Vị thế 'hạt nhân số' của Việt Nam

Trong chuỗi sự kiện diễn ra từ ngày 12 đến 16.1.2026 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã chủ trì và tham gia hàng loạt các cuộc hội đàm song phương, các phiên thảo luận đa phương mang tính bước ngoặt.

Nhìn từ lăng kính chiến lược, đây không chỉ là một tuần lễ ngoại giao mà là một chiến dịch "tổng tấn công" để định vị Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và chuyển đổi công nghệ của khu vực.

Các bộ trưởng đã thông qua kế hoạch triển khai 17 hoạt động trọng điểm trong năm 2026, bao gồm hạ tầng số thông minh, an toàn mạng và đổi mới sáng tạo

Trong không gian đàm phán tại Hà Nội, mỗi cái bắt tay hay bản ghi nhớ (MoU) được ký kết đều mang trọng lượng của những con số đầu tư thực tế, những cam kết đào tạo nhân lực và lộ trình chuyển giao công nghệ lõi.

Thiết lập "Sandbox" và quyền quản trị công nghệ

Hai ngày đầu tiên của chuỗi sự kiện chứng kiến các phiên làm việc của cấp quan chức cao cấp về KH&CN. Tại đây, lãnh đạo Bộ KH&CN đã khẳng định vị thế chủ động của Việt Nam khi đưa ra sáng kiến về một khu vực thử nghiệm chính sách (Sandbox) chung cho ASEAN.

Việc các nước thành viên đồng thuận để Việt Nam dẫn dắt các tiêu chuẩn về trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ sổ cái phân tán (blockchain) trong khuôn khổ hội nghị là một thành công lớn về mặt đối ngoại pháp lý. Đây là nền móng quan trọng để trong các ngày tiếp theo, Việt Nam có thể đàm phán sòng phẳng với các cường quốc công nghệ dựa trên một "luật chơi" chung mà chúng ta có tiếng nói quyết định.

Trục Việt Nam - Hoa Kỳ: Đàm phán sâu về hệ sinh thái bán dẫn

Ngày 14.1 ghi dấu ấn đậm nét với cuộc làm việc giữa lãnh đạo Bộ KH&CN Việt Nam và Phái đoàn cao cấp Hoa Kỳ. Đáng chú ý nhất, bên cạnh các phiên họp cấp bộ trưởng, là cuộc làm việc chuyên sâu giữa Thứ trưởng thường trực Bộ KH&CN và Thư ký Thứ trưởng phụ trách Kinh tế, Năng lượng và Môi trường của Hoa Kỳ.

Tại bàn đàm phán, hai bên đã thảo luận về việc hiện thực hóa Đạo luật CHIPS và Khoa học của Hoa Kỳ tại thị trường Việt Nam. Phía Hoa Kỳ cam kết hỗ trợ Việt Nam thông qua Quỹ Đổi mới sáng tạo và An ninh công nghệ quốc tế (ITSI). Cuộc gặp của Thứ trưởng thường trực Vũ Hải Quân đóng vai trò "kỹ thuật hóa" các cam kết chính trị, tập trung vào việc thiết lập các phòng thí nghiệm dùng chung (Shared Lab) và đào tạo đội ngũ kỹ sư thiết kế chip nòng cốt.

Các tập đoàn như Nvidia và Intel cũng đã tái khẳng định lộ trình đồng hành cùng Việt Nam trong việc xây dựng hạ tầng tính toán hiệu năng cao phục vụ AI, với mức đầu tư ước tính hàng trăm triệu USD cho các dự án khởi động tại Khu Công nghệ cao.

Việt Nam - Hàn Quốc: Nâng tầm VKIST và công nghệ 6G

Ngày 15.1, Bộ KH&CN Việt Nam đã có buổi làm việc quan trọng với đại diện Bộ Khoa học, CNTT và Truyền thông Hàn Quốc. Hai bên đã thống nhất nâng tầm Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) thành một "trung tâm tri thức" kiểu mẫu cho khu vực.

Hàn Quốc cam kết chuyển giao các công nghệ liên quan đến an ninh mạng thế hệ mới và hỗ trợ Việt Nam trong việc nghiên cứu các tiêu chuẩn cho công nghệ 6G. Một thỏa thuận về gói hỗ trợ thiết bị và phần mềm trị giá khoảng 50 triệu USD nhằm nâng cao năng lực giám sát an toàn thông tin cho các trung tâm dữ liệu quốc gia đã được ghi nhận.

Qua lăng kính này, có thể thấy Việt Nam đang tận dụng rất tốt sự tương đồng về văn hóa và trình độ phát triển để tiếp nhận những tinh hoa công nghệ từ "Xứ sở Kim chi".

"Gia đình" ASEAN: Sự kết nối từ Malaysia đến Timor-Leste

Trong các ngày 14 - 15.1, Bộ KH&CN cũng dành ưu tiên cho các đối tác láng giềng.

Với Malaysia: Hai bên ký kết lộ trình hợp tác về quản trị AI và tiêu chuẩn hóa dữ liệu xuyên biên giới. Đây là bước đi nhằm đảm bảo các doanh nghiệp công nghệ hai nước có thể vận hành trên một nền tảng pháp lý chung, giảm thiểu rào cản kỹ thuật.

Với Timor-Leste: Cuộc gặp thể hiện tinh thần nhân văn của Việt Nam khi lãnh đạo Bộ KH&CN cam kết hỗ trợ quốc gia này xây dựng hạ tầng khoa học công nghệ cơ bản. Việt Nam sẽ giúp Timor-Leste đào tạo chuyên gia về sở hữu trí tuệ và tiêu chuẩn đo lường chất lượng, những yếu tố cốt lõi để một nền kinh tế hội nhập quốc tế.

"Công ước Hà Nội": Tiếng nói dẫn dắt toàn cầu

Dấu ấn rực rỡ nhất trong ngày 16.1 là cuộc làm việc của Việt Nam với các tổ chức quốc tế lớn như Liên Hợp Quốc (UN) và Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU). Việc công bố danh sách hơn 70 quốc gia cam kết tuân thủ các nguyên tắc của "Công ước Hà Nội" về phòng chống tội phạm mạng là một thắng lợi vang dội về ngoại giao đa phương.

Dưới sự chủ trì của Việt Nam, bản công ước này không chỉ bảo vệ không gian mạng mà còn thúc đẩy chia sẻ bằng chứng số toàn cầu. Điều này chứng minh rằng Việt Nam không còn là quốc gia chỉ biết "nghe và làm theo", mà đã đủ tầm vóc để soạn thảo "luật chơi" cho cộng đồng quốc tế.

Bản lĩnh của "Người kết nối trí tuệ"

Nhìn lại chuỗi 120 giờ dồn dập này, có thể rút ra ba bài học lớn về vị thế của Việt Nam trên bàn đàm phán:

Sự thực dụng chiến lược: Việt Nam đã chuyển dịch từ ngoại giao lễ tân sang ngoại giao thực thi. Mọi cuộc gặp đều hướng tới việc giải quyết các nút thắt kỹ thuật cho mục tiêu 50.000 kỹ sư bán dẫn và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đàm phán đa tầng: Sự phối hợp nhịp nhàng giữa Bộ trưởng và Thứ trưởng thường trực trong các cuộc gặp với Hoa Kỳ cho thấy một bộ máy vận hành chuyên nghiệp, đảm bảo các thỏa thuận vĩ mô được thực thi ngay bằng các giải pháp kỹ thuật vi mô.

Hạt nhân kết nối: Việt Nam đang thể hiện vai trò là "cửa ngõ" công nghệ của ASEAN. Chúng ta nhận công nghệ từ Mỹ, Hàn Quốc nhưng đồng thời lại chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ Lào và Timor-Leste. Đây chính là cách xây dựng quyền lực mềm bền vững nhất.

Những cái bắt tay tại Hà Nội trong những ngày tháng 1.2026 đã vẽ nên một diện mạo mới cho ngành KH&CN nước nhà. Việt Nam không chỉ đón nhận các làn sóng đầu tư, mà đang chủ động cùng thế giới "đồng sáng tạo" nên một tương lai số an toàn, bền vững và nhân văn.

Với bản lĩnh đã thể hiện trên bàn đàm phán, Việt Nam đang tiến những bước vững chắc để trở thành một "hạt nhân số" trên bản đồ công nghệ thế giới.

Nam Phong