Vỉa hè Hà Nội nhanh xuống cấp: Bài toán chất lượng và trách nhiệm

Vỉa hè bong tróc tại số 60 phố Tố Hữu, phường Trung Văn, thành phố Hà Nội. (Ảnh chụp chiều 5/11)

Vỉa hè xuống cấp, người dân bất an

Những ngày cuối năm, cùng với việc đẩy mạnh chỉnh trang đô thị, cải tạo vỉa hè và hạ tầng chiếu sáng, Hà Nội đang nỗ lực làm mới diện mạo nhiều tuyến phố. Tuy nhiên, đằng sau những công trình vừa được đầu tư là thực trạng đáng lo ngại: không ít đoạn vỉa hè nhanh chóng xuống cấp, đá lát bong bật khỏi nền, nứt vỡ thành từng mảng, xô lệch, tạo thành những cạnh sắc nhọn, gây cản trở và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người đi bộ.

Vỉa hè hư hỏng trên tuyến phố Trần Duy Hưng-Nguyễn Thị Định. (Ảnh chụp chiều 5/11)

Khảo sát thực tế tại một số tuyến đường trọng điểm như Tố Hữu, Lê Văn Lương, Trần Duy Hưng, Nguyễn Thị Định..., tình trạng này không khó bắt gặp. Những viên đá lát vốn được kỳ vọng tạo nên diện mạo khang trang, đồng bộ cho đường phố nay lại trở thành những chướng ngại vật ngay trên lối đi dành cho người đi bộ. Đáng lo ngại, những vị trí đá lát xô lệch, vỡ nát có thể khiến người đi đường vấp ngã, nhất là người cao tuổi và những người gặp khó khăn trong di chuyển.

Phản ánh với cơ quan báo chí, bà Lê Thị Thụ (ngụ tại 34T Trung Hòa) cho biết, hằng ngày bà thường xuyên đi bộ qua khu vực phố Lê Văn Lương và Nguyễn Thị Định. Điều khiến bà lo lắng là nhiều đoạn vỉa hè mới được lát đá nhưng đã bong tróc, vỡ nát nham nhở, khiến việc đi lại gặp nhiều khó khăn. Với người cao tuổi, chỉ một viên đá xô lệch hay một đoạn nền vỡ cũng có thể dẫn đến những sự cố đáng tiếc.

Vỉa hè bong tróc phố Tố Hữu.

Cùng chung nỗi bức xúc, ông Nguyễn Đức Toàn (ở phố Nguyễn Tuân) cho rằng, vỉa hè vừa được đầu tư nhưng chỉ sau một thời gian ngắn đã hư hỏng là biểu hiện rõ ràng của sự lãng phí nguồn vốn ngân sách.

Theo ông Toàn, các cơ quan chức năng cần tổ chức kiểm tra, đánh giá toàn diện chất lượng công trình, làm rõ trách nhiệm của đơn vị thực hiện, không thể để công trình xuống cấp rồi chỉ sửa chữa mang tính đối phó.

Những phản ánh từ thực tế đời sống cho thấy, câu chuyện vỉa hè hư hỏng không đơn thuần là vấn đề mỹ quan đô thị. Đây còn là vấn đề an toàn công cộng, chất lượng đầu tư xây dựng và trách nhiệm của các đơn vị liên quan trong quá trình quản lý, khai thác công trình.

Áp lực quản lý và những bất cập trong duy tu, bảo dưỡng

Người tham gia giao thông cố tình đi trên vỉa hè là 1 trong những nguyên nhân khiến vỉa hè nhanh chóng xuống cấp. Ảnh chụp ngày 5/11 tại phố Lê Văn Lương.

Trao đổi về công tác xử lý các vị trí vỉa hè hư hỏng, đại diện Ban Quản lý dự án phường Yên Hòa cho biết, Phòng Hạ tầng, Đô thị và Môi trường đang khẩn trương thẩm định, kiểm tra hiện trạng tại các tuyến phố trên địa bàn. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, đơn vị đã lập báo cáo đề xuất triển khai sửa chữa, khắc phục những vị trí hư hỏng, nhằm kịp thời phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân trước dịp Tết.

Lý giải về tình trạng xuống cấp tại đường Lê Văn Lương, đại diện Ban Quản lý dự án phường Yên Hòa thông tin, tuyến đường này trước đây do Sở Giao thông vận tải Hà Nội làm chủ đầu tư thi công. Dự án hiện đã hết thời gian bảo hành và mới được bàn giao về cho phường quản lý khoảng 2 năm trở lại đây.

Theo đại diện Ban Quản lý dự án phường Yên Hòa, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng công việc quản lý hạ tầng của cấp phường tăng lên đáng kể, với việc tiếp nhận quản lý hàng chục tuyến đường. Trong khi đó, nguồn kinh phí phục vụ công tác duy trì, sửa chữa vẫn chưa được thành phố bố trí, thu xếp kịp thời. Đây là một trong những khó khăn trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng tổ chức duy tu, bảo dưỡng và xử lý các hư hỏng phát sinh trên địa bàn.

Bên cạnh những khó khăn về kinh phí và phạm vi quản lý, tình trạng lấn chiếm, sử dụng vỉa hè sai mục đích cũng đang tạo thêm áp lực đối với công tác bảo vệ hạ tầng đô thị. Đại diện phường Yên Hòa cho biết, mỗi khi xảy ra ùn tắc giao thông, một số người điều khiển phương tiện, nhất là xe máy, cố tình đi lên vỉa hè. Việc thường xuyên phải chịu tác động của các phương tiện không chỉ ảnh hưởng đến trật tự đô thị mà còn góp phần làm hư hỏng kết cấu, bề mặt đá lát.

Để giải quyết tình trạng này, đại diện phường Yên Hòa cho rằng cần có sự phối hợp đồng bộ, quyết liệt của lực lượng công an trong kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đồng thời nghiên cứu phương án rào chắn, tổ chức phân luồng giao thông hợp lý, hạn chế phương tiện đi lên vỉa hè.

Chất lượng thi công và trách nhiệm giám sát cần được nhìn nhận thẳng thắn

Đá lát nứt vỡ, nắp cống bê-tông có dấu hiệu sụt lún trên phố Trần Duy Hưng.

Dưới góc độ quản lý nhà nước chuyên ngành, đại diện Trung tâm Quản lý Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, công tác cải tạo, lát đá vỉa hè hiện đã được phân cấp hoàn toàn về cho các phường chủ động triển khai. Vào thời điểm cuối năm, khi vẫn còn nguồn vốn chưa giải ngân hết, các phường thường tập trung thực hiện các dự án lát đá vỉa hè.

Về trách nhiệm của nhà thầu, đại diện Trung tâm Quản lý Hạ tầng kỹ thuật-Sở Xây dựng Hà Nội khẳng định, trong thời hạn bảo hành một năm, nhà thầu thi công phải chịu trách nhiệm khắc phục những hư hỏng phát sinh. Nếu vỉa hè bị vỡ nát trong thời gian bảo hành, nhà thầu có trách nhiệm tổ chức sửa chữa, làm lại ngay, bảo đảm chất lượng công trình.

Tuy nhiên, điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở việc xác định trách nhiệm bảo hành sau khi công trình hư hỏng, mà còn ở những bất cập ngay trong quá trình tổ chức thi công. Theo phân tích của Trung tâm Quản lý Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng Hà Nội), chất lượng nhân lực, quy trình kỹ thuật và công tác giám sát đều là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền của công trình.

Về nhân lực, hiện nay, các tập đoàn lớn thu hút đội ngũ thợ kỹ thuật có tay nghề cao với mức chi trả từ 30 đến 40 triệu đồng/tháng. Điều này khiến các nhà thầu thi công vỉa hè gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động có chuyên môn. Hệ quả là một số đơn vị phải sử dụng lao động tự do chưa được đào tạo kỹ thuật chuyên sâu.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến đá lát vỉa hè dễ bị xô lệch, bong tróc được chỉ ra là quy trình trộn vữa lót chưa bảo đảm yêu cầu kỹ thuật. Thay vì sử dụng máy móc để trộn, nhiều công đoạn vẫn được thực hiện thủ công. Việc trộn bằng tay khiến hỗn hợp cát và xi-măng khó đạt độ đồng đều, không bảo đảm yêu cầu về độ dẻo và khả năng kết dính. Khi lớp vữa lót không đạt chất lượng, đá lát khó liên kết chắc chắn với nền, dễ bị xô lệch, bong bật trong quá trình sử dụng.

Ngoài những nguyên nhân chủ quan trong tổ chức thi công, tác động từ hoạt động giao thông cũng góp phần làm gia tăng hư hỏng. Theo Trung tâm Quản lý Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng Hà Nội), tình trạng ô-tô, xe chở hàng quá tải cố tình đi lên vỉa hè rồi bỏ chạy có thể gây gãy nứt đá, phá vỡ kết cấu bề mặt công trình.

Như vậy, từ khâu lựa chọn nhân lực, tổ chức thi công, kiểm soát vật liệu, thực hiện quy trình kỹ thuật đến giám sát công trường, mỗi công đoạn đều có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng và tuổi thọ của công trình vỉa hè.

Thực trạng nhiều tuyến vỉa hè tại Hà Nội vừa được đầu tư lát đá đã bong tróc, nứt vỡ cho thấy những bất cập cần được nhìn nhận một cách toàn diện. Đây không phải hệ quả của một nguyên nhân đơn lẻ, mà là sự tác động đan xen giữa chất lượng nhân lực, kỹ thuật thi công, công tác giám sát, quản lý khai thác và ý thức chấp hành quy định của người tham gia giao thông.

Chỉnh trang đô thị là nhiệm vụ thường xuyên, cần thiết đối với một đô thị lớn như Hà Nội. Tuy nhiên, hiệu quả của công tác này không thể chỉ được đo đếm bằng số lượng tuyến phố được lát đá mới hay diện mạo khang trang ngay sau khi hoàn thành.