Việt Nam trước nhu cầu 7,1 nghìn tỷ USD đầu tư hạ tầng của ASEAN

Trong báo cáo mới công bố ngày 10/11, mang tên "Thách thức 7 nghìn tỷ USD: Xây dựng ASEAN của ngày mai", ADB ước tính 11 quốc gia thành viên ASEAN, trong đó có Việt Nam, cần đầu tư bình quân 476 tỷ USD mỗi năm cho cơ sở hạ tầng trong giai đoạn 2026-2040, tương đương 8,7% GDP toàn khu vực.

Với mức đầu tư hiện nay, ngân sách chính phủ của các quốc gia chỉ có thể đáp ứng khoảng 45% tổng nhu cầu, để lại khoảng thiếu hụt tài chính 264 tỷ USD mỗi năm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về huy động vốn tư nhân, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án hạ tầng tại các quốc gia.

Theo ADB, điện và giao thông vận tải là hai lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nhu cầu đầu tư hạ tầng của ASEAN, với lần lượt 3.600 tỷ USD và 2.500 tỷ USD đến năm 2040.

Đối với Việt Nam, những con số này phản ánh áp lực đầu tư ngày càng lớn khi nền kinh tế tiếp tục mở rộng, nhu cầu điện tăng cao, quá trình đô thị hóa và chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng. Phát triển đồng bộ hạ tầng năng lượng, giao thông và kết nối số không chỉ phục vụ tăng trưởng trong nước mà còn quyết định khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Năng lượng và giao thông chiếm 85% nhu cầu vốn

Theo ADB, điện và giao thông vận tải là hai lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nhu cầu đầu tư hạ tầng của ASEAN, với lần lượt 3.600 tỷ USD và 2.500 tỷ USD đến năm 2040. Hai lĩnh vực này chiếm khoảng 85% tổng nhu cầu vốn của khu vực.

Trong lĩnh vực điện, nhu cầu đầu tư tập trung vào mở rộng năng lực phát điện, truyền tải và lưu trữ năng lượng, đồng thời tăng cường kết nối xuyên biên giới thông qua Lưới điện ASEAN. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng, mở rộng khả năng sử dụng năng lượng sạch và giảm thiểu tác động từ những gián đoạn nguồn cung toàn cầu.

Định hướng này có ý nghĩa trực tiếp đối với Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ sản xuất và phát triển kinh tế tiếp tục gia tăng. Việc đầu tư nguồn điện mới cần đi cùng phát triển hệ thống truyền tải, lưu trữ và kết nối khu vực, qua đó nâng cao tính linh hoạt, khả năng vận hành và độ tin cậy của hệ thống điện.

Theo ADB, một trong những trở ngại lớn nhất đối với phát triển hạ tầng ASEAN là tình trạng thiếu các dự án được chuẩn bị đầy đủ, đủ điều kiện để thu hút nguồn vốn đầu tư tư nhân.

ADB cũng nhấn mạnh vai trò của thương mại điện xuyên biên giới. Sáng kiến Lưới điện Liên Á được ngân hàng này khởi động vào tháng 5/2026 sẽ hỗ trợ mở rộng thương mại điện năng và tăng cường kết nối điện tại châu Á - Thái Bình Dương, trên cơ sở phát triển Lưới điện ASEAN.

Trong khi đó, lĩnh vực giao thông vận tải cần khoảng 2.500 tỷ USD đầu tư. Đường bộ chiếm nhu cầu lớn nhất, với gần 2.000 tỷ USD; đường sắt và sân bay là những hạng mục có nhu cầu vốn tăng nhanh. Theo ADB, phát triển các mạng lưới giao thông tích hợp, kết nối xuyên biên giới sẽ giúp giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực.

Huy động vốn tư nhân là bài toán then chốt

Bên cạnh năng lượng và giao thông, hạ tầng số của ASEAN cần khoảng 584 tỷ USD đến năm 2040, tập trung vào mạng băng thông rộng, cáp quang, cáp ngầm dưới biển và trung tâm dữ liệu. Hạ tầng y tế cũng cần thêm 227 tỷ USD để xây dựng khoảng 49.000 cơ sở y tế mới, phần lớn là các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Theo ADB, một trong những trở ngại lớn nhất đối với phát triển hạ tầng ASEAN là tình trạng thiếu các dự án được chuẩn bị đầy đủ, đủ điều kiện để thu hút nguồn vốn đầu tư tư nhân. Trong khi ngân sách công chịu nhiều áp lực, việc mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân trở thành yêu cầu quan trọng để thu hẹp khoảng cách đầu tư.

ADB khuyến nghị các quốc gia tăng cường chất lượng chuẩn bị dự án, xây dựng khung pháp lý có tính dự báo và nâng cao tính minh bạch trong mua sắm, đấu thầu. Đây cũng là những điều kiện cần thiết để cải thiện niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Chủ tịch ADB Masato Kanda cho rằng, tăng trưởng của Đông Nam Á trong những năm tới phụ thuộc đáng kể vào năng lực xây dựng hạ tầng. Theo ông, các nhà máy cần nguồn điện ổn định, doanh nghiệp cần phương thức tiếp cận thị trường nhanh chóng, an toàn hơn; đồng thời, các khoản đầu tư phải tạo ra lợi ích lâu dài cho nền kinh tế và người dân.

Với Việt Nam, nhu cầu đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tới vì thế không chỉ là bài toán về quy mô vốn, mà còn là khả năng lựa chọn, chuẩn bị và tổ chức triển khai các dự án có tính kết nối, hiệu quả và khả năng huy động nguồn lực xã hội. Việc tham gia sâu hơn vào các sáng kiến kết nối năng lượng, giao thông và hạ tầng số của ASEAN cũng mở ra cơ hội để Việt Nam tăng cường liên kết khu vực, củng cố an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.