Việt Nam - ASEAN: 31 năm đồng hành cùng phát triển tự cường và gắn kết

Đây là một dấu mốc quan trọng đánh dấu quá trình hội nhập khu vực của Việt Nam cũng như tiến trình hợp tác, liên kết của cả khu vực. Hành trình 31 năm tham gia ASEAN đã ghi dấu nỗ lực hội nhập sâu rộng cùng với đóng góp trách nhiệm của Việt Nam cho một ASEAN đoàn kết, vững mạnh, tự cường và gắn kết.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng Trưởng đoàn các nước ASEAN tham dự phiên khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, tại Cebu, Philippines (5/2026). Ảnh: Dương Giang/TTXVN

31 năm Việt Nam gắn bó trách nhiệm, cùng ASEAN phát triển tự cường và gắn kết

Kể từ khi gia nhập “ngôi nhà chung”, Việt Nam luôn xem ASEAN là ưu tiên trong chính sách đối ngoại, tham gia với tinh thần chủ động, tích cực và trách nhiệm trong các trụ cột cộng đồng và tất cả các lĩnh vực hợp tác của ASEAN, có những đóng góp quan trọng đối với xây dựng Cộng đồng ASEAN, góp phần bảo đảm môi trường khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác, được ASEAN và các nước đánh giá cao.

Hành trình hơn 31 năm qua là minh chứng sống động cho khát vọng hội nhập mạnh mẽ, sâu rộng, cùng tinh thần tiên phong, trách nhiệm, chủ động của Việt Nam vì một Cộng đồng ASEAN đoàn kết và tự cường.

Nghi thức thượng cờ tại Lễ kết nạp Việt Nam là thành viên chính thức thứ bảy của Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), chiều 28/7/1995, tại Thủ đô Bandar Seri Begawan (Brunei). Ảnh: Trần Sơn/TTXVN

Đối với ASEAN, sự tham gia của Việt Nam là một bước ngoặt lớn trong quá trình hình thành và phát triển của Hiệp hội, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn của những người sáng lập ASEAN về gắn kết các quốc gia thành viên bằng khát vọng hòa bình, thịnh vượng và tinh thần đoàn kết, hiểu biết lẫn nhau. Quan hệ song phương của Việt Nam với các nước ASEAN phát triển tích cực. Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Ngược lại, sau 31 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã trở thành thành viên nòng cốt, cùng các nước thành viên duy trì hòa bình, ổn định khu vực, tăng cường quan hệ với các đối tác, khai thác hiệu quả mạng lưới liên kết kinh tế của ASEAN để thúc đẩy thương mại, đầu tư, tranh thủ sự hợp tác, hỗ trợ và các nguồn lực từ ASEAN và các đối tác để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội.

Các nghĩa vụ luân phiên trong ASEAN đã được Việt Nam hoàn thành xuất sắc. Theo đó, với vai trò nước chủ nhà Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6 (năm 1998) chỉ 3 năm sau khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã cùng các nước thành viên chèo lái, đưa ASEAN vững vàng vượt qua các thách thức của cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính năm 1997, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội, duy trì đà hợp tác và liên kết khu vực, hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2020. Những trọng trách mà ASEAN giao phó như Chủ tịch Ủy ban Thường trực ASEAN khóa 34, Chủ tịch ASEAN các năm 2010, 2020... đã gặt hái những thành quả đáng tự hào. Có thể kể đến như việc Việt Nam đề xuất nhiều sáng kiến quan trọng trong năm Chủ tịch ASEAN 2020 như: Quỹ ASEAN ứng phó COVID-19, Kho dự phòng vật tư y tế khẩn cấp ASEAN, Khung chiến lược ASEAN về các tình huống khẩn cấp, Khung phục hồi tổng thể ASEAN và Kế hoạch triển khai, Tuyên bố ASEAN về Khung thỏa thuận hành lang đi lại ASEAN, Trung tâm ASEAN ứng phó các tình huống y tế khẩn cấp và dịch bệnh mới nổi (AC-PHEED)…

Ngoài ra, Việt Nam còn có đóng góp quan trọng vào các quyết sách nhằm định hướng phát triển của ASEAN như: thúc đẩy hoàn tất ý tưởng ASEAN-10, thông qua Chương trình Hành động Hà Nội 1998, Tầm nhìn ASEAN 2020 (vào năm 1997), Tuyên bố Hòa hợp ASEAN về xây dựng Cộng đồng ASEAN (vào năm 2003), Hiến chương ASEAN (năm 2007), Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (xây dựng năm 2015), Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045...

Trưởng đoàn các nước dự Khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 34 (AMM 34), tổ chức tại Hà Nội trong các ngày 23-24/7/2001. Ảnh: Minh Điền/TTXVN

Trong bối cảnh ASEAN chịu nhiều tác động của cuộc xung đột tại Trung Đông, tại các cuộc họp của ASEAN thời gian gần đây, Việt Nam đã chủ động đóng góp, đưa ra nhiều sáng kiến cụ thể nhằm thúc đẩy khả năng ứng phó tập thể của ASEAN, trong đó có “Sáng kiến xây dựng Khung hợp tác tăng cường ứng phó chung của ASEAN với tình hình ở Trung Đông và các cuộc khủng hoảng trong tương lai”.

Việt Nam còn đề xuất sáng kiến và đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN nhằm bổ trợ cho các diễn đàn, cơ chế chính thức của Hiệp hội, tạo cơ hội trao đổi rộng rãi về các ý tưởng, sáng kiến về hợp tác khu vực, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường và bền vững trong tương lai. Sau 3 lần tổ chức thành công tại Hà Nội (vào tháng 4/2024; tháng 2/2025; và tháng 6/2026), Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) đã trở thành một nền tảng ngày càng quan trọng để thúc đẩy những nỗ lực chung nhằm xây dựng Cộng đồng ASEAN và củng cố quan hệ của ASEAN với các đối tác quốc tế quan trọng nằm ngoài khu vực. Gần đây nhất, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 tổ chức tháng 6/2026 đã thành công tốt đẹp trong việc tạo ra không gian đối thoại cởi mở, thực chất về tương lai ASEAN. Những sáng kiến và giải pháp đạt được tại Diễn đàn thực sự là bệ phóng để các nước gặt hái thành tựu rực rỡ mới trên hành trình hiện thực hóa khát vọng vươn tầm của Hiệp hội. Thông qua diễn đàn, Việt Nam cũng ngày càng khẳng định vai trò nổi bật trong việc thúc đẩy đối thoại, kiến tạo đồng thuận và góp phần định hình các chương trình nghị sự chiến lược của khu vực.

Cùng với việc nỗ lực thúc đẩy liên kết nội khối và trong khu vực, Việt Nam còn phát huy hiệu quả vai trò cầu nối trong mở rộng quan hệ đối ngoại của ASEAN với các quốc gia ngoài khu vực như: Trung Quốc, Ấn Ðộ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, New Zealand… Việt Nam đã đảm nhận thành công vai trò điều phối quan hệ ASEAN-Trung Quốc (2009-2012), ASEAN-EU (2012-2015), ASEAN-Ấn Độ (2015-2018) và ASEAN-Nhật Bản (2018-2021), ASEAN-Hàn Quốc (2021-2024) và hiện Việt Nam đang điều phối 2 đối tác ASEAN-Anh và ASEAN-New Zealand (giai đoạn 2024-2027). Trong vai trò điều phối viên quan hệ giữa ASEAN với các đối tác, Việt Nam đã phát huy hiệu quả vai trò cầu nối, đưa hợp tác ASEAN và các nước đối tác đi vào chiều sâu, nâng tầm đối ngoại của ASEAN.

Việt Nam tiên phong cụ thể hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045

Nghi thức thượng cờ ASEAN nhân dịp kỷ niệm 57 năm thành lập ASEAN tại Hà Nội (8/2024). Ảnh: An Đăng/TTXVN

Trong quá trình hình thành và phát triển của ASEAN, không thể không nhắc đến sự hình thành Cộng đồng ASEAN (chính thức vào ngày 31/12/2015) với 3 trụ cột về Chính trị-an ninh, Kinh tế, và Văn hóa-xã hội. Cộng đồng ASEAN ra đời đã đánh dấu bước phát triển về chất, đưa ASEAN trở thành một thực thể chính trị-kinh tế mạnh mẽ và gắn kết đối với hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở Đông Nam Á và châu Á-Thái Bình Dương.

Năm 2025 là năm có ý nghĩa quan trọng đối với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) khi Hiệp hội chính thức hoàn thành 10 năm triển khai các kế hoạch xây dựng Cộng đồng ASEAN, mở ra giai đoạn phát triển mới, hướng đến Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đã được các nước thành viên thông qua tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 46 tổ chức tại Malaysia (tháng 5/2025) cùng 4 chiến lược triển khai về Chính trị-an ninh, Kinh tế, Văn hóa-xã hội và Kết nối, nhằm hướng tới xây dựng một “ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm”.

Với Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Hiệp hội đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng, đòi hỏi ASEAN tiếp tục thúc đẩy đoàn kết, củng cố nội lực và tăng cường liên kết để vững vàng vượt qua mọi khó khăn, hướng tới các mục tiêu dài hạn. Và năm 2026 đánh dấu là năm đầu tiên thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với nhiều cơ hội và thách thức mới. Theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại ASEAN, với cam kết nghiêm túc, đóng góp chủ động và thực hiện các nghĩa vụ thành viên với trách nhiệm cao, Việt Nam đang tích cực tham gia cùng các nước ASEAN khẩn trương đưa các mục tiêu trong các Kế hoạch chiến lược của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 thành các hoạt động hợp tác cụ thể.

Các Bộ, ngành của Việt Nam hiện đang khẩn trương đóng góp xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, tham gia xây dựng các cơ chế theo dõi, đánh giá thực thi, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, liên trụ cột trong ASEAN. Bên cạnh đó, Việt Nam tích cực đề xuất và thúc đẩy các sáng kiến nhằm củng cố đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường, thu hẹp khoảng cách phát triển, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng và nâng cao năng lực ứng phó trước các thách thức mới nổi.

Lễ khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) do Việt Nam đăng cai tổ chức, quy tụ các Bộ trưởng phụ trách lĩnh vực công nghệ thông tin, viễn thông và chuyển đổi số của các nước thành viên ASEAN (1/2026). Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN

Ở cấp độ quốc gia, Việt Nam đã chủ động lồng ghép các nội dung hợp tác thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 vào kế hoạch phát triển trên các lĩnh vực để tạo sự cộng hưởng và đem lại kết quả thiết thực. Việt Nam là một trong những nước đi đầu xây dựng và triển khai Chương trình Hành động Quốc gia giai đoạn 2026-2030 nhằm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các Kế hoạch Chiến lược của Cộng đồng ASEAN.

Ngoài ra, trong vai trò điều phối quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN-Anh giai đoạn 2024-2027, Việt Nam tiếp tục chủ động gắn kết, vận động sự ủng hộ, hỗ trợ thiết thực của các đối tác này cho nỗ lực triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN dự lễ khai mạc AMM-59. Ảnh: TTXVN phát

Các đối tác ngày càng coi trọng vai trò và uy tín của Việt Nam trong ASEAN, ở khu vực và quốc tế. Đây cũng là những minh chứng cho thấy nỗ lực và quyết tâm của Việt Nam trong việc triển khai đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XIV, Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội Đảng XIV, và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, từng bước chuyển hóa chủ trương thành kết quả cụ thể, thực chất.