Việt Nam và mắt xích kết nối năng lượng ASEAN

Lộ trình rõ nét, quyết tâm cao

Chiều 9/6/2026, tại buổi tiếp các Trưởng đoàn tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng, trong đó nêu bật một mệnh đề đáng suy ngẫm với cả khu vực: cơ hội không tự biến thành lợi thế, mà chỉ trở thành lợi thế khi khu vực đủ năng lực nắm bắt, đủ quyết tâm đổi mới và đủ bản lĩnh giữ vững môi trường ổn định cho phát triển.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Tiềm năng của ASEAN rất lớn, nhưng việc chuyển hóa tiềm năng đó thành sức mạnh thực tế vẫn cần thêm nỗ lực. Liên kết nội khối cần sâu hơn; kết nối hạ tầng, logistics, kết nối số và kết nối năng lượng cần đồng bộ hơn; khoảng cách phát triển, khoảng cách công nghệ cần thu hẹp hơn; việc thực thi các cam kết, thỏa thuận và phối hợp trong ứng phó với thách thức chung cũng cần được nâng cao hơn”.

Trong bốn kết nối được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập, có thể khẳng định năng lượng là nền tảng khó nhất nhưng đóng vai trò rất quan trọng. Không có điện ổn định, sạch và giá hợp lý thì kinh tế số không vận hành, trung tâm dữ liệu không chạy, chuỗi cung ứng cũng bị ảnh hưởng. Kết nối năng lượng vì thế chính là mắt xích để cả khu vực chuyển từ tiềm năng sang sức mạnh thực tế.

Đối với Việt Nam, kết nối năng lượng với khu vực đã trở thành định hướng hành động, được chuẩn bị từ chủ trương của Đảng cho tới việc làm cụ thể của ngành Công Thương.

Kết nối lưới điện khu vực đã được Bộ Chính trị xác lập thành nhiệm vụ chiến lược. Nghị quyết số 70-NQ/TW (Nghị quyết 70) ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nhiều lần đề cập đến kết nối ASEAN.

Tuyến đường dây truyền tải 220kV từ nhà máy điện gió Savan 1 trên lãnh thổ Lào đấu nối vào hệ thống điện quốc gia Việt Nam.

Trong mục tiêu tổng quát đến năm 2030, Nghị quyết yêu cầu ngành năng lượng phát triển hài hòa giữa các phân ngành với hạ tầng đồng bộ và thông minh, đạt trình độ tiên tiến của khu vực ASEAN. Mục tiêu cụ thể, hệ thống điện thông minh, hiệu quả, có khả năng kết nối an toàn với lưới điện khu vực; độ tin cậy cung cấp điện năng và chỉ số tiếp cận điện năng thuộc tốp 3 nước dẫn đầu ASEAN.

Về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu, để đạt được các mục tiêu nêu trên, Nghị quyết 70 nêu rõ: tiếp tục đầu tư xây dựng các đường dây 500 kV, 220 kV và các trạm biến áp để bảo đảm khả năng truyền tải điện từ các trung tâm sản xuất điện đến các trung tâm phụ tải và kết nối liên thông với các nước ASEAN, nhất là Campuchia, Lào... góp phần kết nối 3 nền kinh tế. Chú trọng hợp tác phát triển năng lượng với các nước láng giềng, các quốc gia tiểu vùng Mê Kông mở rộng và khu vực Đông Nam Á, các nước là bạn bè truyền thống, đối tác của Việt Nam. Đẩy mạnh triển khai các cơ chế trao đổi, phối hợp với các nước trong khu vực, nhất là các nước ASEAN về an ninh năng lượng; thúc đẩy hợp tác, kết nối lưới điện ASEAN và miền Nam Trung Quốc. Đẩy mạnh phát triển các dự án xuất khẩu điện năng lượng tái tạo sang các nước ASEAN và hợp tác quốc tế về điện hạt nhân với các nước có công nghệ tiên tiến.

Trước Nghị quyết 70, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được phê duyệt tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ đã dành nhiều nội dung cho liên kết lưới điện khu vực. Đó là, thực hiện kết nối, trao đổi điện năng có hiệu quả với các nước trong khu vực, bảo đảm lợi ích của các bên, tăng cường an toàn hệ thống điện; đẩy mạnh nhập khẩu điện từ các nước Đông Nam Á (ASEAN) và Tiểu vùng sông Mê Kông (GMS) có tiềm năng về thủy điện. Quan tâm đầu tư, khai thác các nguồn điện tại nước ngoài để cung ứng điện về Việt Nam.

Ưu tiên phát triển các nguồn điện từ năng lượng tái tạo phục vụ xuất khẩu. Đến năm 2030, tăng quy mô xuất khẩu điện sang Campuchia lên khoảng 400 MW. Dự kiến đến năm 2035, quy mô công suất xuất khẩu điện sang Singapore, Malaysia và các đối tác khác trong khu vực đạt khoảng 5.000 - 10.000 MW và duy trì với quy mô 10.000 MW đến năm 2050, có thể cao hơn tùy theo nhu cầu của bên nhập khẩu trên cơ sở có hiệu quả kinh tế cao, đảm bảo an ninh năng lượng trong nước và an ninh quốc phòng.

Việc Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt ra các chỉ tiêu cụ thể và Nghị quyết 70 ban hành sau đó, nâng lên thành nhiệm vụ chiến lược cho thấy kết nối năng lượng ASEAN với Việt Nam đã có lộ trình và quy mô rõ ràng để triển khai.

Sự vào cuộc tích cực của ngành Công Thương

Chủ trương và quy hoạch chỉ phát huy ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động.

Thực tế cho thấy, ngay sau khi Nghị quyết 70 được ban hành, Chính phủ, Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan đã tích cực vào cuộc. Ngày 13/10/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 328/NQ-CP ban hành Chương trình hành động Nghị quyết 70. Ngày 5/11/2025, Bộ Công Thương đã tổ chức cuộc họp triển khai Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương thực hiện Nghị quyết số 328/NQ-CP và Nghị quyết số 70-NQ/TW. Đồng thời, Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản đôn đốc các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các cơ quan, các doanh nghiệp liên quan trong lĩnh vực năng lượng về việc thực hiện các nghị quyết.

Ngày 20/4/2026, Bộ Công Thương tổ chức họp với các bộ, ngành và địa phương về rà soát kết quả triển khai thực hiện Nghị quyết số 328/NQ-CP ngày 13/10/2025 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 70 về bảo đảm an ninh năng lượng.

Ngày 20/4/2026, Bộ Công Thương tổ chức họp với các bộ, ngành và địa phương về rà soát kết quả triển khai thực hiện Nghị quyết số 328/NQ-CP ngày 13/10/2025 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng.

Tại cuộc họp, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thực hiện Nghị quyết 70. Với tinh thần khẩn trương, quyết liệt, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành, địa phương đang từng bước cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết 70, bảo đảm tính đồng bộ, hiệu quả trong triển khai.

Dấu ấn trên các diễn đàn khu vực

Trên các diễn đàn quốc tế, Việt Nam đã có nhiều đề xuất, sáng kiến về kết nối năng lượng, đồng thời thể hiện mạnh mẽ cam kết hiện thực hóa lưới điện ASEAN xanh, an toàn và bền vững.

Ngày 10/6/2026, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN (ASEAN Future Forum 2026) tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long đã phát biểu dẫn đề tại Phiên toàn thể 4 với chủ đề “Tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh mới”. Nhấn mạnh vai trò của kết nối khu vực, Thứ trưởng cho rằng việc thúc đẩy Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid), mở rộng mua bán điện xuyên biên giới, phát triển các dự án kết nối tiểu vùng và tăng cường hạ tầng khí đốt, LNG trong khuôn khổ Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN sẽ góp phần hình thành một thị trường năng lượng khu vực linh hoạt, liên thông và có khả năng hỗ trợ lẫn nhau tốt hơn.

Để tăng cường an ninh năng lượng trong giai đoạn tới, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long đề xuất ASEAN tập trung vào năm định hướng ưu tiên gồm: nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng; đa dạng hóa nguồn cung và tuyến cung ứng; thúc đẩy chuyển dịch năng lượng công bằng và bao trùm; tăng cường hiệu quả năng lượng và quản lý nhu cầu; đồng thời huy động mạnh mẽ hơn nguồn lực tài chính, công nghệ và tri thức từ các đối tác, tổ chức quốc tế và khu vực tư nhân để phát triển hạ tầng năng lượng và các giải pháp năng lượng mới.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long phát biểu tại Phiên toàn thể 4 “Tăng cường an ninh năng lượng trong tình hình mới” trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN ngày 10/6.

Trước đó, ngày 8/5/2026 tại Trung tâm Hội nghị Mactan Expo, Cebu, Philippines đã diễn ra Lễ khai mạc và phiên họp toàn thể của Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48. Phát biểu tại Phiên họp toàn thể, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho rằng, cần tập trung nguồn lực nhằm đảm bảo các nhu cầu an ninh thiết yếu bao gồm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh con người, trong đó có phê chuẩn và triển khai hiệu quả Hiệp định An ninh Dầu khí ASEAN, thực hiện thực chất Kế hoạch Hành động Hợp tác Năng lượng ASEAN giai đoạn 2026 – 2030, Lưới điện ASEAN và Hệ thống đường ống dẫn khí ASEAN; đa dạng hóa các nguồn năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, tăng cường tiếp cận tài chính xanh và công nghệ tiên tiến...

Xa hơn, trong năm 2025, tại Hội nghị tham vấn giữa các Bộ trưởng Kinh tế, Tài chính, Năng lượng và Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN về Sáng kiến Tài chính cho Lưới điện ASEAN (APGF) tổ chức trực tuyến ngày 14/8 dưới sự chủ trì của Malaysia, đoàn Việt Nam do Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long làm Trưởng đoàn. Hội nghị được tổ chức trong bối cảnh ASEAN đang thúc đẩy mạnh mẽ sáng kiến Lưới điện ASEAN (APG) nằm trong Kế hoạch Hành động Hợp tác năng lượng ASEAN đang được xây dựng giai đoạn mới 2026 – 2030. Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long bày tỏ sự tin tưởng, với cam kết mạnh mẽ và sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên ASEAN và đối tác, APGF sẽ trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy hiện thực hóa sáng kiến APG.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Cửa ngõ Toàn cầu lần thứ hai năm 2025 (Global Gateway Forum - GGF2) tại Vương quốc Bỉ, ngày 10/10/2025, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long tham dự và phát biểu tại phiên đối thoại cấp cao về "Kết nối Năng lượng trong ASEAN" với sự tham dự của nhiều lãnh đạo từ các quốc gia ASEAN cùng đại diện từ các tổ chức tài chính - phát triển. Thứ trưởng khẳng định, Việt Nam cam kết phối hợp chủ động với các nước ASEAN và đối tác như EU để hiện thực hóa lưới điện ASEAN xanh, an toàn và bền vững.

Những hoạt động diễn ra tích cực trong thời gian qua cho thấy bước chuyển từ chủ trương sang hành động, khẳng định Việt Nam là một mắt xích chủ động, có trách nhiệm trong tiến trình kết nối năng lượng trong ASEAN.

Từ chủ trương của Đảng và Nhà nước đến hành động cụ thể của ngành Công Thương và các Bộ, ngành, địa phương liên quan cho thấy, Việt Nam tiếp cận kết nối năng lượng ASEAN một cách hệ thống, từ nhận thức đến nguồn lực.

Con đường kết nối năng lượng của ASEAN phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm: hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật, huy động nguồn vốn đầu tư truyền tải lớn và xây dựng năng lực điều tiết chung. Nhưng khi hạ tầng mỗi nước được củng cố và các tuyến liên kết xuyên biên giới dần thành hình, cơ hội của ASEAN mới thực sự chuyển hóa thành lợi thế chung.