, song nguy cơ bị tấn công khiến hoạt động vận tải qua khu vực vẫn đầy rủi ro và tốn kém.

Theo hãng nghiên cứu Clarksons, chi phí thuê tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) vận chuyển dầu từ Vịnh Ba Tư đến Trung Quốc đã tăng từ 65.000 USD mỗi ngày năm ngoái lên 230.000 USD khi chiến tranh Iran sắp bùng phát. Hiện mức giá này lên tới 1,6 triệu USD mỗi ngày.

“Thật điên rồ”, Tom Kloza, cố vấn năng lượng của Gulf Oil, nhận xét, đồng thời lưu ý chủ tàu có thể thu lợi lớn nếu phương tiện vượt qua chiến sự an toàn.

Rủi ro không chỉ nằm ở chi phí thuê tàu. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết nhiều tàu thương mại đã báo cáo bị trúng vật thể bay tại eo biển Hormuz trong những ngày gần đây, trong đó có ít nhất hai tàu chở dầu thô.

Các hãng vận tải còn phải trả khoản tiền lớn để thuyết phục thủy thủ chấp nhận hành trình qua vùng chiến sự. Theo truyền thông Mỹ, một số đơn vị đề nghị trả tới 25.000 USD mỗi chuyến, tương đương hơn một năm tiền lương thông thường của một số thủy thủ.

Phí bảo hiểm cũng tăng mạnh. Các nhà sản xuất dầu hiện phải chi khoảng 30-40 triệu USD cho một hành trình khứ hồi ra vào eo biển Hormuz.

Tom Kloza cho biết chi phí đưa một thùng dầu thô ra khỏi Vịnh Ba Tư đã tăng từ khoảng 2 USD trước khủng hoảng lên 33 USD hiện nay.

“Lượng dầu thô được vận chuyển ra ngoài đang ở mức tương đối khá, nhưng điều đó dễ gây hiểu lầm, bởi chi phí để đưa dầu ra khỏi khu vực đã tăng lên mức khó tin”, ông nói.

Nhiều cuộc xung đột cùng siết nguồn cung

Theo S&P Global Platts, giá dầu Brent giao ngay đạt 135,74 USD mỗi thùng hôm 8/10, cao hơn đáng kể so với giá hợp đồng tương lai Brent khoảng 100 USD. Mức chênh lệch phản ánh tình trạng khan hiếm dầu giao ngay và chi phí bảo đảm nguồn cung thực tế tăng cao.

“Người Mỹ không thể sống tách biệt với phần còn lại của thế giới. Chúng ta phải đối mặt với mức giá toàn cầu vì vẫn nhập khẩu xăng”, Jan Stuart, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại Piper Sandler, nói.

Ngoài chiến tranh Mỹ - Iran, thị trường còn chịu sức ép từ các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Yemen và chiến dịch tập kích của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga.

Các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa của Houthi gây gián đoạn hoạt động hàng hải tại eo biển Bab al-Mandeb, tuyến vận tải chiến lược nối Biển Đỏ với Vịnh Aden. Trong khi đó, Ukraine liên tục tập kích các cơ sở lọc dầu của Nga, một trong những nước xuất khẩu dầu diesel hàng đầu thế giới.

Đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu trong nước, Nga đã hạn chế xuất khẩu. Trung Quốc cũng áp dụng biện pháp tương tự để bảo đảm nguồn cung nội địa, khiến lượng nhiên liệu dành cho thị trường quốc tế tiếp tục thu hẹp.

Các nhà máy lọc dầu Mỹ đang hoạt động ở mức cao để đáp ứng nhu cầu xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không, nhưng dư địa tăng sản lượng không còn nhiều. Một số cơ sở còn phải giảm công suất để bảo dưỡng định kỳ. Nếu bão Isaias gây gián đoạn hoạt động hoặc làm hư hại các nhà máy dọc bờ Vịnh Mexico, nguồn cung có thể tiếp tục chịu sức ép.

Dự trữ cạn dần, giá khó hạ nhiệt

Trước khủng hoảng, lượng dầu dự trữ thương mại và dự trữ khẩn cấp toàn cầu đóng vai trò như vùng đệm, giúp thị trường ứng phó với những gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, các kho dự trữ đã bị khai thác mạnh để bù đắp lượng dầu thiếu hụt, khiến khả năng chống chịu của thị trường suy giảm.

“Chúng ta đang vận hành với lượng tồn kho rất, rất thấp. Không còn vùng đệm nữa”, chuyên gia cảnh báo.

Khi dự trữ cạn dần, bất kỳ sự cố nào liên quan đến vận tải, nhà máy lọc dầu hay thời tiết đều có thể đẩy giá tăng mạnh. Vì vậy, việc dòng dầu qua eo biển Hormuz phục hồi vẫn chưa đủ để đưa thị trường trở lại bình thường.

Theo cố vấn năng lượng của Gulf Oil, triển vọng hạ nhiệt giá nhiên liệu phụ thuộc đáng kể vào việc chấm dứt các cuộc xung đột đang gây sức ép lên nguồn cung. “Cần chấm dứt cả ba cuộc chiến, hoặc ít nhất hai trong số đó cũng đã là điều đáng mừng”, ông nói.

Chừng nào rủi ro an ninh hàng hải còn cao, chi phí vận chuyển và bảo hiểm chưa giảm, trong khi nguồn dự trữ tiếp tục thu hẹp, giá xăng dầu nhiều khả năng vẫn neo cao dù tuyến hàng hải Hormuz đã thông thương trở lại.