Việt Nam trong cuộc chiến chống mua bán người: Từ hoàn thiện thể chế đến hợp tác quốc tế

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) ngày 29/11/2024.

Ngày 15/10/2026, tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết, Việt Nam hoan nghênh phía Hoa Kỳ đã có đánh giá khách quan về những kết quả tích cực mà Việt Nam đạt được trong công tác phòng, chống mua bán người thời gian qua. Phát biểu này được đưa ra sau khi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố Báo cáo thường niên về tình hình mua bán người (TIP) 2026.

Báo cáo TIP được xây dựng trên cơ sở các tiêu chí và phương pháp đánh giá của Hoa Kỳ, vì vậy cần được nhìn nhận trong đúng phạm vi và đối chiếu với tình hình thực tiễn của từng quốc gia. Việc xếp hạng vừa phản ánh đánh giá của phía Hoa Kỳ, vừa là cơ sở tham khảo để các quốc gia rà soát chính sách, nhận diện những lĩnh vực cần cải thiện và nâng cao hiệu quả phòng, chống mua bán người.

Thực tế, mua bán người là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp quyền con người, nhân phẩm, tự do và những quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân. Nhận thức rõ điều đó, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách và cơ chế phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nạn nhân. Dấu mốc quan trọng là Luật Phòng, chống mua bán người được Quốc hội thông qua ngày 28/11/2024 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Cao Bằng diễu hành nâng cao nhận thức về phòng, chống tội phạm mua bán người. Ảnh: Nhân Dân.

Theo Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng, việc triển khai Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 được thực hiện đồng bộ; các cơ quan chức năng đã tăng cường điều tra, truy tố, xét xử các vụ mua bán người; xác định và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán. Công tác truyền thông cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt trong bối cảnh mua bán người vào trung tâm lừa đảo trực tuyến đang diễn biến phức tạp…

Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 33/QĐ-TTg về Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035. Chương trình đã tạo cơ sở để tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành và tăng cường bảo vệ nạn nhân trong giai đoạn mới.

Quá trình triển khai Luật Phòng, chống mua bán người cũng cho thấy, bên cạnh việc tăng cường đấu tranh, xử lý tội phạm, công tác nhận diện và hỗ trợ nạn nhân cần tiếp tục được chú trọng. Theo thống kê, năm 2025, các cơ quan chức năng đã khởi tố 288 đối tượng phạm tội mua bán người, tăng so với 246 đối tượng năm 2024.

Công an xã ở Điện Biên tuyên truyền pháp luật về phòng, chống mua bán người tại địa bàn.

Lực lượng thực thi pháp luật cũng được tập huấn chuyên sâu về xác định nạn nhân, thu thập chứng cứ điện tử và phương pháp tiếp cận lấy nạn nhân làm trung tâm. Đặc biệt, số phòng điều tra thân thiện với trẻ em tăng từ 65 lên 107 phòng, tăng 42 phòng so với trước và quyền trợ giúp pháp lý cho người đang trong quá trình xác minh cũng được mở rộng.

Việc tăng cường nguồn lực và mở rộng các phòng điều tra thân thiện với trẻ em góp phần cải thiện điều kiện tiếp nhận, xác minh thông tin, giảm nguy cơ gây thêm tổn thương cho trẻ em trong quá trình giải quyết vụ việc. Đây cũng là minh chứng cho yêu cầu kết hợp giữa xử lý tội phạm với bảo vệ những người dễ bị tổn thương, đặc biệt là trẻ em và những người có hoàn cảnh khó khăn.

Song song với đó, công tác phòng ngừa và truyền thông cũng được đổi mới để người dân nhận diện các thủ đoạn lừa đảo như: tuyển dụng việc nhẹ lương cao, lời mời ra nước ngoài với thu nhập bất thường, hành vi dụ dỗ qua mạng xã hội và nguy cơ bị ép buộc tham gia các hoạt động phạm pháp. Hiện Việt Nam đang duy trì đường dây nóng 24/7 bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng dân tộc thiểu số.

Cán bộ Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Tuyên Quang tuyên truyền công tác phòng, chống mua bán người tới các em học sinh trên địa bàn.

Một điểm đáng chú ý là phạm vi hoạt động của tội phạm mua bán người là xuyên quốc gia, lợi dụng công nghệ và các nền tảng trực tuyến để tuyển mộ, vận chuyển, bóc lột nạn nhân và che giấu hành vi phạm tội. Vì vậy, hợp tác quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong trao đổi thông tin, điều tra, giải cứu, bảo hộ công dân và hỗ trợ nạn nhân.

Việt Nam vẫn tiếp tục tăng cường phối hợp với các quốc gia, tổ chức quốc tế và đối tác liên quan, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực thực thi pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với loại tội phạm này. Cụ thể, như Người phát ngôn Bộ Ngoại giao khẳng định, Việt Nam đã ban hành kế hoạch triển khai Thỏa thuận toàn cầu về di cư hợp pháp, an toàn và trật tự (GCM) giai đoạn 2026–2035 để hướng tới ứng phó với những vấn đề mới nổi trong hoạt động di cư quốc tế, đồng thời ngăn chặn nguy cơ mua bán người phát sinh trong quá trình di cư.

Bộ Công an Việt Nam chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan liên quan tổ chức Hội nghị cấp Bộ trưởng các nước Tiểu vùng sông Mekong mở rộng về phòng, chống mua bán người lần thứ 6; Sáng kiến phối hợp cấp Bộ trưởng về phòng, chống mua bán người các nước tiểu vùng sông Mekong (Tiến trình COMMIT) với chủ đề “Tăng cường hợp tác khu vực phòng, chống mua bán người trong kỷ nguyên số” ngày 19/11/2025, tại Hà Nội.

Việc thúc đẩy di cư hợp pháp, an toàn và trật tự có ý nghĩa quan trọng trong giảm thiểu nguy cơ người lao động bị lừa gạt, bóc lột. Khi người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ về tuyển dụng, hợp đồng lao động, quyền lợi và cơ chế hỗ trợ, nguy cơ trở thành nạn nhân của những mạng lưới môi giới bất hợp pháp có thể được hạn chế. Đồng thời, việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong nước và với đối tác nước ngoài giúp nâng cao khả năng phát hiện sớm, xác minh và xử lý các vụ việc có yếu tố xuyên biên giới.

Trên bình diện đa phương, Việt Nam còn tham gia các điều ước quốc tế quan trọng về phòng, chống mua bán người. Trong đó, Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và Nghị định thư về phòng ngừa, trấn áp và trừng trị việc buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, bổ sung cho Công ước là những khuôn khổ pháp lý quốc tế quan trọng thúc đẩy hợp tác điều tra, xử lý tội phạm và bảo vệ nạn nhân. Theo Cơ sở dữ liệu điều ước của Liên hợp quốc, Việt Nam phê chuẩn Công ước và gia nhập Nghị định thư này ngày 8/6/2012.

Ở cấp khu vực, Việt Nam còn phê chuẩn Công ước ASEAN về phòng, chống mua bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em ngày 5/1/2017 (có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 8/3/2017); tích cực tham gia Sáng kiến cấp Bộ trưởng tiểu vùng sông Mekong về phòng, chống mua bán người (COMMIT) và Tiến trình Bali về chống đưa người di cư trái phép, mua bán người và các loại tội phạm xuyên quốc gia liên quan.

Tăng cường cán bộ Công an đến tận nhà bà con để tuyên truyền công tác phòng chống mua bán người ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ảnh: Vietnamnet.

Ngày 19/11/2025, Việt Nam cũng đăng cai Hội nghị cấp Bộ trưởng lần thứ 6 của Tiến trình COMMIT tại Hà Nội và hội nghị đã thông qua Kế hoạch hành động tiểu vùng giai đoạn 2025–2035. Thông qua các khuôn khổ này, Việt Nam tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp thực thi pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và thúc đẩy các biện pháp nhận diện, hỗ trợ, bảo vệ nạn nhân mua bán người.

Với Việt Nam và Hoa Kỳ, hợp tác phòng, chống mua bán người có ý nghĩa thiết thực trong tổng thể quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững. Hai bên có thể tiếp tục thúc đẩy trao đổi thông tin về các đường dây tội phạm, phối hợp xác minh những trường hợp có dấu hiệu bị mua bán, nâng cao năng lực nhận diện nạn nhân trong các hoạt động lừa đảo trực tuyến và tăng cường hỗ trợ công dân.

Rõ ràng, cuộc chiến chống mua bán người đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật đến tăng cường hợp tác quốc tế. Trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi, nhất là việc lợi dụng không gian mạng và hoạt động di cư để lừa gạt, cưỡng ép, bóc lột con người, Việt Nam cần tiếp tục chủ động phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm, đồng thời nâng cao hiệu quả nhận diện, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân. Đây không chỉ là yêu cầu trong thực hiện các cam kết quốc tế, mà còn là thước đo quan trọng của hiệu quả chính sách và trách nhiệm bảo vệ quyền con người.