Việt Nam đang đi đúng hướng trong chuyển đổi năng lượng

Thưa ông, đâu là điểm đáng chú ý trong quan hệ Việt Nam - EU hiện nay?

Đầu năm nay, chúng ta đã nâng cấp quan hệ giữa Việt Nam - EU lên mức Đối tác Chiến lược Toàn diện. Và hiện nay, hai bên đang hiện thực hóa khuôn khổ đó bằng những khoản đầu tư cụ thể nhằm hỗ trợ tăng trưởng của Việt Nam. Có thể khái quát, các khoản đầu tư của EU tập trung vào ba trụ cột chính: năng lượng sạch, hạ tầng giao thông bền vững và tài chính xanh – những lĩnh vực then chốt của quá trình chuyển đổi kép tại Việt Nam.

Trước hết là năng lượng – nhưng phải là năng lượng sạch, bền vững và có trách nhiệm với các thế hệ tương lai. Cả EU và Việt Nam đều có chung mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Cùng với đó là đầu tư vào giao thông vận tải và kết nối bền vững, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang lên kế hoạch cho các dự án quy mô lớn. Điều quan trọng là chúng tôi không chỉ đầu tư vào tài sản vật chất mà còn đầu tư vào con người. Đào tạo nghề, giáo dục và chuyển giao tri thức là một phần rất quan trọng trong khuôn khổ chiến lược “Cửa ngõ Toàn cầu” (Global Gateway) của EU. Và điều này về cơ bản sẽ tác động đến tất cả các lĩnh vực mà các đối tác Việt Nam quan tâm.

Ông có thể cho biết rõ hơn về những khoản đầu tư cụ thể đó?

Việt Nam là một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á, với dân số trẻ, nền công nghiệp vững mạnh và những mục tiêu phát triển rõ ràng. Tuy nhiên, giai đoạn phát triển tiếp theo phụ thuộc vào hai yếu tố then chốt: nguồn năng lượng đáng tin cậy và việc làm chất lượng.

Nhu cầu năng lượng (đặc biệt là năng lượng sạch) đang tăng nhanh, tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống. Cùng với đó, ai cũng mong muốn bầu không khí trong lành hơn và điều kiện sống tốt hơn. Chính những nhu cầu, khát vọng đó là trọng tâm của quan hệ đối tác giữa chúng ta. Chúng tôi đang triển khai một gói đầu tư trị giá 560 triệu euro để hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển kinh tế.

Trong lĩnh vực năng lượng, dự án nhà máy thủy điện tích năng Bắc Ái với công suất 1.200 MW, tổng vốn khoảng 900 triệu euro là một trong những khoản đầu tư trọng điểm. Dự án này góp phần ổn định hệ thống điện, nâng cao khả năng tích trữ và điều tiết năng lượng tái tạo, qua đó tăng độ tin cậy của nguồn cung điện.

Đối với giao thông bền vững, EU đã khởi động Quỹ phát triển giao thông trị giá 40 triệu euro nhằm hỗ trợ Việt Nam triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực đường sắt và giao thông công cộng. Sáng kiến này dự kiến huy động hơn 1 tỷ euro vốn vay ưu đãi từ các ngân hàng phát triển châu Âu, với sự tham gia của khu vực tư nhân. Châu Âu có kinh nghiệm, công nghệ và doanh nghiệp để có thể hỗ trợ những dự án này.

Song song đó, EU mở rộng khả năng tiếp cận tài chính xanh thông qua các hợp tác cụ thể, trong đó đáng chú ý là thỏa thuận tài trợ 200 triệu euro giữa Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và Techcombank nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả năng lượng và phát triển giao thông sạch. Những dự án này cho thấy cách thức chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu của EU được triển khai trong thực tế. Chúng tôi kết hợp nguồn tài chính công, các ngân hàng phát triển và khu vực tư nhân để thực hiện các dự án tạo việc làm, thúc đẩy tăng trưởng dài hạn và tăng cường tính bền vững.

Ông đánh giá thế nào về nguy cơ thiếu điện và vai trò của chuyển đổi năng lượng?

Châu Âu có rất nhiều kinh nghiệm trong các quá trình chuyển đổi, đặc biệt là từ các quốc gia Trung và Đông Âu. Đây là kinh nghiệm mà chúng tôi có thể chia sẻ. Bên cạnh đó, một bài học lớn là về sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Có hai cách để xử lý vấn đề này: Thứ nhất là phát triển năng lượng tái tạo để dần thay thế nhiên liệu hóa thạch, và tôi cho rằng Việt Nam đang đi đúng hướng trong vấn đề này. Thứ hai là đầu tư vào các giải pháp lưu trữ năng lượng, như dự án thủy điện tích năng Bắc Ái – một “pin tự nhiên khổng lồ” giúp cân bằng cung – cầu điện mà tôi đã nói ở trên. Bên cạnh đó, điều quan trọng là đa dạng hóa và làm sâu sắc hơn hợp tác với các đối tác đáng tin cậy. Đó chính là ý nghĩa của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện – giảm phụ thuộc thông qua đa dạng hóa và tăng cường hợp tác với những đối tác chia sẻ giá trị và tầm nhìn.

Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm nay. Ông nhìn nhận thế nào?

Vâng, nếu Việt Nam có thể đạt được mức tăng trưởng đó, tôi chỉ có thể nói là “xin chúc mừng”. Chúng tôi có phần “ganh tị” với mức tăng trưởng 10%, bởi ở châu Âu, chúng tôi đã rất vui nếu đạt được mức tăng trưởng hơn 2%.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới có quá nhiều bất ổn hiện nay thì đây không phải là điều hiển nhiên mà sẽ rất thách thức. Một trong những cách để ứng phó, như tôi đã đề cập, là giảm sự phụ thuộc, đa dạng hóa và đồng thời củng cố nền kinh tế trong nước. Điều quan trọng đối với Việt Nam là điện khí hóa để hỗ trợ tăng trưởng bằng năng lượng bền vững, đồng thời cải thiện kết nối hạ tầng để giảm thiểu tác động từ bên ngoài. Đây cũng chính là những lĩnh vực mà chúng tôi đang tập trung.

Tôi cho rằng, quan hệ đối tác giữa chúng ta sẽ mang lại những cơ hội thực chất: Đối với Việt Nam là hạ tầng hiện đại, năng lượng sạch hơn và nhiều việc làm mới; đối với châu Âu là quan hệ kinh tế gắn kết hơn và các cơ hội phát triển mới.

Xin cảm ơn ông!