Việt Nam-Philippines: Từ khuôn khổ quan hệ mới đến xung lực hợp tác kinh tế thực chất

Nâng tầm quan hệ kinh tế Việt Nam-Philippines

Với dân số hơn 110 triệu người, cơ cấu dân số trẻ, tầng lớp trung lưu mở rộng và nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng trong khi sản xuất trong nước đôi khi còn chưa đáp ứng đủ cho nhu cầu nội địa, Philippines tiếp tục là một trong những thị trường hấp dẫn nhất của khu vực.

Bên cạnh đó, dòng kiều hối lớn từ cộng đồng người Philippines ở nước ngoài (lên đến 35,6 tỷ USD năm 2025, khoảng 7,3% GDP của quốc gia) không chỉ góp phần ổn định cán cân thanh toán, mà còn trực tiếp “nuôi dưỡng” sức mua trong nước, giữ vai trò như một “bộ đệm” quan trọng của nền kinh tế trong những giai đoạn bất định.

Tuy vậy, Philippines cũng nhận thức rõ rằng để duy trì vị thế trong nhóm các nền kinh tế năng động của ASEAN, các động lực truyền thống là chưa đủ, nhất là trong bối cảnh còn nhiều khó khăn kể từ sau đại dịch Covid-19.

Chính quyền Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đang nỗ lực cải cách thủ tục, hoàn thiện chính sách ưu đãi, mở cửa hơn cho nhà đầu tư nước ngoài và ưu tiên các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như năng lượng tái tạo, hạ tầng, logistics, công nghệ số, công nghiệp hỗ trợ, du lịch và dịch vụ hiện đại.

Mục tiêu là chuyển hóa lợi thế thị trường lớn thành năng lực cạnh tranh đầu tư, đồng thời đưa Philippines kết nối sâu hơn với các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Trong hoàn cảnh đó, quan hệ kinh tế Việt Nam-Philippines bước vào một giai đoạn phát triển đặc biệt. Chuyến thăm lịch sử cấp Nhà nước tới Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân từ ngày 31/5-1/6 đã tạo dấu mốc quan trọng trong quan hệ hai nước.

Diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1976-2026), chuyến thăm không chỉ củng cố tin cậy chính trị, mà còn chính thức nâng tầm quan hệ Việt Nam-Philippines lên Đối tác chiến lược tăng cường.

Đây là bước phát triển có ý nghĩa chiến lược, phản ánh sự coi trọng lẫn nhau giữa hai quốc gia láng giềng biển, hai thành viên tích cực của ASEAN và hai nền kinh tế có tính bổ trợ ngày càng rõ nét.

Trong khuôn khổ quan hệ mới, nội hàm kinh tế được Lãnh đạo hai nước đặt ở vị trí trung tâm. Nền tảng quan hệ chính trị được củng cố đã nhanh chóng tạo xung lực cho một loạt dự án hợp tác cụ thể.

Bên cạnh việc thảo luận sâu nhiều vấn đề kinh tế - thương mại cũng như 15 thỏa thuận được ký kết tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam-Philippines ngày 1/6 nhân dịp chuyến thăm cấp Nhà nước, các doanh nghiệp hai bên tiếp tục thúc đẩy nhiều dự án mới trong các lĩnh vực có tính chiến lược hơn, hàm lượng giá trị cao hơn và gắn chặt hơn với nhu cầu phát triển cũng như thế mạnh của mỗi nước.

Trong đó, thỏa thuận giữa VinEnergo và SunAsia Energy ngày 17/6 là một điểm nhấn nổi bật, thể hiện rõ bước chuyển mới của đầu tư Việt Nam tại Philippines.

Theo thỏa thuận, hai bên phát triển danh mục dự án điện mặt trời trên mặt nước (kết hợp lĩnh vực năng lượng với nuôi trồng thủy hải sản) với tổng công suất khoảng 422 MWp, tổng giá trị đầu tư ước khoảng 406 triệu USD tại Pampanga và Negros Occidental.

Thỏa thuận này không chỉ có ý nghĩa về quy mô vốn đầu tư, mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung điện, nâng cao hiệu quả sử dụng mặt nước và đất đai, đồng thời gắn phát triển năng lượng sạch với duy trì sinh kế của người dân địa phương.

Ở góc độ chiến lược hơn, hợp tác VinEnergo-SunAsia cùng các dự án mới của một số doanh nghiệp Việt Nam tại Philippines cho thấy sự dịch chuyển rõ nét trong tư duy đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam.

Từ chỗ chủ yếu tìm kiếm cơ hội thương mại đơn lẻ, doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước hướng tới xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và chuỗi giá trị ngay tại thị trường sở tại; từ hiện diện thị trường sang đồng hành phát triển; từ bán sản phẩm sang cùng đầu tư, cùng chia sẻ công nghệ, kinh nghiệm và lợi ích dài hạn với các đối tác Philippines.

Nhiều không gian phát triển mới

Có thể khẳng định, triển vọng hợp tác kinh tế Việt Nam-Philippines trong giai đoạn tới còn rất lớn. Về thương mại, hai nước vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng quy mô và cân bằng hơn cơ cấu trao đổi.

Philippines có nhu cầu ổn định về lương thực, nông sản, thủy sản, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng, sản phẩm công nghiệp và dịch vụ logistics…; trong khi Việt Nam có năng lực cung ứng ngày càng tốt, đồng thời cũng có nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm, dịch vụ và nguồn lực mà Philippines có thế mạnh.

Về đầu tư, hai bên có thể ưu tiên các lĩnh vực có tính bổ trợ cao. Philippines có nhu cầu lớn về năng lượng sạch, hạ tầng đô thị, logistics, cảng biển, hàng không, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và du lịch. Đây cũng là những lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam đang tích lũy năng lực, kinh nghiệm và khát vọng mở rộng ra khu vực.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Philippines có kinh nghiệm trong bán lẻ, phát triển hạ tầng, dịch vụ BPO, tài chính, thực phẩm và quản trị tập đoàn; đây đều là những lĩnh vực có thể tiếp tục tìm kiếm cơ hội tại thị trường Việt Nam.

Trong bối cảnh hai nước đang đẩy mạnh các không gian phát triển mới, dư địa hợp tác về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế biển, năng lượng tái tạo, tín chỉ carbon, nông nghiệp công nghệ cao và phát triển nguồn nhân lực càng trở nên đáng chú ý. Đây không chỉ là các cơ hội kinh tế mới, mà còn là những hướng hợp tác gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao năng suất, tăng khả năng tự cường và củng cố vị thế của mỗi nước trong chuỗi giá trị khu vực.

Trong thời gian qua, Đại sứ quán Việt Nam tại Philippines đã nỗ lực triển khai công tác ngoại giao kinh tế theo hướng thực chất hơn, bám sát nhu cầu của doanh nghiệp và ưu tiên phát triển của hai nước phù hợp với những chuyển động của tình hình thế giới và khu vực.

Các hoạt động kết nối với cơ quan chính phủ, chính quyền địa phương, hiệp hội doanh nghiệp, tập đoàn tư nhân, tổ chức tài chính và đối tác phát triển tại Philippines đã góp phần mở thêm kênh tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam là một đối tác năng động, tin cậy và có năng lực đóng góp vào các mục tiêu phát triển chung của khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Với định hướng và mục tiêu mới của quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường, cách làm trong thời gian tới cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ với tư duy chủ động hơn, phương thức linh hoạt hơn.

Thứ nhất là đổi mới cách tiếp cận từ “xúc tiến chung” sang “xúc tiến có trọng tâm”, chú trọng một số lĩnh vực, địa bàn và đối tác có khả năng tạo đột phá.

Thứ hai là đổi mới về phương thức kết nối: không chỉ kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp, mà còn kết nối doanh nghiệp với chính quyền địa phương, cơ quan quản lý, tổ chức tài chính… để hình thành hệ sinh thái mạnh hơn.

Thứ ba là nâng cao vai trò đồng hành và cầu nối để thu hẹp khác biệt về hệ thống pháp luật, quy trình đầu tư, văn hóa kinh doanh, tiêu chuẩn kỹ thuật và cách thức thực thi tại địa phương.

50 năm sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Philippines đang bước vào một giai đoạn hợp tác mới với nền tảng quan hệ chính trị vững chắc hơn, niềm tin cao hơn và lợi ích kinh tế đan xen sâu hơn.

Những thỏa thuận, dự án và kết nối mới trong thời gian qua cho thấy hợp tác song phương không còn chỉ là tiềm năng, mà đang từng bước được cụ thể hóa bằng dòng vốn, đường bay, dự án năng lượng, dịch vụ mới và các chuỗi giá trị đang hình thành.

Trong giai đoạn tới, quan hệ kinh tế Việt Nam-Philippines hoàn toàn có thể vươn lên thành một điểm sáng mới của liên kết kinh tế ASEAN, thực sự trở thành một quan hệ hợp tác không chỉ lớn hơn về quy mô, mà còn sâu hơn về lợi ích, bền vững hơn về nền tảng và gần gũi hơn với đời sống của người dân hai nước.