Vĩ tuyến 17 - Quảng Trị: Khát vọng xanh trên dòng giới tuyến

Giờ đây, đứng trên nhịp cầu Hiền Lương giữa những ngày tháng Tư lịch sử của năm 2026, chúng ta không chỉ thấy bóng hình của quá khứ hào hùng mà còn thấy cả một dải lụa xanh ngát của sự no ấm, được dệt nên từ đôi bàn tay cần cù và ý chí sắt đá của những con người bên dòng giới tuyến.

Những năm gần đây. Đông đảo cựu chiến binh, bà con nhân dân trên mọi miền đất nước và cả bạn bè khắp thế giới đã về đây dịp 30/4 tham gia lễ hội hòa bình được tổ chức tại đôi bờ Hiền Lương- Bến Hải tỉnh Quảng Trị

Từ “túi bom” khốc liệt đến biểu tượng của ý chí sắt đá

Lật lại những trang hồ sơ lịch sử tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, những con số vẫn đủ sức làm lay động bất cứ ai. Trong suốt hơn 21 năm chia cắt (1954-1975), mảnh đất này chưa từng biết đến một ngày bình yên đúng nghĩa. Theo số liệu thống kê, bình quân mỗi người dân Quảng Trị phải hứng chịu 7 tấn bom đạn. Chỉ riêng khu vực vĩ tuyến 17, mật độ bom đạn ném xuống có sức công phá tương đương 7 quả bom nguyên tử từng ném xuống Nhật Bản năm 1945.

Giữa “túi bom” ấy, cuộc chiến bảo vệ lá cờ Tổ quốc tại bờ Bắc đã trở thành một huyền thoại. Quân và dân ta đã thay cờ tổng cộng 246 lần. Mỗi khi lá cờ bị mảnh bom xé rách, những người mẹ và các chiến sĩ công an vũ trang lại bất chấp hiểm nguy để giữ cho sắc đỏ sao vàng luôn tung bay trên đỉnh cột cờ cao 38,6m. Đã có biết bao người con Quảng Trị ngã xuống, bao nhiêu máu xương đã đổ xuống chỉ để bảo vệ biểu tượng của niềm tin thống nhất. Đó là minh chứng cho một chân lý giản đơn nhưng vĩ đại: "Nam Bắc nhất định chung một nhà".

Những năm 1967-1968, Vĩnh Linh trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt nhất của Mỹ, quân đội Sài Gòn, cờ Tổ quốc của ta mỗi ngày treo lên ở bờ Bắc đều bị bom đạn của kẻ thù bắn nát. Không có cờ thì coi như mất chí hướng chiến đấu nên dù có tan xương nát thịt cũng treo lên cho bằng được. Muốn có cờ thì không còn cách nào khác là phải vá lại. Công việc ấy gian nan và không kém phần nguy hiểm như những người cầm súng xông trận. Những năm tháng ác liệt ấy, người già, trẻ nhỏ và phụ nữ đều được ưu tiên sơ tán ra các tỉnh phía Bắc. Nhưng, khi thấy các chiến sĩ công an, bộ đội cặm cụi vá cờ, những người như mẹ Sang, mẹ Diệm và nhiều mẹ khác sống ở bờ Bắc sông Bến Hải đã tình nguyện ở lại đảm nhận công việc ấy. Việc vá cờ diễn ra suốt ngày đêm. Do lá cờ có kích thước lớn, lên đến 134,4m2 (9,6x14m) nên phải đặt vá ở một khoảng sân rộng. Những khi máy bay địch ập đến thì các mẹ phải ôm cờ chui xuống hầm chữ A, rồi tiếp tục công việc ở đó cho đến khi hoàn thành. Không ai nhớ nổi những người như mẹ Sang và mẹ Diệm đã vá bao nhiêu ngàn mét vuông lá cờ, chỉ biết mỗi khi cờ rách thì vá lại, để lá cờ Tổ quốc luôn tung bay ở bờ Bắc sông Bến Hải.

Mẹ Trần Thị Viễn (bên phải), mẹ Ngô Thị Diệm cùng bộ đội vá cờ trong những ngày kẻ thù đánh phá cột cờ Hiền Lương vô cùng ác liệt. Ảnh tư liệu.

Sự ác liệt không chỉ nằm ở những đợt oanh tạc mà còn ở cuộc đấu trí, đấu lực từng ngày, từng giờ giữa hai bờ giới tuyến. Người miền Bắc khi ấy vừa sản xuất vừa chiến đấu, biến mỗi tấc đất thành một pháo đài. Trong khi đó, ở bờ Nam, những người con trung kiên vẫn âm thầm hoạt động cách mạng, hướng về cột cờ Hiền Lương như hướng về ánh sáng của chân lý và hy vọng. Nhịp cầu Hiền Lương khi ấy dù bị chia cắt về mặt địa lý, nhưng trong lòng mỗi người dân Việt Nam, nó luôn là sợi dây liên kết vô hình nhưng bền chặt, nối liền trái tim của hàng triệu đồng bào. Máu của người con miền Bắc và mồ hôi của người con miền Nam đã hòa quyện vào dòng Bến Hải, tạo nên một sức mạnh cộng hưởng, đập tan mọi xiềng xích chia cắt để đi đến ngày đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Khát vọng xanh và sự chuyển mình trên vùng đất

lửa

Chiến tranh lùi xa, nhường chỗ cho cuộc kiến thiết vĩ đại. Trên dải đất từng bị cày xới bởi bom đạn và hóa chất độc hại, một cuộc đại sinh sôi đã bắt đầu. Những hố bom san sát ngày nào nay đã được thay thế bằng một bức tranh kinh tế nông nghiệp năng động của hai huyện Vĩnh Linh và Gio Linh cũ. Bước vào năm 2026, Quảng Trị không chỉ hồi sinh mà còn đang dẫn đầu trong các mô hình nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, biến những bất lợi của thiên nhiên thành lợi thế phát triển bền vững.

Cầu Hiền Lương, vĩ tuyến 17 tỉnh Quảng Trị - Biểu tượng khát vọng thống nhất non sông

Điểm sáng rõ nét nhất chính là sự bứt phá của ngành thủy sản. Dọc theo hạ lưu sông Bến Hải, nghề nuôi tôm đang trở thành “mũi tên vàng” thoát nghèo. Không còn là những ao nuôi tự phát manh mún, giờ đây là những khu nuôi tôm công nghệ cao, tuần hoàn nước. Tại đây, mô hình nuôi tôm càng xanh và tôm thẻ chân trắng đang cho thấy hiệu quả kinh tế vượt trội.

Tiêu biểu là gia đình ông Nguyễn Ngọc Dũng xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị một trong những hộ dân tiên phong đưa tôm càng xanh về nuôi trong ao nước ngọt. Với quy mô 0,2 ha thả 40.000 con giống, chỉ sau 6 tháng nuôi, tôm đạt kích cỡ 20 con/kg. Sản lượng thu hoạch đạt khoảng 1,32 tấn, tương đương 6,6 tấn/ha. Với giá bán ổn định ở mức 250.000 đồng/kg, mô hình này mang lại thu nhập trên 400 triệu đồng/ha. Nhờ hệ thống thủy lợi ngăn mặn, giữ ngọt được đầu tư bài bản, người dân đã biến những vùng đất sình lầy năm xưa thành những “túi tiền” thực sự.

Mô hình nuôi tôm càng xanh nước ngọt tại xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị đang cho thu nhập 400 triệu/ha

Song song với tôm, lúa thơm chất lượng cao là niềm tự hào mới của người dân vĩ tuyến 17. Thực hiện Đề án phát triển lúa hữu cơ giai đoạn 2025-2030, tỉnh Quảng Trị đã quy hoạch hàng nghìn ha lúa tại các huyện Gio Linh, Vĩnh Linh. Vụ Đông Xuân 2025-2026 vừa qua, khu vực này đã gieo trồng hàng nghìn ha lúa chất lượng cao, trong đó có hàng chục ha lúa hữu cơ liên kết chuỗi giá trị. Năng suất lúa hữu cơ đạt mức ổn định từ 55 - 60 tạ/ha. Với mức giá thu mua cao và ổn định từ các doanh nghiệp, thu nhập của người trồng lúa đã tăng lên đáng kể. Màu xanh của lúa không chỉ là màu của hy vọng mà còn là màu của sự trù phú, khi thu nhập bình quân đầu người tại các xã vùng giới tuyến đã đạt con số ấn tượng trong năm 2026.

Dọc đôi bờ Bến Hải lúa hữu cơ đang cho năng suất đạt mức ổn định từ 55 - 60 tạ/ha.

Ông Hoàng Nam, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị nói: “Sự hồi sinh ở đôi bờ Bến Hải không chỉ dừng lại ở những cánh đồng hay đầm tôm. Trên dọc đường thiên lý Bắc - Nam, vĩ tuyến 17 nay đã trở thành một dải kinh tế sôi động. Những cây cầu mới khang trang soi bóng xuống dòng sông xanh ngắt, nối liền mạch máu giao thông xuyên suốt. Những dự án năng lượng tái tạo…. mọc lên trên các đồi cát vàng như những biểu tượng mới của khát vọng vươn tầm”.

Kỳ đài - cầu Hiền Lương - dòng Bến Hải tỉnh Quảng Trị hiện đã khoác lên mình màu áo mới - Màu của hòa bình, ấm no hạnh phúc và là điểm đến của mọi người dân.

Hơn 50 năm sau ngày đất nước thống nhất, đứng trên nhịp cầu Hiền Lương hôm nay, chúng ta càng thấm thía giá trị của hòa bình và sức sống mãnh liệt của dân tộc Việt Nam. Vĩ tuyến 17 – nơi từng là ký ức chia lìa, nay đã thực sự là gạch nối của tình yêu thương và khát vọng thịnh vượng. Câu chuyện về sự hồi sinh trên dòng Bến Hải sẽ còn được viết tiếp bởi những bàn tay, khối óc của thế hệ hôm nay, để màu xanh của sự sống mãi mãi trường tồn trên vùng đất của anh hùng.

“Nhân kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), tỉnh Quảng Trị sẽ long trọng tổ chức Lễ hội Thống nhất non sông năm 2026tại Cụm Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải. Hoạt động tâm điểm là Lễ Thượng cờ Thống nhất non sông diễn ra sáng 30/4”.

Hàng năm, cứ vào dịp kỷ niệm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải lại trở thành tâm điểm hội tụ của những dòng người tri ân. Theo số liệu thống kê từ Ban quản lý di tích và các báo cáo từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị trong những năm gần đây, ước tính có khoảng từ 20.000 đến 30.000 lượt khách về thăm di tích này chỉ riêng trong những ngày cao điểm của kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5. Và phần lớn trong số họ là cựu chiến binh. Đây là những "nhân chứng sống" từ khắp mọi miền Tổ quốc. Nhiều đoàn cựu chiến binh từ Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Bắc về đây để thăm lại chiến trường xưa, làm lễ chào cờ dưới chân cột cờ Hiền Lương và viếng các nghĩa trang liệt sĩ.