Viêm phổi do Adenovirus ở trẻ: Nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm

Adenovirus là một trong những tác nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp ở trẻ em, đặc biệt trong thời điểm giao mùa hoặc khi xuất hiện các đợt dịch.

Phần lớn trường hợp nhiễm Adenovirus chỉ gây bệnh nhẹ. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, virus này có thể gây viêm phổi nặng, suy hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Đáng lưu ý, viêm phổi do Adenovirus còn có nguy cơ để lại các di chứng lâu dài tại phổi, ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp của trẻ về sau.

Adenovirus dễ lây lan và có thể gây bệnh nhiều lần

Adenovirus được phát hiện lần đầu vào năm 1953 trên mô bạch huyết và thuộc họ Adenoviridae. Đến nay, các nhà khoa học đã xác định gần 60 type Adenovirus có khả năng gây bệnh ở người.

Khác với một số virus hô hấp khác, miễn dịch hình thành sau khi mắc Adenovirus chỉ có tác dụng đối với type virus đã nhiễm. Điều này đồng nghĩa với việc trẻ vẫn có thể mắc bệnh nhiều lần nếu nhiễm các type Adenovirus khác nhau.

Ở người trưởng thành, phần lớn đã có kháng thể với nhiều type Adenovirus do từng tiếp xúc với virus trong quá khứ. Trong khi đó, trẻ dưới 6 tháng tuổi vẫn được bảo vệ nhờ lượng kháng thể nhận từ mẹ qua nhau thai. Sau giai đoạn này, nguy cơ mắc bệnh tăng lên rõ rệt, đặc biệt ở trẻ dưới 6 tuổi. Trẻ càng nhỏ tuổi, bệnh thường càng có nguy cơ diễn biến nặng.

Adenovirus lây truyền qua nhiều con đường

Adenovirus có sức đề kháng khá cao trong môi trường nên dễ lây lan trong cộng đồng. Virus chủ yếu lây truyền qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.

Ngoài ra, virus có thể phát tán dưới dạng khí dung trong một số thủ thuật y tế tạo ra các hạt khí nhỏ. Adenovirus cũng lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh hoặc qua bàn tay, đồ dùng, đồ chơi và các dụng cụ sinh hoạt bị nhiễm virus.

Một số type Adenovirus có thể gây viêm kết mạc và lây truyền qua niêm mạc mắt khi tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm hoặc dụng cụ khám mắt không được khử khuẩn đúng quy định. Virus cũng có thể hiện diện trong phân và các loại dịch tiết khác của người bệnh.

Viêm phổi do Adenovirus có tỷ lệ biến chứng và tử vong cao hơn nhiều loại virus hô hấp khác. Ảnh AI.

Dấu hiệu nhận biết viêm phổi do Adenovirus

Thời gian ủ bệnh của Adenovirus thường kéo dài từ 5 - 12 ngày. Người bệnh có thể lây virus cho người khác ngay từ cuối thời kỳ ủ bệnh.

Triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp khác.

Trẻ thường sốt cao liên tục, thời gian sốt có thể kéo dài trên 5 ngày, thậm chí trung bình khoảng 10 ngày. Kèm theo đó là tình trạng mệt mỏi, quấy khóc, bú kém hoặc bỏ ăn, cho thấy tình trạng nhiễm trùng và nhiễm độc rõ rệt.

Khi virus gây tổn thương phổi, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng hô hấp như ho nhiều, thở nhanh, khó thở, khò khè, co kéo lồng ngực hoặc suy hô hấp. Trong nhiều trường hợp, tình trạng khò khè kéo dài dai dẳng ngay cả khi các triệu chứng cấp tính đã được cải thiện.

Ngoài tổn thương đường hô hấp, Adenovirus còn có thể gây viêm kết mạc mắt, tiêu chảy, gan lách to, viêm cơ tim hoặc co giật trong những trường hợp nặng.

Dễ nhầm lẫn với viêm phổi do vi khuẩn

Một trong những khó khăn lớn trong chẩn đoán viêm phổi do Adenovirus là bệnh cảnh lâm sàng rất giống viêm phổi do vi khuẩn.

Người bệnh thường sốt cao kéo dài và có biểu hiện nhiễm trùng rõ rệt. Hình ảnh X-quang phổi có thể xuất hiện các vùng đông đặc, hoại tử nhu mô phổi hoặc tràn dịch màng phổi. Các chỉ số viêm trong xét nghiệm máu như CRP hoặc bạch cầu cũng có thể tăng cao.

Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là người bệnh không đáp ứng hoặc đáp ứng rất kém với điều trị kháng sinh. Đây là dấu hiệu giúp bác sĩ nghĩ đến nguyên nhân do virus và chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu.

Hiện nay, phương pháp có giá trị trong xác định nhiễm Adenovirus là xét nghiệm Realtime PCR trên bệnh phẩm đường hô hấp như dịch tỵ hầu hoặc dịch đờm.

Kỹ thuật này giúp phát hiện chính xác vật liệu di truyền của virus, hỗ trợ chẩn đoán sớm và phân biệt với các tác nhân gây viêm phổi khác.

Cần theo dõi sát vì nguy cơ biến chứng cao

Viêm phổi do Adenovirus có tỷ lệ biến chứng và tử vong cao hơn nhiều loại virus hô hấp khác, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc trẻ có bệnh lý nền.

Bệnh có thể gây suy hô hấp nặng, khiến trẻ phải hỗ trợ thở oxy hoặc thở máy. Một số trường hợp có thể để lại di chứng phổi lâu dài như giãn phế quản, viêm tiểu phế quản tắc nghẽn hoặc giảm chức năng hô hấp mạn tính.

Do đó, trẻ mắc viêm phổi do Adenovirus thường phải điều trị nội trú trong thời gian khá dài, trung bình khoảng 20 ngày hoặc hơn, tùy thuộc vào mức độ bệnh.

Trong quá trình điều trị, trẻ cần được chăm sóc toàn diện, theo dõi sát các dấu hiệu suy hô hấp, bổ sung đầy đủ dinh dưỡng, đảm bảo cân bằng nước - điện giải và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Cha mẹ không nên tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các thuốc điều trị khi chưa có chỉ định. Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao kéo dài, khó thở hoặc tình trạng bệnh ngày càng nặng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và xử trí kịp thời.