Việt Nam siết chặt vi phạm sở hữu trí tuệ để nâng cao uy tín quốc gia

Lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở kinh doanh vi phạm tại Hà Nội

Cú siết mạnh tay với bản quyền

Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trên cơ sở kết quả điều tra, thu thập tài liệu, chứng cứ, mới đây, Cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra Quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” tại BH Media, Lululola, 1900 Group, Mây Sài Gòn và Giọng ca để đời, đồng thời khởi tố 7 bị can.

Cũng trong thời gian trên, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã triển khai hàng loạt cuộc kiểm tra quy mô lớn tại Hà Nội - trung tâm kinh tế, thương mại lớn của cả nước. Hàng loạt các cửa hàng thời trang kinh doanh sản phẩm nghi giả mạo các thương hiệu quốc tế liên tiếp bị phát hiện, tạm giữ hàng hóa. Hàng trăm sản phẩm không hóa đơn, không chứng từ, mang dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bị niêm phong ngay tại chỗ. Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử và các nền tảng số. Các nhóm hàng có nguy cơ vi phạm cao hiện nay chủ yếu tập trung ở những mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và quyền lợi người tiêu dùng như thực phẩm, sữa, thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm. Bên cạnh đó là các nhóm hàng tiêu dùng có giá trị lớn, được tiêu thụ mạnh trên môi trường online như thời trang, túi xách, giày dép, đồng hồ, thiết bị điện tử và các sản phẩm mang thương hiệu nổi tiếng như: Nike, Adidas, Louis Vuitton...

Theo thống kê, trong năm 2025, các lực lượng chức năng của Việt Nam đã xử lý hàng nghìn vụ việc liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, riêng lực lượng quản lý thị trường đã xử lý 3.306 vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên thị trường truyền thống và 599 vụ trên thương mại điện tử và mạng xã hội, đồng thời hơn 1.200 trang web cung cấp chia sẻ nội dung có dấu hiệu xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đã bị ngăn chặn. Số vụ án hình sự, truy tố, xét xử về sở hữu trí tuệ tăng so với năm trước. Cơ quan hải quan cũng phát hiện và xử lý nhiều vụ việc hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có giá trị lớn. Còn trong 4 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng cả nước đã bắt giữ, xử lý gần 44.000 vụ vi phạm liên quan buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Đáng chú ý, số vụ hàng giả và vi phạm sở hữu trí tuệ tăng hơn 167% so với cùng kỳ. Tổng số tiền thu nộp ngân sách Nhà nước đạt hơn 6.552 tỷ đồng, tăng 33,8%. Đồng thời, các cơ quan chức năng đã khởi tố hình sự 1.464 vụ với 2.277 đối tượng liên quan, lần lượt tăng 10,24% và 11,29% so với cùng kỳ năm 2025.

Hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ

Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đồng loạt khởi tố 5 vụ án liên quan hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan không đơn thuần là động thái xử lý vi phạm kinh tế, mà còn được xem là cú đánh mạnh chưa từng có vào tư duy “xài nhạc miễn phí” vốn tồn tại âm ỉ trong ngành công nghiệp giải trí Việt Nam suốt nhiều năm qua.

Đây được xem là lần đầu tiên các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan bị xử lý theo hướng hình sự với quy mô lớn. Diễn biến này cho thấy cách nhìn về vi phạm bản quyền trong môi trường số đang có sự thay đổi rõ rệt: bản quyền không còn bị xem đơn thuần là những tranh chấp dân sự, mà đã được nhìn nhận như vấn đề liên quan trực tiếp đến tài sản, lợi ích kinh tế và pháp luật. Tuy nhiên, không phải đến bây giờ mà trên thực tế, Việt Nam luôn quan tâm đến việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng thông qua đàm phán, ký kết, thực thi hàng loạt các hiệp định thương mại tự do (FTA). Việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ là một nội dung quan trọng mà các đối tác luôn yêu cầu và Việt Nam nghiêm túc thực thi nhằm tránh những rủi ro trong dài hạn, tạo cơ hội tận dụng những cơ hội do hội nhập mang lại đối với sự phát triển kinh tế bền vững, khai thác tối đa lợi thế so sánh của Việt Nam.

Theo hướng đó, hệ thống pháp luật của Việt Nam liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ liên tục được hoàn thiện, được đồng bộ hóa. Từ Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đến các lần sửa đổi, bổ sung luật, đặc biệt là luật sửa đổi năm 2025, khung pháp lý đã ngày càng hoàn thiện, hiện đại và phù hợp với thực tiễn phát triển trong nước cũng như các cam kết trong các FTA thế hệ mới mà Việt Nam đang tham gia. Bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp luật, chính phủ có rất nhiều văn bản chỉ đạo và điều hành nhằm tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ và đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có Chỉ thị số 02 ngày 30-1-2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có đề án chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử vào năm 2025 cùng một loạt chỉ thị, công điện chỉ đạo cao điểm trong năm 2025. Đặc biệt, ngày 5-5-2026, Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 38 tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh ngăn chặn xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nhằm nỗ lực tạo bước chuyển mạnh mẽ và nâng cao hiệu quả thực chất trong lĩnh vực này. Thủ tướng Chính phủ đã đề nghị Viện Kiểm sát Tối cao, Tòa án nhân dân Tối cao đẩy mạnh các hoạt động kiểm sát, xét xử các vụ án về sở hữu trí tuệ, trong đó tập trung điều tra, truy tố, xét xử một số vụ án điển hình.

Liên quan đến các vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” mà Cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an ra Quyết định khởi tố, theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự hiện hành, hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại sẽ phải đối mặt với những chế tài hết sức nghiêm khắc. Cụ thể, đối với cá nhân, nếu thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 300 triệu đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Nếu hành vi phạm tội thuộc các tình tiết tăng nặng như: có tổ chức, phạm tội 2 lần trở lên, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên, bị can sẽ đối diện với mức phạt tiền từ 300 triệu đến 1 tỷ đồng, hoặc bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Việc Việt Nam triển khai quyết liệt việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là điều tất yếu, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đây cũng là nỗ lực nhằm nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam trong nền kinh tế toàn cầu, thúc đẩy quá trình hội nhập của đất nước.