Viện Phim Việt Nam khơi nguồn nội lực, đưa di sản điện ảnh trở lại đời sống

Rạp Ngọc Khánh (Hà Nội) của Viện Phim Việt Nam là địa điểm quen thuộc, thu hút đông khán giả với những tuần lễ trình chiếu các tác phẩm kinh điển của điện ảnh Việt Nam thời gian qua.

Năm 2023, Thạc sĩ Lê Thị Hà, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, được bổ nhiệm giữ chức Viện trưởng Viện Phim Việt Nam. Trên cương vị mới, bà đã cùng tập thể lãnh đạo Viện triển khai nhiều giải pháp đổi mới, từng bước nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản điện ảnh, mở ra một hướng đi mới, nơi một thiết chế lưu trữ đang chuyển mình, từ gìn giữ ký ức sang chủ động đánh thức ký ức, từ bảo tồn sang kiến tạo giá trị.

Khi di sản “cất tiếng nói”

Bước chuyển quan trọng của Viện Phim Việt Nam được ghi dấu rõ nét trong năm 2025, hai năm sau khi bà Lê Thị Hà đảm nhiệm cương vị Viện trưởng. Từ một đơn vị lưu trữ, Viện đã chủ động mở rộng hoạt động, đưa di sản điện ảnh đến gần công chúng bằng những phương thức mới.

Triển lãm “Âm vang Đại thắng mùa Xuân 1975 trong Điện ảnh” của Viện nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, thu hút hơn 100.000 lượt người tham quan không chỉ là một con số, mà là minh chứng cho một cách làm: Khi di sản được đặt đúng không gian, đúng nhịp sống, lịch sử không cần được kể lại, mà tự cất tiếng nói.

Những thước phim, từ chỗ nằm yên trong kho, đã bước ra phố, hòa vào dòng người, chạm vào ký ức. Ở đó, quá khứ không còn là khoảng cách, mà trở thành trải nghiệm sống động của hiện tại.

Dòng chảy ấy tiếp tục lan tỏa và gây tiếng vang ra ngoài biên giới. Tại Liên hoan phim quốc tế Đà Nẵng lần thứ ba, 23 bộ phim về đề tài chiến tranh và cách mạng đã được giới thiệu, góp phần khẳng định bản sắc của điện ảnh Việt Nam. Xa hơn, trong Tuần lễ điện ảnh Việt Nam tại Paris năm 2025, những hình ảnh của một dân tộc đi qua chiến tranh đã trở thành ngôn ngữ chung để đối thoại với thế giới. Điện ảnh, khi ấy, không chỉ kể chuyện, mà còn kết nối.

Viện Phim Việt Nam tổ chức Triển lãm ngoài trời "Thành phố Hồ Chí Minh vươn mình cùng đất nước qua góc nhìn điện ảnh" nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước.

Mở khóa di sản trong kỷ nguyên số

Bước sang năm 2026, dưới ánh sáng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Viện Phim Việt Nam xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm.

Công tác in chuyển phim nhựa, số hóa dữ liệu được đẩy mạnh, hình thành kho tư liệu với hơn 1.500 hồ sơ phim truyện, hơn 2.000 phim tài liệu và hàng trăm tư liệu quý. Nhưng những con số ấy không chỉ nói về quy mô lưu trữ, mà phản ánh một quá trình sâu hơn: “Mở khóa ký ức”.

Khi một thước phim được số hóa, nó không chỉ được bảo tồn lâu hơn, mà còn được giải phóng khỏi giới hạn vật lý, sẵn sàng bước vào đời sống mới, nơi lịch sử có thể chạm tới công chúng bằng nhiều hình thức khác nhau.

Và cũng từ đây, một yêu cầu được đặt ra: di sản không thể nằm im trong những kho lưu trữ.

Viện trưởng Viện phim Việt Nam Lê Thị Hà và các cộng tác viên đặc biệt tại một buổi tọa đàm, giao lưu ở rạp Ngọc Khánh (Hà Nội).

Tư duy đó được cụ thể hóa bằng những bước đi rõ nét. Rạp Ngọc Khánh được định hướng trở thành không gian văn hóa đa năng, nơi điện ảnh không đứng riêng lẻ, mà kết nối với nghệ thuật truyền thống, với du lịch và các hoạt động sáng tạo.

Song song, các đợt chiếu phim miễn phí tiếp tục được duy trì như một nhịp cầu bền bỉ. Đợt phim kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước và đợt phim về Trường Sơn không chỉ là hoạt động tưởng niệm, mà là cách để lịch sử sống lại trong từng khung hình.

Trong những thước phim ấy, Trường Sơn không chỉ là địa danh, mà là một không gian ký ức – nơi con người đi qua bom đạn mà vẫn giữ trọn niềm tin vào ngày mai.

Tiếp nối mạch nguồn ấy, trong những ngày mùa hè sắp tới, Viện Phim Việt Nam dự kiến phối hợp Đại sứ quán Thụy Điển tổ chức chương trình “Mùa phim hè” dành cho thiếu nhi. Với nhiều tác phẩm điện ảnh đặc sắc, được tuyển chọn phù hợp với lứa tuổi, chương trình không chỉ mang đến những giờ phút giải trí lành mạnh, mà còn mở ra những trải nghiệm thẩm mỹ và nhận thức đầu đời về điện ảnh.

Ở đó, những khung hình không chỉ kể chuyện, mà còn gieo mầm cảm xúc; không chỉ mang lại niềm vui, mà còn nuôi dưỡng trí tưởng tượng và nhân cách. Một mùa hè vì thế không chỉ dài theo ngày tháng, mà rộng ra trong ký ức – nơi điện ảnh trở thành người bạn đồng hành, âm thầm bồi đắp tâm hồn cho thế hệ tương lai.

Không dừng lại ở trong nước, Viện Phim Việt Nam đang mở rộng hoạt động thông qua ngoại giao điện ảnh, các chương trình hợp tác quốc tế và sáng kiến đưa phim vào học đường.

Hướng tới kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng, Viện dự kiến đề xuất sản xuất các phim truyện lịch sử Đảng. Với lợi thế sở hữu kho tư liệu gốc đồ sộ, những tác phẩm này được kỳ vọng sẽ không chỉ tái hiện lịch sử, mà còn làm sống dậy tinh thần của một thời đại.

Ở đó, điện ảnh không chỉ là nghệ thuật, mà là một cách để kể lại cội nguồn bằng ngôn ngữ của hôm nay.

Viện trưởng Viện Phim Việt Nam Lê Thị Hà.

Dấu ấn người đứng đầu

Từ những chuyển động thực tiễn có thể thấy rõ dấu ấn của người đứng đầu: một tư duy không dừng ở bảo tồn, mà hướng tới phát huy; không khép kín trong lưu trữ, mà mở ra trong kết nối.

Việc bà Lê Thị Hà được tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa qua là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực đổi mới, sáng tạo và tinh thần dám nghĩ, dám làm.

Nhưng rộng hơn, đó là sự ghi nhận cho một cách làm văn hóa: lấy di sản làm điểm tựa, lấy công chúng làm trung tâm và lấy sáng tạo làm động lực.

Từ những cuộn phim lặng lẽ, ký ức đang được đánh thức để bước ra đời sống. Và khi ký ức trở thành động lực, di sản sẽ không còn là quá khứ – mà trở thành sức mạnh để một dân tộc đi tiếp về phía trước.