Virus Nipah: Cần giám sát dịch tễ sớm, ngăn chặn nguy cơ lây lan trong cộng đồng

Virus Nipah có nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam, song khả năng bùng phát thành dịch lớn là rất thấp

Ít lây lan rộng giữa người với người

Trả lời phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam PGS.TS Trần Đắc Phu cho biết là virus Nipah được ghi nhận lần đầu tiên vào giai đoạn 1998-1999 tại Malaysia. Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, trong đó dơi ăn quả được xác định là ổ chứa tự nhiên của virus. Từ dơi, virus có thể lây sang lợn, sau đó truyền sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với các chất tiết của động vật nhiễm bệnh hoặc môi trường bị ô nhiễm.

Điều khiến virus Nipah được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm là tỷ lệ tử vong rất cao, có thể dao động từ 45–75%. "Các ca bệnh thường có triệu chứng nặng, tiến triển nhanh, đặc biệt là viêm não, suy hô hấp, có thể dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời", ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng của virus Nipah so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác là không dễ bùng phát thành dịch lớn trong cộng đồng.

PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế

PGS.TS Trần Đắc Phu cho biết, trên thực tế, các đợt bùng phát virus Nipah trong lịch sử đều ghi nhận số ca mắc không nhiều, chủ yếu là các ca đơn lẻ hoặc chùm ca nhỏ, liên quan trực tiếp đến việc con người tiếp xúc với nguồn lây từ động vật.

"Virus Nipah không giống những bệnh lây truyền mạnh qua đường hô hấp như cúm hay COVID-19. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh đều có yếu tố dịch tễ rõ ràng, như tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn nhiễm bệnh hoặc sử dụng thực phẩm bị ô nhiễm bởi chất thải của dơi"- PGS.TS Trần Đắc Phu phân tích.

Tại một số quốc gia như Ấn Độ hay Bangladesh, virus Nipah từng xuất hiện trong những thời điểm người dân ăn trái cây hoặc uống nước ép chà là tươi bị nhiễm virus do dơi làm ô nhiễm. Tuy nhiên, các ổ dịch này cũng nhanh chóng được kiểm soát và không lan rộng trên quy mô lớn.

Theo ông Phu, mặc dù đã ghi nhận một số trường hợp lây truyền từ người sang người, nhưng con đường lây này không phổ biến, thường chỉ xảy ra trong môi trường tiếp xúc rất gần, chẳng hạn như trong gia đình hoặc cơ sở y tế, và có thể kiểm soát bằng các biện pháp phòng hộ thông thường.

Việt Nam cần giám sát chặt chẽ

Đánh giá về nguy cơ đối với Việt Nam, PGS.TS Trần Đắc Phu cho rằng, chưa ghi nhận ca bệnh Nipah tại Việt Nam, song không thể chủ quan. Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á, nơi có sự hiện diện của dơi ăn quả, đồng thời có hoạt động giao thương, đi lại với các quốc gia từng ghi nhận ca bệnh.

"Nguy cơ xâm nhập thì có, nhưng tôi cho rằng nếu có xuất hiện, cũng chỉ là những ca nhỏ lẻ, rất khó xảy ra tình trạng bùng phát mạnh thành dịch lớn" - ông Phu nhận định.

Theo PGS.TS Trần Đắc Phu, điều quan trọng nhất hiện nay là giám sát dịch tễ sớm, đặc biệt với những người đi về từ vùng có dịch hoặc có tiền sử tiếp xúc với động vật nghi nhiễm. Những trường hợp có biểu hiện như sốt cao, đau đầu, khó thở, rối loạn ý thức, dấu hiệu viêm não cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám và chẩn đoán kịp thời.

Ngành y tế Việt Nam hiện nay hoàn toàn có khả năng phát hiện sớm, khoanh vùng và cách ly nếu xuất hiện ca bệnh ngay từ đầu, qua đó ngăn chặn nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

PGS.TS Trần Đắc Phu khuyến cáo, người dân không nên hoang mang, nhưng cũng không được lơ là. Các biện pháp phòng bệnh cơ bản vẫn đóng vai trò then chốt, bao gồm: ăn chín, uống sôi; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; không ăn trái cây bị dập nát, nghi ngờ nhiễm bẩn; đảm bảo vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ, đặc biệt là đối với lợn; hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dơi ăn quả và động vật hoang dã.

"Chỉ cần thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh và giám sát y tế, chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được nguy cơ từ virus Nipah. Không chủ quan, nhưng cũng không nên quá lo lắng"- PGS.TS Trần Đắc Phu nhấn mạnh.

Thành Nam