Viên kim cương lớn nhất thế giới nặng bao nhiêu carat?

Kim cương luôn được xưng tụng là “vị vua” của mọi loại khoáng vật nhờ vẻ đẹp rực rỡ và độ cứng vô song. Những viên kim cương có kích thước lớn luôn là tâm điểm săn đón của giới tài phiệt và hoàng gia trên toàn cầu. Tuy nhiên, khi nhắc đến câu hỏi “Viên kim cương thô lớn nhất thế giới nặng bao nhiêu carat?”, câu trả lời sẽ đưa chúng ta lùi lại hơn một thế kỷ trước, mở ra một trong những chương huy hoàng nhất của ngành địa chất và kim hoàn học.

Kỷ lục của viên kim cương Cullinan

Vào ngày 26/1/1905, tại mỏ Premier gần thủ đô Pretoria của Nam Phi, người quản lý mỏ Frederick Wells tiến hành cuộc kiểm tra định kỳ. Sự chú ý của ông bất ngờ va phải một ánh chớp lóe lên từ vách hầm mỏ ở độ sâu khoảng 5,5 mét dưới lòng đất. Ban đầu, nhiều công nhân cho rằng đó chỉ là một mảnh thủy tinh lớn do ai đó chơi khăm, bởi kích thước của nó vượt quá mọi giới hạn hiểu biết thời bấy giờ.

Thế nhưng, kết quả giám định sau đó đã làm chấn động giới địa chất toàn thế giới: Đó là một tinh thể kim cương thô nguyên khối có kích thước ngang ngửa nắm tay của một người trưởng thành (dài khoảng 10,5 cm). Viên đá lập tức được đặt tên là “Cullinan” theo tên của Ngài Thomas Major Cullinan, chủ sở hữu khu mỏ.

Sách Kỷ lục Guinness Thế giới ghi nhận, viên kim cương thô Cullinan sở hữu trọng lượng lên tới 3.106,75 carat (tương đương khoảng 621,35 gram). Khối lượng này lớn gấp ba lần so với viên kim cương giữ kỷ lục trước đó là Excelsior được tìm thấy vào năm 1893. Không chỉ gây choáng ngợp về kích cỡ đồ sộ, Cullinan còn được giới chuyên môn đánh giá ở mức hoàn hảo nhờ màu sắc trắng lam rực rỡ cùng độ tinh khiết đặc biệt hiếm có, gần như không tì vết.

Viên kim cương lớn nhất thế giới Cullinan hiện đã được xẻ thành nhiều phần. (Ảnh minh họa: TOI)

Số phận chia năm xẻ bảy

Sau khi được phát hiện, việc bảo vệ và vận chuyển viên kim cương Cullinan trở thành một bài toán an ninh vô cùng hóc búa. Tương truyền, để đưa viên đá quý này đến London (Anh) một cách an toàn, người ta đã tung tin đồn rằng nó được cất giữ trong két sắt của thuyền trưởng trên một chuyến tàu hơi nước, với hàng tá thám tử bủa vây bảo vệ. Tuy nhiên, đây thực chất chỉ là mưu kế giương đông kích tây; viên kim cương thật sự lại được gói ghém cẩn thận và gửi qua đường bưu kiện bưu điện thông thường trong một chiếc hộp giản dị.

Năm 1907, chính quyền thuộc địa Transvaal (Nam Phi) đã quyết định mua lại viên Cullinan với giá 150.000 bảng Anh để làm quà sinh nhật dâng lên Vua Edward VII của Vương quốc Anh. Trọng trách cắt gọt viên đá nguyên thủy vô giá này được giao phó cho xưởng chế tác kim cương danh tiếng hàng đầu thế giới lúc bấy giờ là Joseph Asscher & Co. tại Amsterdam (Hà Lan).

Sau nhiều tháng ròng rã nghiên cứu, lập mô hình và phân tích các thớ đá căng thẳng đến nghẹt thở, viên Cullinan nguyên bản đã được chia năm xẻ bảy thành 9 viên kim cương lớn đánh số La Mã từ I đến IX cùng 96 viên kim cương nhỏ hơn.

Trong số đó, lộng lẫy và vĩ đại nhất phải kể đến viên Cullinan I hay còn gọi là Ngôi sao lớn của châu Phi - Great Star of Africa. Nặng 530,20 carat với thiết kế hình giọt nước và 76 mặt cắt hoàn mỹ, Cullinan I hiện được đính một cách kiêu hãnh trên đỉnh cây quyền trượng của Quốc vương Anh. Người anh em lớn thứ hai của nó là viên Cullinan II (nặng 317,4 carat) cũng được gắn ở vị trí trung tâm trên Vương miện Hoàng gia. Ngày nay, những báu vật vô giá này vẫn được bảo vệ với mức độ an ninh cao nhất tại Tháp London.

Những viên kim cương lớn thách thức “ngôi vương”

Dù Cullinan đã ngự trị trên đỉnh cao kỷ lục suốt hơn một thế kỷ, mẹ thiên nhiên vẫn không ngừng chứng minh sự vĩ đại của mình. Vào tháng 8/2024, giới kim hoàn toàn cầu một lần nữa chấn động khi công ty Lucara Diamond Corp thông báo đã khai quật thành công một viên kim cương thô khổng lồ nặng 2.492 carat tại mỏ Karowe ở quốc gia châu Phi Botswana.

Được ưu ái đặt tên là Motswedi có nghĩa là “dòng chảy của mạch nước ngầm” trong ngôn ngữ Setswana bản địa, viên đá này có kích thước bề thế và nặng khoảng nửa kg. Sự xuất hiện của Motswedi đã chính thức đưa nó trở thành viên kim cương thô lớn thứ hai trong lịch sử nhân loại, chỉ đứng sau huyền thoại Cullinan.

Đáng chú ý, mỏ Karowe tại Botswana dường như là một thánh địa thực sự của những gã khổng lồ. Nhờ áp dụng công nghệ quét tia X tiên tiến giúp phát hiện kim cương nguyên khối mà không làm vỡ chúng, khu mỏ này trước đó đã từng cống hiến cho thế giới những viên đá vĩ đại khác như Sewelô (nặng 1.758 carat) hay Lesedi La Rona (nặng 1.111 carat).

Giải mã nguồn gốc của những “gã khổng lồ”

Vì sao lòng Trái đất có thể thai nghén ra những khối kim cương to lớn đến vậy? Dưới lăng kính của địa chất học hiện đại, những tinh thể phi thường như Cullinan hay Motswedi không hề hình thành theo cơ chế kiến tạo của các loại kim cương thông thường.

Giới khoa học đã xếp chúng vào một nhóm đặc biệt mang tên CLIPPIR (viết tắt của cụm từ tiếng Anh: Cullinan-like, Large, Inclusion-poor, Pure, Irregular, Resorbed - nghĩa là: Kích thước lớn, ít tạp chất, tinh khiết, hình dạng bất quy tắc và từng bị tái hòa tan). Dù chỉ chiếm một tỷ lệ cực kỳ khiêm tốn, chưa tới 1% tổng lượng kim cương tự nhiên trên toàn cầu, nhóm CLIPPIR lại quy tụ những tinh thể có độ tinh khiết và kích thước đồ sộ nhất.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng, trong khi kim cương thương mại thông thường được hình thành ở độ sâu khoảng 150 - 200 km dưới lòng đất, thì kim cương CLIPPIR lại thuộc nhóm siêu sâu. Chúng được kết tinh ở độ sâu khủng khiếp từ 400 đến 660 km, nằm sâu bên trong vùng chuyển tiếp của lớp phủ Trái Đất. Tại đây, thông qua các mảng vỏ đại dương cổ đại từng nằm dưới đáy biển bị hút chìm vào trong lòng đất, lượng carbon nguyên chất đã chịu đựng áp suất và nhiệt độ khắc nghiệt suốt hàng tỷ năm để được nén lại, tạo ra những kiệt tác đá quý vĩ đại này.

Tóm lại, viên kim cương 3.106,75 carat Cullinan và á quân 2.492 carat Motswedi không chỉ là những món trang sức vô giá đại diện cho sự xa hoa tột bậc. Đứng ở góc độ khoa học, chúng là những viên nang thời gian quý giá mang theo thông điệp từ sâu thẳm lòng đất, giúp nhân loại hiểu rõ hơn về quá trình vận động và những biến động địa chất đã kiến tạo nên hành tinh của chúng ta từ thuở hồng hoang.