Việt Nam chung tay vì một hành tinh mát lành hơn

 Tầng ô-dôn có vai trò quan trọng đối với sự sống trên Trái đất. Ảnh minh họa: VGP

Thúc đẩy bảo vệ tầng ô-dôn

Ngày 16 tháng 9 hằng năm được Liên hợp quốc lựa chọn là Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn, nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của tầng ô-dôn đối với sự sống trên Trái đất và thúc đẩy thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ô-dôn.

Năm 2026, Ban Thư ký Ô-dôn lựa chọn chủ đề “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn”, đồng thời kỷ niệm 10 năm kể từ khi Bản sửa đổi, bổ sung Kigali thuộc Nghị định thư Montreal được thông qua, ghi dấu một thập kỷ nỗ lực toàn cầu nhằm giảm dần HFC (nhóm hợp chất hữu cơ tổng hợp được sử dụng phổ biến làm chất làm lạnh) và thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững.

Nghị định thư Montreal, thông qua năm 1987, được coi là một trong những điều ước quốc tế đa phương về môi trường thành công nhất. Với các chính sách dựa trên cơ sở khoa học, cơ chế tuân thủ, hỗ trợ tài chính và sự tham gia rộng rãi của các quốc gia, Nghị định thư đã thúc đẩy quá trình kiểm soát, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn và chuyển đổi sang các công nghệ thay thế.

Tiếp nối những thành tựu đó, Bản sửa đổi, bổ sung Kigali được thông qua năm 2016, đưa HFC vào lộ trình giảm dần trên phạm vi toàn cầu. HFC không làm suy giảm tầng ô-dôn nhưng là các chất gây hiệu ứng nhà kính, trong đó nhiều chất có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu (GWP) cao và được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí.

Việt Nam đóng góp tích cực trong bảo vệ tầng ô-dôn

Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Việt Nam là thành viên của Công ước Vienna, Nghị định thư Montreal từ năm 1994 và phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali từ năm 2019. Sau hơn ba thập kỷ, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong bảo vệ tầng ô-dôn và quản lý các chất được kiểm soát.

Cụ thể, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật và công cụ quản lý nhà nước. Nội dung bảo vệ tầng ô-dôn đã được quy định tại Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP và các Nghị định số 119/2025/NĐ-CP, 83/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung, cùng các văn bản và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có liên quan.

Việt Nam đã loại trừ hoàn toàn CFC, Halon và CTC; loại trừ HCFC-141b nguyên chất trong sản xuất xốp; kiểm soát Methyl bromide theo mục đích sử dụng và đang tiếp tục thực hiện lộ trình loại trừ HCFC. Từ năm 2024, HFC được quản lý theo hạn ngạch nhập khẩu để thực hiện lộ trình giảm dần theo Bản sửa đổi Kigali.

Song song với kiểm soát môi chất lạnh, Việt Nam đang thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, nâng cao hiệu quả năng lượng và từng bước tăng cường quản lý môi chất lạnh trong suốt vòng đời.

Năm 2023, Việt Nam tham gia Cam kết làm mát toàn cầu, cùng cộng đồng quốc tế hướng tới giảm ít nhất 68% phát thải khí nhà kính liên quan đến làm mát vào năm 2050 so với mức năm 2022.

Theo thống kê của Ban Thư ký Ô-dôn, việc thực hiện Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal tại Việt Nam đã góp phần ngăn ngừa phát thải khoảng 260 triệu tấn CO₂ tương đương. Kết quả này không chỉ thể hiện những đóng góp của Việt Nam trong bảo vệ tầng ô-dôn mà còn mang lại lợi ích đáng kể cho khí hậu.

Cũng theo Cục Biến đổi khí hậu, Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn năm 2026 là dịp nhìn lại 10 năm kể từ khi Bản sửa đổi, bổ sung Kigali được thông qua, đồng thời cho thấy hành trình của Nghị định thư Montreal đang tiếp tục - từ bảo vệ tầng ô-dôn, mang lại lợi ích cho khí hậu đến thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững. Chủ đề “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” nhấn mạnh yêu cầu kết hợp giữa bảo vệ tầng ô-dôn, ứng phó với biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu làm mát ngày càng tăng theo hướng bền vững.

Trong hành trình đó, mỗi người dân đều có thể đóng góp bằng những hành động thiết thực: lựa chọn thiết bị có hiệu suất năng lượng cao, sử dụng điều hòa hợp lý, bảo dưỡng thiết bị định kỳ và lựa chọn đơn vị kỹ thuật có đủ năng lực khi lắp đặt, sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí.

Cùng với cộng đồng quốc tế, Việt Nam tiếp tục thực hiện hiệu quả Nghị định thư Montreal và Bản sửa đổi, bổ sung Kigali; thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, nâng cao hiệu quả năng lượng, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường quản lý môi chất lạnh trong suốt vòng đời, cùng hành động vì một hành tinh mát lành hơn./.