Virus nguy hiểm tái xuất ở Ấn Độ, nhiều nước kích hoạt các biện pháp phòng dịch thời COVID-19

Bùng phát dịch tại Ấn Độ

Giới chức y tế Ấn Độ xác nhận đã có ít nhất 5 ca mắc virus Nipah tại bang Tây Bengal, trong đó có các nhân viên y tế đã tiếp xúc gần với bệnh nhân nghi mắc nhiễm ban đầu. Sau khi nhận diện hai ca nhiễm đầu tiên là hai nữ điều dưỡng tại bệnh viện ở Barasat, gần Kolkata, các cơ quan chức năng đã thực hiện xét nghiệm và kiểm dịch đối với gần 100 người tiếp xúc gần.

Nước này cũng đang tiến hành truy vết tiếp xúc và phong tỏa có chọn lọc nhằm chặn đứng sự lan rộng của bệnh.

Một nhân viên y tế đang xử lý chất thải nguy hại từ trung tâm cách ly virus Nipah tại một bệnh viện ở Kozhikode, thuộc bang Kerala phía nam Ấn Độ. Ảnh: AFP/Getty Images

Virus Nipah là một tác nhân gây bệnh truyền nhiễm có khả năng gây tử vong cao, và cho đến nay chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu. Các biểu hiện lâm sàng có thể gồm sốt, đau đầu, rối loạn hô hấp, tiêu cơ, rối loạn thần kinh nghiêm trọng và viêm não - khiến tỷ lệ tử vong ở nhiều đợt bùng phát trước đây dao động từ khoảng 40% đến 75% tùy theo mô hình dịch và năng lực y tế địa phương.

Việc lây nhiễm thường xảy ra từ vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả sang người, thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hoặc thực phẩm bị nhiễm, hoặc lây truyền từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch cơ thể, đặc biệt là trong môi trường chăm sóc bệnh nhân.

Việc lây nhiễm virus Nipah thường xảy ra từ vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả sang người. Ảnh: VCG

Các nước láng giềng và khu vực nâng cao cảnh giác

Trước diễn biến phức tạp ở Ấn Độ, chính quyền Thái Lan đã tái kích hoạt các biện pháp kiểm soát dịch bệnh, sử dụng các cơ chế giám sát được xây dựng từ thời kỳ đại dịch COVID-19.

Bộ Y tế và Cơ quan Hàng không Dân dụng Thái Lan bắt đầu kiểm tra sức khỏe hành khách từ Tây Bengal và các khu vực có nguy cơ cao tại các sân bay quốc tế quan trọng như Suvarnabhumi, Don Mueang và Phuket, kể từ ngày 25/1/2026. Các hành khách phải điền tờ khai y tế và trải qua kiểm tra thân nhiệt, đồng thời được khuyến cáo theo dõi các triệu chứng nghi ngờ sau khi nhập cảnh.

Hành khách đến từ Ấn Độ được kiểm tra thân nhiệt tại sân bay Phuket ngày 25/1, một phần trong các biện pháp nghiêm ngặt được áp dụng để ngăn chặn virus Nipah xâm nhập vào Thái Lan. Ảnh: Bangkok Post

Bộ Y tế Thái Lan khẳng định chưa phát hiện ca nhiễm bệnh nào trong nước, đồng thời nêu rõ việc thực hiện giám sát là biện pháp phòng ngừa, dựa trên kinh nghiệm và hạ tầng được áp dụng trong đại dịch COVID-19. Người dân được khuyến cáo duy trì thói quen vệ sinh cá nhân cơ bản như rửa tay thường xuyên và duy trì khoảng cách khi cần thiết, song vẫn tiếp tục các hoạt động thường nhật.

Dưới khuôn khổ hợp tác “One Health” - tích hợp giám sát sức khỏe con người, động vật và môi trường - chính phủ Thái Lan cũng đã tăng cường phối hợp, theo dõi cả các loài dơi hoang dã nhằm chủ động phòng chống nguy cơ lây nhiễm.

Các quốc gia trong khu vực khác như Nepal cũng nâng cao mức cảnh báo, phối hợp với các cơ quan y tế siết chặt kiểm soát tại các cửa khẩu biên giới và sân bay để giám sát chặt chẽ tình hình và chuẩn bị ứng phó trong trường hợp phát hiện nguồn lây lan từ Ấn Độ.

Các sân bay đều tái áp dụng các biện pháp kiểm tra sức khỏe như thời đại dịch COVID-19. Ảnh: The Nation

Bài học từ quá khứ

Virus Nipah không phải là dấu hiệu mới của các mối đe dọa toàn cầu. Dịch bệnh này từng được xác định đầu tiên vào cuối thập niên 1990 tại Malaysia, gây tử vong hàng loạt ở người và gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn. Sau đó, Nipah đã tái xuất hiện định kỳ tại Bangladesh và Ấn Độ, thường là theo mùa từ tháng 12 đến 4 hàng năm.

Dù tỷ lệ lây lan qua không khí thấp hơn nhiều so với SARS-CoV-2, virus Nipah vẫn là một trong những mối đe dọa y tế đáng chú ý do mức độ nghiêm trọng của bệnh và không có biện pháp điều trị đặc hiệu. Các chuyên gia y tế quốc tế và tổ chức nghiên cứu vẫn đang tiếp tục nghiên cứu vaccine và liệu pháp điều trị; một số thử nghiệm vaccine đang được tiến hành tại các quốc gia có nguy cơ cao.

Thái Lan nêu rõ việc thực hiện giám sát là biện pháp phòng ngừa, dựa trên kinh nghiệm và hạ tầng được áp dụng trong đại dịch COVID-19. Ảnh: The Nation

Tình hình dịch Nipah tại Ấn Độ cho thấy rằng nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm mới hoặc tái diễn vẫn hiện hữu, đòi hỏi các hệ thống giám sát, phản ứng nhanh nhạy và hợp tác khu vực. Các biện pháp kiểm tra y tế tại cửa khẩu nhập cảnh và khuyến cáo vệ sinh cơ bản là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ lây lan rộng hơn. Song song với đó, nỗ lực dài hạn trong nghiên cứu vaccine và điều trị đặc hiệu cần được tăng tốc, nhằm giảm thiểu gánh nặng bệnh tật trong tương lai.

Hồng Nhung