Việt Nam - Nhật Bản: Từ cam kết cấp cao đến những dự án hợp tác cụ thể

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì lễ đón Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thăm chính thức Việt Nam, ngày 2/5/2026. (Nguồn: Dân trí)

Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt – Nhật lần đầu tiên tại Quảng Ninh tháng 11/2025 đã tạo được dấu ấn với sự tham gia của đông đảo địa phương, doanh nghiệp hai nước. Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Nhật Bản đang có những bước phát triển mới, Diễn đàn lần này có ý nghĩa như thế nào và việc lựa chọn thành phố Huế đăng cai lần này gửi đi thông điệp gì?

Để nói về quan hệ Việt Nam - Nhật Bản, thì có thể nói đây là một mối quan hệ rất đặc biệt. Trải qua hơn 13 thế kỷ, mối quan hệ này đã được bồi đắp, củng cố bởi sự tin cậy chính trị cao, hợp tác kinh tế hiệu quả và giao lưu nhân dân gắn bó.

Hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới năm 2023. Nhật Bản luôn là đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam, năm 2025, Nhật Bản giữ vị trí thứ nhất về ODA tại Việt Nam với hơn 600 triệu USD, thứ ba về đầu tư với gần 4 tỷ USD, kim ngạch thương mại hai chiều hai nước đã vượt mốc 50 tỷ USD.

Ông Nguyễn Đồng Trung, Phó Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa (Bộ Ngoại giao). (Ảnh NVCC)

Đặc biệt, chuyến thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae vào đầu tháng 5/2026 là dấu mốc quan trọng, tạo xung lực mới, mở ra không gian hợp tác rộng lớn hơn.

Hai bên đã nhất trí các định hướng lớn để đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện lên tầm cao mới.

Cụ thể là đặt mục tiêu đưa đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam đạt 5 tỷ USD/năm và kim ngạch thương mại song phương đạt 60 tỷ USD vào năm 2030, mở rộng hợp tác khoa học - công nghệ và an ninh chiến lược, gắn kết nguồn nhân lực và giao lưu nhân dân…, góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của mỗi nước.

Là trụ cột quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa hai nước, hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản đang ngày càng được mở rộng, đi vào chiều sâu. Đến nay, có gần 120 biên bản hợp tác đã được ký kết giữa các địa phương hai nước. Đáng chú ý, hợp tác đã chuyển dịch mạnh mẽ từ giao lưu hữu nghị truyền thống sang hợp tác phát triển thực chất, chuyên ngành, từ cam kết khung sang hành động cụ thể, cùng kiến tạo các động lực tăng trưởng mới thông qua nhiều chương trình, hoạt động, các dự án hợp tác.

Thành phố Huế, nơi tổ chức Diễn đàn, là điển hình trong hợp tác với Nhật Bản. Huế nhận được sự hỗ trợ sớm và lớn nhất từ Nhật Bản trong phục dựng di sản, các dự án ODA về dân sinh. Nhiều tập đoàn lớn của Nhật Bản chọn Huế làm “bến đỗ” trong công nghiệp xanh, logistics và dịch vụ. Năm 2026, thành phố Huế đẩy mạnh các giải pháp đồng bộ để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, trong đó, đối ngoại được xác định là công cụ chiến lược nòng cốt để huy động nguồn lực quốc tế phục vụ mục tiêu này.

Trong bối cảnh đó, việc tổ chức Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản năm 2026 tại thành phố Huế có ý nghĩa quan trọng về đối ngoại, kinh tế và đặc biệt đối với phát triển của địa phương; quán triệt và triển khai Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 54-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Huế đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Một điểm đáng chú ý là Lãnh đạo Chính phủ trực tiếp tham dự và làm việc với đoàn đại biểu Nhật Bản. Phía Nhật Bản cũng dành sự quan tâm ở cấp cao đối với Diễn đàn. Theo ông, sự quan tâm này sẽ tạo thêm động lực như thế nào cho hợp tác giữa địa phương hai nước?

Việc Lãnh đạo Chính phủ Việt Nam tham dự, Thủ tướng Nhật Bản gửi thông điệp chúc mừng thể hiện sự quan tâm, ủng hộ cao của Lãnh đạo cấp cao hai nước trong thúc đẩy trong thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa gắn kết nguồn nhân lực và giao lưu nhân dân thông qua hợp tác kinh tế, địa phương, lao động, y tế, văn hoá, du lịch, nguồn nhân lực chất lượng cao; làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản với những kết quả cụ thể.

Theo kế hoạch, Lãnh đạo Chính phủ sẽ chủ trì cuộc đối thoại, làm việc thực chất với đoàn đại biểu địa phương, doanh nghiệp Nhật Bản và phát biểu chỉ đạo tại Phiên khai mạc. Đây là cơ hội tốt để các đối tác Nhật Bản chia sẻ những vấn đề họ quan tâm, kể cả khó khăn, vướng mắc trong đầu tư, sản xuất kinh doanh tại Việt Nam; đồng thời kiến nghị những ưu tiên cao, đề xuất những dư địa hợp tác.

Các địa phương, doanh nghiệp Việt Nam cũng có cơ hội trình bày nhu cầu, dự án và những vấn đề cần sự hỗ trợ của Chính phủ. Diễn đàn tạo lập cơ chế để địa phương Việt Nam - Nhật Bản cùng kết nối, thảo luận chuyên sâu về những lĩnh vực ưu tiên; kết hợp triển lãm, quảng bá sản phẩm đặc trưng của địa phương, xúc tiến du lịch, giao lưu văn hóa.

Có thể khẳng định, sự quan tâm của Lãnh đạo Chính phủ hai nước tạo ra động lực quan trọng để mở ra không gian và cơ hội phát triển mới cho địa phương Việt Nam – Nhật Bản, gắn kết chặt chẽ giữa các địa phương cũng như sự phát triển của địa phương với tiến trình phát triển bền vững của hai nước trong giai đoạn mới hiện nay.

Ông từng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ “cam kết khung” sang “hành động cụ thể”. Điểm mới này sẽ được thể hiện như thế nào trong cách tổ chức Diễn đàn, nhất là khi chương trình kết hợp ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa và giao lưu nhân dân?

Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt - Nhật năm 2026 cụ thể hóa tinh thần Chính phủ kiến tạo và hành động, “nói đi đôi với làm”, khai thác thực chất dư địa hợp tác với các đối tác Nhật Bản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Với quan điểm “lấy kết quả cụ thể làm thước đo, lấy địa phương làm trung tâm, lấy đổi mới sáng tạo làm phương thức, lấy hành động làm cốt lõi”, Diễn đàn lấy nhu cầu và lợi ích của địa phương làm trọng tâm, nhằm tối ưu hóa nguồn lực, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển chung của đất nước. Đồng thời, bảo đảm kết nối toàn diện, chặt chẽ 03 trụ cột là ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa và giao lưu nhân dân; thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao; gắn kết các hoạt động về công tác người Việt Nam ở nước ngoài.

Tinh thần này được thể hiện trong công tác xây dựng nội dung, tổ chức Diễn đàn, đó là:

Diễn đàn tạo không gian đối thoại đa chiều cho các bên. Trong đó, địa phương Việt Nam quảng bá tiềm năng, thế mạnh và nhu cầu thực tế trong bối cảnh mới, chia sẻ các kinh nghiệm tốt đã có và chủ động “đặt hàng”, đưa ra các cam kết hợp tác và giải pháp cụ thể.

Đại diện các bộ, ngành, chuyên gia đánh giá cục diện, kiến nghị cơ chế chính sách và cung cấp công cụ hỗ trợ thực thi hiệu quả cho các địa phương. Đối tác Nhật Bản chia sẻ các mô hình quản trị mẫu, các khó khăn, vướng mắc khi đầu tư, hợp tác sản xuất kinh doanh tại các địa phương Việt Nam; đề xuất các mô hình hợp tác trong các lĩnh vực có thế mạnh, phù hợp với nhu cầu và khả năng của các địa phương Việt Nam.

Diễn đàn thiết kế các không gian tiếp xúc chuyên sâu, đa tầng, thực chất giữa địa phương, tổ chức và doanh nghiệp hai nước (G2G, G2B, B2B) nhằm thúc đẩy những dự án cụ thể và trực tiếp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, địa phương. Tổ chức triển lãm, các gian hàng quảng bá văn hóa, sản vật đặc trưng của địa phương và doanh nghiệp địa phương để mở rộng cơ hội giao thương và gắn kết giữa các bên..

Một trong những điểm mới của Diễn đàn năm nay là đẩy mạnh số hóa, ứng dụng AI trong kết nối đối tác và theo dõi kết quả hợp tác. Công nghệ sẽ được sử dụng như thế nào để các cuộc gặp tại Huế thực chất hơn và các thỏa thuận có thể tiếp tục được triển khai sau Diễn đàn?

Đây là một nội dung chúng tôi dành nhiều sự quan tâm. Chúng tôi ứng dụng AI trong quản trị đại biểu, ghép cặp đối tác (matching) để bảo đảm các cuộc kết nối được tổ chức hiệu quả, thiết thực và chính xác. Dự kiến sẽ có hơn 100 cuộc kết nối giữa các đối tác hai nước trong dịp này.

Trong chương trình, các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp cũng sẽ ký kết nhiều văn bản hợp tác, thông qua kế hoạch, chương trình hợp tác cụ thể. Chúng tôi cũng sẽ ứng dụng công nghệ, xây dựng hệ thống để theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các cam kết sau Diễn đàn.