Việt Nam - Nhật Bản mở rộng hợp tác đào tạo sau đại học, nghiên cứu khoa học

Sinh viên tham gia Ngày hội Giáo dục Việt Nam – Nhật Bản 2026 tại Đại học Phenikaa. Ảnh: Phenikaa

Kết nối đào tạo tiến sĩ với nghiên cứu lĩnh vực công nghệ chiến lược

Hợp tác giáo dục đại học, sau đại học là một trong những nội dung quan trọng trong quan hệ giáo dục Việt Nam - Nhật Bản. Những năm gần đây, bên cạnh các chương trình học bổng, hai nước tăng cường phối hợp đào tạo nhân lực trình độ cao, triển khai nghiên cứu chung và kết nối các cơ sở giáo dục đại học.

Một nội dung đáng chú ý là hợp tác phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn. Tháng 4/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam và Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) ký Thỏa thuận hợp tác phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực này.

Theo thông tin từ phía Nhật Bản, ứng viên Việt Nam theo học ngành bán dẫn có thể được hỗ trợ tài chính nếu đáp ứng các điều kiện của Chương trình NEXUS Japan - Viet Nam “Semiconductors”, do MEXT và Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam hợp tác triển khai. Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến thực hiện thỏa thuận thông qua Đề án 89 và lồng ghép vào các đề án đào tạo nguồn nhân lực ở nước ngoài hiện có.

Cùng với hợp tác đào tạo tiến sĩ, chương trình NEXUS cũng mở ra cơ hội phát triển các hoạt động nghiên cứu chung giữa hai nước. Theo thông tin phía Nhật Bản cung cấp, trong đợt tuyển sinh thứ nhất đã có 5 nghiên cứu sinh được nhận tài trợ; đợt thứ hai dự kiến hỗ trợ tối đa 10 nghiên cứu sinh. Tổng kế hoạch tuyển sinh giai đoạn 2025–2029 là 60 nghiên cứu sinh, trong đó dự kiến đến hết năm 2026 tiếp nhận khoảng 30 người.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thông báo chương trình NEXUS đợt 2 tới các cơ sở giáo dục đại học để ứng viên tìm hiểu và đăng ký. Theo phân công được phía Nhật Bản thông tin, Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (JST) là cơ quan thực hiện phía Nhật Bản, Bộ Khoa học và Công nghệ là đầu mối phía Việt Nam; Bộ Giáo dục và Đào tạo hỗ trợ quảng bá chương trình tới các cơ sở giáo dục đại học. Đến nay, đã có 10 dự án nghiên cứu chung Việt Nam – Nhật Bản theo chương trình NEXUS được thông tin trên các phương tiện truyền thông.

Tại cuộc trao đổi với lãnh đạo MEXT, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cũng đề cập đề xuất tiếp nhận 250 tiến sĩ theo chương trình NEXUS đến năm 2030. Phía Nhật Bản đã ghi nhận đề xuất này.

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu tham gia Hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học Việt Nam - Nhật Bản lần thứ tư.

Trường Đại học Việt Nhật và mạng lưới hợp tác giữa cơ sở giáo dục hai nước

Một điểm nhấn khác trong hợp tác giáo dục đại học là Dự án Trường Đại học Việt Nhật - trường đại học thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội, được thành lập ngày 21/7/2014 và được xem là biểu tượng của quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Nhật Bản.

Hiện trường triển khai 14 chương trình đào tạo, gồm 8 chương trình thạc sĩ và 6 chương trình đại học. Hai chương trình đào tạo tiến sĩ đã được mở và bắt đầu tuyển sinh từ năm học 2025-2026.

Cùng với hoạt động đào tạo và các hoạt động hợp tác khác, hai bên triển khai thành công các bước xây dựng Hiệp định cấp Chính phủ về phát triển Trường Đại học Việt Nhật. Hồ sơ Hiệp định đã được Chính phủ thông qua, đồng thời cũng được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý tại Nghị quyết số 448/NQ-UBTVQH16 ngày 04/11/2026. Hiệp định dự kiến được ký kết trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam, từ ngày 8 đến 11/11/2026.

PGS.TS Nguyễn Thu Thủy - Cục trưởng Cục hợp tác quốc tế (Bộ GD&ĐT) phát biểu tại Ngày hội Giáo dục Việt Nam – Nhật Bản 2026.

Hợp tác giữa các trường đại học hai nước còn được triển khai thông qua các dự án ODA và chương trình đào tạo do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ. Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, trường phối hợp với Viện hàn - ghép nối thuộc Đại học Osaka và doanh nghiệp Nhật Bản thành lập Trung tâm Công nghệ hàn thứ tư trên thế giới, đồng thời là trung tâm duy nhất tại ASEAN.

Đại học Cần Thơ triển khai dự án vốn vay về xây dựng và nâng cao năng lực đào tạo giảng viên trình độ thạc sĩ, tiến sĩ. Một số dự án hỗ trợ kỹ thuật khác được thực hiện tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Trường Đại học Ngoại thương.

Diễn đàn kết nối giữa các cơ sở giáo dục đại học cũng tiếp tục được duy trì. Sau ba lần tổ chức luân phiên, Hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học Việt Nam - Nhật Bản lần thứ tư diễn ra tại Nhật Bản trong tháng 10/2026, với sự tham dự và chỉ đạo của Thứ trưởng Lê Quân.

Định hướng hợp tác thời gian tới đặt ra yêu cầu tăng cường đào tạo nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn; kết nối trường đại học với doanh nghiệp; đồng thời mở rộng các hoạt động nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật. Đây là những hướng hợp tác có thể gắn kết đào tạo sau đại học với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực nghiên cứu của hai nước.