Việt Nam thúc đẩy nông nghiệp sinh thái vì tương lai bền vững: Từ học hỏi đến chia sẻ kinh nghiệm với thế giới

Sáng 14/9, tại Hà Nội, ActionAid Quốc tế tại Việt Nam tổ chức Hội thảo “Nông nghiệp sinh thái cho tương lai bền vững”, nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của phụ nữ và thanh niên trong quá trình chuyển đổi mô hình nông nghiệp. (Ảnh: ActionAid Quốc tế tại Việt Nam)

Hội thảo tập trung thảo luận cách thức thúc đẩy nông nghiệp sinh thái gắn với bảo đảm sinh kế, tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và trao quyền cho phụ nữ, thanh niên.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu, ActionAid nhấn mạnh câu hỏi đặt ra với Việt Nam không chỉ là làm thế nào để thay đổi phương thức sản xuất, mà còn làm sao để quá trình chuyển đổi mang lại lợi ích kinh tế cho người sản xuất và bảo đảm tính bền vững về môi trường, xã hội.

Sự kiện thu hút sự tham gia của hơn 100 đại biểu, trong đó gần 30 đại biểu quốc tế đến từ các quốc gia châu Á và châu Phi, cùng đại diện cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức xã hội và các đối tác phát triển quốc tế. Đáng chú ý, nhiều nông dân - những người trực tiếp sản xuất và chịu tác động của quá trình chuyển đổi nông nghiệp - cũng tham gia trao đổi tại hội thảo.

Phát biểu tại Hội thảo, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh Việt Nam cần chú trọng xây dựng thị trường xanh, phát huy vai trò dẫn dắt của phụ nữ, thanh niên và đồng bộ chính sách cho quá trình chuyển đổi nông nghiệp. (Ảnh: Nguyễn Nhuận)

Phát biểu tại phiên toàn thể Hội thảo, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhận định nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước thời điểm mang tính bước ngoặt khi phải ứng phó với suy thoái đất, rủi ro nguồn nước, áp lực thị trường và những cú sốc khí hậu ngày càng gia tăng.

Đồng thời, năm 2026 cũng là Năm Quốc tế Nữ Nông dân và chỉ còn bốn năm để hoàn thành các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) đến năm 2030.

Bà Tamesis cho rằng, nông nghiệp sinh thái không phải là một mô hình thử nghiệm mang tính ngách, mà là một hướng đi đã chứng minh được hiệu quả trong quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm của Việt Nam. Nông nghiệp sinh thái đặt con người và hệ sinh thái ở vị trí trung tâm, đồng thời có khả năng thúc đẩy thực hiện đồng thời 10 Mục tiêu SDGs.

Theo bà Pauline Tamesis, để tạo tác động trên quy mô toàn quốc, Việt Nam cần tập trung vào ba ưu tiên: xây dựng sinh kế bền vững và thị trường xanh; phát huy phụ nữ và thanh niên như những động lực của thay đổi; đồng thời đồng bộ chính sách, quan hệ đối tác và nguồn tài chính.

Bà nhấn mạnh, thước đo quan trọng của quá trình chuyển đổi là liệu các hộ gia đình nông thôn có thực sự có cuộc sống tốt hơn, với thu nhập ổn định hơn, chi phí đầu vào thấp hơn, khả năng chống chịu khí hậu cao hơn và cơ hội tiếp cận thị trường công bằng hơn hay không.

Tại phiên toàn thể, các đại biểu thống nhất rằng chuyển đổi sang nông nghiệp sinh thái không chỉ là câu chuyện sản xuất, mà còn liên quan chặt chẽ đến sinh kế, thị trường, bình đẳng xã hội, khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và chính sách hỗ trợ.

Một số định hướng được đề xuất gồm hoàn thiện chính sách, tăng đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, phát huy vai trò của phụ nữ và thanh niên, phát triển chuỗi giá trị cạnh tranh, đồng thời mở rộng hợp tác đa bên và hợp tác Nam - Nam.

Sau phiên toàn thể, Hội thảo tiếp tục với ba phiên thảo luận chuyên đề: “Sinh kế bền vững, thị trường và chuỗi giá trị”; “Phụ nữ và thanh niên - Động lực của nông nghiệp sinh thái”; và “Chính sách, hợp tác và huy động nguồn lực”.

Các phiên tập trung lần lượt vào khả năng biến nông nghiệp sinh thái thành lựa chọn kinh tế khả thi đối với nông dân; thúc đẩy vai trò lãnh đạo của phụ nữ và thanh niên; cũng như hoàn thiện các điều kiện thể chế, cơ chế hợp tác và nguồn lực để nhân rộng những mô hình thành công.

Ông Jagat Ballav Pattanaik, Giám đốc Chương trình châu Á, Liên đoàn ActionAid Quốc tế, bày tỏ ấn tượng về ưu tiên Việt Nam dành cho nông nghiệp sinh thái. (Ảnh: Nguyễn Nhuận)

Trả lời phỏng vấn Báo Thế giới và Việt Nam, ông Jagat Ballav Pattanaik, Giám đốc Chương trình châu Á, Liên đoàn ActionAid Quốc tế, cho rằng điểm nổi bật trong cách tiếp cận nông nghiệp sinh thái của Việt Nam là mô hình này không chỉ được triển khai giới hạn tại một số địa phương, mà đã trở thành một trong những lĩnh vực được cộng đồng và các bên liên quan ưu tiên.

Với nhiều năm làm việc và trực tiếp phối hợp với các hoạt động của ActionAid tại Việt Nam, ông đánh giá cao việc nông nghiệp sinh thái được thực hành và gắn bó với cộng đồng. Theo chuyên gia này, những kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam có thể trở thành nguồn tham khảo hữu ích, giúp ActionAid tiếp tục thúc đẩy và nhân rộng các sáng kiến về nông nghiệp sinh thái tại các quốc gia khác.

Tổng Thư ký Liên đoàn ActionAid Quốc tế Arthur Larok hoan nghênh cam kết của Chính phủ Việt Nam đối với nông nghiệp sinh thái, kỳ vọng ActionAid sẽ thúc đẩy vai trò cầu nối giữa cộng đồng bản địa của Việt Nam và các nước khác. (Ảnh: Nguyễn Nhuận).

Về phần mình, trao đổi với Báo Thế giới và Việt Nam, ông Arthur Larok, Tổng Thư ký Liên đoàn ActionAid Quốc tế, bày tỏ hoan nghênh sự cam kết và phối hợp của Chính phủ Việt Nam đối với thúc đẩy nông nghiệp sinh thái để tạo ra những thay đổi tích cực. Theo ông, đây là kinh nghiệm đáng để các quốc gia khác học hỏi.

Trong thời gian tới, ông kỳ vọng các tổ chức phi chính phủ, trong đó có ActionAid, sẽ phát huy thế mạnh trong việc kết nối các cộng đồng bản địa, đặc biệt là nông dân ở các quốc gia khác nhau. Việc chia sẻ kinh nghiệm, thực tiễn và những giải pháp do chính cộng đồng xây dựng sẽ giúp các nông dân học hỏi, truyền cảm hứng và hỗ trợ lẫn nhau trong ứng phó với những thách thức chung, trong đó có biến đổi khí hậu.

Phát biểu bế mạc, bà Hoàng Phương Thảo, Trưởng Đại diện ActionAid Quốc tế tại Việt Nam nhấn mạnh vai trò chủ thể của người nông dân và tầm quan trọng của hợp tác Nam - Nam trong chuyển đổi nông nghiệp. (Ảnh: ActionAid Quốc tế tại Việt Nam)

Phát biểu bế mạc, bà Hoàng Phương Thảo, Trưởng Đại diện ActionAid Quốc tế tại Việt Nam, nhấn mạnh cam kết hành động để người nông dân được nhìn nhận là những chủ thể có tri thức, kinh nghiệm, sáng kiến và có khả năng dẫn dắt thay đổi trong cộng đồng.

Bà Hoàng Phương Thảo đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của hợp tác Nam - Nam, trong đó Việt Nam vừa chia sẻ kinh nghiệm về hợp tác xã, nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, chuỗi giá trị và quản lý tài nguyên cộng đồng, vừa học hỏi từ các quốc gia châu Á và châu Phi.

Theo bà, tại Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2023-2025, ActionAid đã cùng cộng đồng và đối tác xây dựng, duy trì thành công một số mô hình chăn nuôi và thủy sản giảm phát thải hơn 11%; chi phí năng lượng hàng tháng giảm từ 480.000 đến 1.200.000 đồng/hộ; đã có 837 hộ dân trong đó phần lớn là phụ nữ làm chủ được tham gia và hưởng lợi từ các mô hình này.

Trong thời gian tới, ActionAid khẳng định cam kết tiếp tục kết nối cộng đồng với nguồn lực, sáng kiến địa phương với tri thức, công nghệ và thị trường, qua đó thúc đẩy những hình thức hợp tác thực chất hơn.

ActionAid Quốc tế tại Việt Nam (ActionAid) là thành viên của Liên đoàn ActionAid Quốc tế, bắt đầu thực hiện các chương trình hỗ trợ tại Việt Nam từ năm 1989.

Sau hơn 30 năm hoạt động, tổ chức cho biết đã hỗ trợ hơn 60 triệu lượt người trên cả nước, chủ yếu là phụ nữ nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, trẻ em và các đối tác cộng đồng, hướng tới cải thiện sinh kế, giáo dục và tiếng nói của người dân trong các chương trình, chính sách ở các cấp.