Việt Phủ Thành Chương: Kỳ tích của niềm tin

Việt Phủ Thành Chương - một công trình nghệ thuật. Một kiến tạo văn hóa cá nhân được tạo dựng để bảo tồn, gìn giữ di sản và bản sắc văn hóa Việt thuộc hàng đặc sắc nhất trong 25 năm qua của Việt Nam, có thể nói là trong dòng chảy văn hóa lâu nay.

KIẾN TẠO VĂN HÓA CÓ MỘT KHÔNG HAI

Việt Phủ Thành Chương trở nên đặc biệt bởi tính biểu tượng văn hóa, chiều sâu tư tưởng, chất lượng nghệ thuật và cả sự táo bạo của nó.

Có thể nói, chính việc được sáng tạo bởi một người nghệ sĩ đã đem lại cho công trình này tính chất độc nhất vô nhị. Chính dấu ấn cá nhân ấy khiến công trình này không thể lặp lại. Sự độc đáo hiện diện từ ý tưởng, cách sắp đặt không gian, từng chi tiết cho đến tinh thần văn hóa mà nó chứa đựng.

Việt Phủ Thành Chương không phải là bản sao của mô hình nào trên thế giới. Nó mang câu chuyện văn hóa riêng của Việt Nam thời hiện đại, đồng thời chứa đựng tâm tư, khát vọng riêng của một người nghệ sĩ Việt Nam. Không ra đời từ bất kỳ xu hướng hay trào lưu nào, Việt Phủ Thành Chương là kết tinh của một tâm huyết lớn.

Mục đích của người nghệ sĩ kiến tạo nên công trình ấy là giữ gìn cho được bản sắc đẹp đẽ riêng có của dân tộc Việt Nam. Điều họa sĩ Thành Chương muốn chạm tới là vẻ đẹp của tâm hồn Việt Nam, là sự rung động trước cái đẹp ấy. Và ông đã làm được!

Một hành trình đầy tâm huyết đã bắt đầu từ hơn 50 năm trước đó, để rồi 25 năm qua kết tinh thành Việt Phủ Thành Chương của hôm nay. 25 năm, tác phẩm ấy đã không ngừng được chăm chút, bồi đắp theo thời gian, dù phải chuyển động và chịu mọi tác động của đời sống, cũng như tác giả của nó phải trải qua nhiều vất vả, hy sinh và chỉ có niềm tin mới giúp ông trụ vững.

MỘT CÂU HỎI KHÓ HƠN

Giá trị nghệ thuật của Việt Phủ Thành Chương không dừng ở những con số, dù cho đó là hàng nghìn hiện vật, hay ở việc những hiện vật cổ kính ấy có tuổi đời bao nhiêu năm. Nó nằm ở cách những hiện vật ấy được đặt vào để tạo nên tổng thể không gian nghệ thuật, tạo nên một trải nghiệm mới.

Có lẽ bởi nó đã không bắt đầu bằng câu hỏi khách muốn gì, mà bằng một câu hỏi khác, khó hơn rất nhiều: điều gì mới làm nên bản sắc của văn hóa dân tộc Việt Nam? Làm thế nào thể hiện được vẻ đẹp của nó?

Người tạo ra nó, họa sĩ Thành Chương, đã sống với đồ cổ, với nhà cổ, với văn hóa dân gian và với mỹ thuật Việt Nam trong rất nhiều năm. Và cũng chính vì thế, công trình này của ông mang trong nó một lịch sử nghệ thuật của riêng mình.

Trong một thời đại đầy biến động và bất an. Nơi những xu hướng liên tục
xuất hiện rồi biến mất. Nơi nhiều sản phẩm văn hóa ra đời rồi bị lãng quên.

Việt Phủ Thành Chương còn ở đó.

Thanh tĩnh.
Bền bỉ.
Giản dị mà cốt cách.

Như một phần ký ức sống của dân tộc.

Từ một triền đồi trọc hoang vu rộng hơn 8.000 mét vuông, những gì hiện ra trước mắt hôm nay lại như một thế giới văn hóa khác.

Một tác phẩm nghệ thuật đích thực luôn được sinh ra từ nhu cầu nội tại của người nghệ sĩ. Và đôi khi, lịch sử văn hóa, truyền thống, ký ức và nghệ thuật cá nhân cùng gặp nhau ở một điểm, khiến nó trở thành điều lớn hơn cả mong đợi của chính người nghệ sĩ ấy.

KỲ TÍCH CỦA MỘT CÁ NHÂN

Năm 2001, khi những viên gạch đầu tiên được đặt xuống, chẳng ai nghĩ, và có lẽ chính tác giả cũng không nghĩ, nơi này rồi sẽ trở thành một trong những địa chỉ văn hóa được nhắc đến nhiều nhất của Hà Nội.

Trên hơn 8.000 mét vuông đất cùng hàng nghìn hiện vật cổ, Việt Phủ Thành Chương được du khách trong và ngoài nước xem là một trong những địa chỉ văn hóa đáng trải nghiệm nhất khi đến Hà Nội.

Và điều luôn khiến nhiều người ngạc nhiên là: làm sao một người có thể tạo dựng nên một nơi như thế này?

Bằng công sức nào?
Bằng tiền của nào?
Bằng công phu nào?
Bằng sự nhẫn nại nào?
Và bằng tình yêu nào?

Phần lớn du khách, sau khi đi một vòng Việt Phủ Thành Chương, vẫn khó có thể hình dung bằng cách nào một cá nhân lại có thể tạo dựng, gìn giữ được cả một kho tàng di sản văn hóa đến như vậy.

Đây thực sự là một kỳ tích của thời hiện đại.

MỘT VIÊN NGỌC CỦA HÀ NỘI

Từ truyền thông trong nước đến những kênh du lịch toàn cầu, cái tên Việt Phủ Thành Chương đã trở thành một bảo tàng sống của văn hóa Việt.

Nhìn ra thế giới, nếu ở Bangkok có Jim Thompson House, ở New York có The Cloisters hay The Frick Collection, ở Giverny có ngôi nhà và khu vườn của Monet, ở Venice có Peggy Guggenheim Collection, ở Mexico City có Casa Azul của Frida Kahlo, ở Kyoto có Adachi Museum of Art, thì ở Hà Nội có Việt Phủ Thành Chương.

Những nơi mà một cá nhân đã để lại dấu ấn văn hóa mạnh mẽ đến mức bản thân không gian sống, bộ sưu tập và thế giới tinh thần của họ trở thành một điểm đến của quốc gia.

Không phải quốc gia nào, thủ đô nào cũng có được một viên ngọc văn hóa như vậy.

Và điều thật may mắn đối với Hà Nội, một thủ đô nghìn năm văn hiến nhưng còn nhiều điều ngổn ngang để giữ gìn văn hóa từng ngày, là những giá trị tốt đẹp được nhận diện từ những ngày đầu ở Việt Phủ Thành Chương đã không hề bị mai một theo thời gian. Ngược lại, chúng còn trở nên đậm đà hơn, lắng sâu hơn cùng màu xanh ngày một trùm phủ của cây cối.

Sau 25 năm, nơi đây không chỉ là một địa chỉ văn hóa. Nó thực sự là một viên ngọc của văn hóa, nghệ thuật và bản sắc Việt Nam.

MỘT KHOẢN ĐẦU TƯ KHÁC THƯỜNG

Khi niềm tin văn hóa cũng là một loại tài sản, thì dường như những người có được niềm tin ấy nhất lại thường là nghệ sĩ, những người sáng tạo và những nhà văn hóa.

Khi nào thì nó chuyển thành niềm tin của doanh nhân?

Ở góc nhìn doanh nhân, Việt Phủ Thành Chương là một khoản đầu tư khác thường.

Khác thường bởi nó không khởi đầu từ thị trường. Không được tạo ra từ những tính toán về lợi nhuận. Không được xây dựng để đáp ứng một nhu cầu dễ thấy của thị trường, dù nhu cầu ấy lớn và thực ra luôn tồn tại.

Nó bắt đầu từ một niềm tin. Một niềm tin rằng bản sắc văn hóa Việt Nam thật đẹp để được gìn giữ, thật lớn lao để được tự hào và thật ý nghĩa để được trao truyền.

Với những ai quan tâm đến câu chuyện đầu tư dài hạn cho văn hóa, cho bản sắc và cho những giá trị có thể tồn tại lâu hơn một đời người, Việt Phủ Thành Chương là một trường hợp đáng phân tích.

Bởi rất hiếm khi người ta được chứng kiến trọn vẹn hành trình của một ý tưởng cá nhân, một niềm tin cá nhân, để rồi sau 25 năm nó trở thành một phần của đời sống văn hóa, xã hội.

Những giá trị về vẻ đẹp văn hóa có thể truyền lại cho thế hệ sau, tình yêu với cội nguồn và nguồn cảm hứng dành cho cộng đồng chính là phần giá trị lớn nhất của công trình này.

BẢN SẮC NẰM TRONG CHÍNH Ý MUỐN TẠO RA NÓ

Bản sắc văn hóa Việt ở Việt Phủ Thành Chương hiện diện ở những ngôi nhà cổ, các hiện vật, cây cối, kiến trúc và cảnh quan. Nhưng sâu xa hơn, nó còn nằm trong chính ý muốn tạo ra nơi này.

Việc người nghệ sĩ dành nhiều năm tháng và tâm huyết để tạo dựng một không gian gìn giữ, tôn vinh bản sắc văn hóa Việt tự nó cũng đã là một biểu hiện của bản sắc ấy.

Đó là một thôi thúc đến từ bên trong, một điều đã nằm sẵn trong máu mà đến một thời điểm thì bật lên, nảy nở.

THỜI GIAN ĐÃ TRẢ LỜI

Hai mươi lăm năm trước, khi những viên gạch đầu tiên được đặt xuống trên triền đồi trọc ấy, ít ai tin rằng nơi này rồi sẽ trở thành một địa chỉ văn hóa đặc sắc của Hà Nội.

Và chắc hẳn người tạo ra nó cũng không nghĩ như vậy.

Ông chỉ làm một việc: đi theo niềm tin của mình.

Hai mươi lăm năm nhìn lại, điều đáng nói không chỉ còn nằm ở số lượng khách tham quan, ở số lần được truyền thông trong nước và quốc tế nói tới, hay số lượng hiện vật lưu giữ. Mà theo thời gian, Việt Phủ ngày một trở nên trọn vẹn hơn về ý nghĩa và sâu hơn về giá trị văn hóa, bộc lộ ngày càng rõ hơn lý do tồn tại của mình.

Sau 25 năm, Việt Phủ Thành Chương đã vượt ra khỏi ý nghĩa của một bộ sưu tập hay một công trình nghệ thuật của họa sĩ Thành Chương và gia đình.

Bằng cách riêng của mình, nơi đây đã trở thành một “nơi trú ngụ của tâm hồn Việt”, là một phần của giá trị văn hóa Việt Nam đương đại.