Virus Nipah tại Ấn Độ: Chưa có thuốc điều trị, tỷ lệ tử vong cao và những điều cần biết

Virus Nipah tại Ấn Độ đã lây lan trong bệnh viện. (Nguồn: NPHStats)

Theo trang thống kê y tế trực tuyến hàng đầu Mỹ NCHstats, ổ dịch đã khiến Thái Lan triển khai sàng lọc tại sân bay, Nepal siết chặt kiểm tra biên giới, trong khi Đài Loan (Trung Quốc) xúc tiến xếp nhiễm virus Nipah vào nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cao nhất, phản ánh mức độ quan ngại ngày càng gia tăng trong khu vực trước một trong những mầm bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhất thế giới.

Lây nhiễm trong bệnh viện báo động nguy cơ

Giới chức y tế Ấn Độ xác nhận, hai nữ y tá làm việc tại Bệnh viện Đa khoa Narayana ở Barasat, cách thành phố Kolkata khoảng 26 km, đã dương tính với virus Nipah. Một người hiện trong tình trạng nguy kịch, người còn lại đang được điều trị nội trú.

Theo Sở Y tế và Phúc lợi gia đình bang Tây Bengal, hai y tá này cùng trực trong khoảng thời gian từ ngày 28 đến 30/12. Chỉ vài ngày sau, họ xuất hiện triệu chứng sốt cao và suy hô hấp, được chuyển vào khoa hồi sức tích cực ngày 4/1 khi tình trạng xấu đi nhanh chóng.

Kết quả điều tra ban đầu cho thấy cả hai có khả năng bị lây nhiễm khi chăm sóc một bệnh nhân mắc triệu chứng hô hấp nặng, người sau đó đã tử vong trước khi kịp được xét nghiệm Nipah. Trường hợp này hiện được coi là ca nghi nhiễm khởi phát, và công tác điều tra vẫn đang tiếp tục.

Giới chức y tế nhấn mạnh, đây nhiều khả năng là trường hợp bị bỏ sót, chứ không phải chẩn đoán sai, cho thấy virus Nipah có thể dễ dàng vượt qua khâu phát hiện sớm.

Một quan chức cấp cao tham gia công tác giám sát tại Tây Bengal cho biết: "Chúng tôi đang mở rộng tiêu chí xét nghiệm để các bác sĩ biết khi nào cần nghi ngờ Nipah và khi nào phải chỉ định các gói chẩn đoán mở rộng".

Ngay sau khi phát hiện ổ dịch, các biện pháp cách ly khẩn cấp và giám sát dịch tễ diện rộng đã được kích hoạt. Tính đến nay, 180 người đã được xét nghiệm, trong đó 20 trường hợp tiếp xúc nguy cơ cao đang được cách ly.

Tất cả đều cho kết quả âm tính và chưa có triệu chứng, song sẽ tiếp tục được xét nghiệm lại trước khi kết thúc thời gian ủ bệnh 21 ngày.

Bộ Y tế và Phúc lợi Gia đình Ấn Độ đã ban hành cảnh báo toàn quốc, yêu cầu các bang tăng cường giám sát, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm nhằm ngăn chặn dịch lan rộng.

Nhiều bang, trong đó có Tamil Nadu, đã yêu cầu các bệnh viện tăng cường theo dõi các ca Hội chứng viêm não cấp tính (AES) – một nhóm bệnh có biểu hiện lâm sàng dễ che giấu nhiễm virus Nipah.

“Những bệnh nhân nhập viện với AES, đặc biệt có tiền sử đi lại hoặc tiếp xúc liên quan đến Tây Bengal, cần được giám sát chặt chẽ và đánh giá nguy cơ nhiễm virus Nipah,” một khuyến cáo nêu rõ.

Nipah nguy hiểm đến mức nào?

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), virus Nipah được xếp vào nhóm mầm bệnh ưu tiên, do có nguy cơ bùng phát dịch quy mô lớn. Hiện chưa có vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu.

Virus này chủ yếu tồn tại ở dơi ăn quả thuộc chi Pteropus. Con đường lây nhiễm phổ biến là tiêu thụ nhựa cây chà là sống bị nhiễm từ dơi ăn quả. Loại virus này có thể lây nhiễm cho nhiều loài động vật như lợn, ngựa, dê, cừu, mèo và chó. Virus có thể lây sang người qua thực phẩm bị nhiễm, tiếp xúc với động vật trung gian như lợn, hoặc qua dịch cơ thể của người bệnh. Lây truyền từ người sang người đã được ghi nhận, đặc biệt trong môi trường y tế.

Virus Nipah lần đầu được phát hiện trong các đợt bùng phát tại Malaysia và Singapore giai đoạn 1998–1999, chủ yếu ảnh hưởng tới công nhân trang trại nuôi lợn và những người tiếp xúc gần với lợn.

Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiều đợt bùng phát ở người đã được ghi nhận tại Bangladesh và Ấn Độ, thường xảy ra trong khoảng thời gian từ tháng 12 đến tháng 4. Đợt bùng phát gần nhất tại Ấn Độ xảy ra ở bang Kerala vào giữa năm 2025, với 4 ca nhiễm được ghi nhận.

Tỷ lệ tử vong trong các đợt bùng phát trước đây dao động từ 40%-75%. Triệu chứng ban đầu thường là sốt, nôn mửa, mệt mỏi, sau đó có thể tiến triển thành suy hô hấp nặng. Các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 4-14 ngày sau khi người bệnh nhiễm virus, mặc dù thời gian ủ bệnh dài hơn đã được ghi nhận trong các đợt dịch trước đây. Khi xuất hiện, các triệu chứng thường kéo dài từ 3-14 ngày.

Khi nhiễm trùng tiến triển, một số bệnh nhân cũng có thể phát triển biến chứng nghiêm trọng gọi là viêm não. Điều này có thể dẫn đến các triệu chứng khác bao gồm lú lẫn, buồn ngủ và co giật, bệnh nhân thường rơi vào trạng thái hôn mê trong vòng 24-48 giờ, có thể dẫn đến tử vong. Một số trường hợp còn xuất hiện biến chứng thần kinh sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Các chuyên gia y tế cảnh báo việc nhầm lẫn Nipah với AES hoặc bệnh hô hấp thông thường có thể gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt đối với nhân viên y tế.

Ông Ali Althaf, quan chức y tế cấp cao bang Kerala – nơi từng nhiều lần đối phó với dịch Nipah – cho biết: “Chúng tôi đã nhiều lần chứng kiến lây truyền từ người sang người xảy ra ngay trong bệnh viện. Khi ca bệnh không được nhận diện sớm, nhân viên y tế là nhóm đối mặt rủi ro cao nhất trước loại virus có tỷ lệ tử vong rất lớn này”.

Năm ngoái, Kerala ghi nhận hơn 100 ca AES. Các chuyên gia cho rằng, nếu mở rộng xét nghiệm, nhiều ca Nipah hiện chưa được phát hiện có thể sẽ được xác định.

Châu Á khẩn cấp phản ứng

Trước nguy cơ lây lan xuyên biên giới, Bộ Y tế Thái Lan đã bắt đầu sàng lọc hành khách đến từ Ấn Độ tại các sân bay Suvarnabhumi và Don Mueang, tập trung vào người xuất phát từ Tây Bengal.

Nhà chức trách đồng thời phát “thẻ cảnh báo y tế”, khuyến cáo hành khách tìm kiếm hỗ trợ y tế nếu xuất hiện triệu chứng trong vòng 21 ngày sau nhập cảnh.

Tại Nepal, công tác kiểm tra y tế được tăng cường tại Sân bay quốc tế Tribhuvan và các cửa khẩu đường bộ trọng điểm, đặc biệt tại tỉnh Koshi.

Trong khi đó, Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Đài Loan (Trung Quốc) thông báo kế hoạch xếp nhiễm virus Nipah vào nhóm bệnh truyền nhiễm loại 5 – nhóm dành cho các mầm bệnh hiếm gặp hoặc mới nổi, có nguy cơ đe dọa nghiêm trọng sức khỏe cộng đồng. Đề xuất hiện đang trong giai đoạn lấy ý kiến công chúng.

Dù vậy, Đài Loan (Trung Quốc) hiện mới duy trì cảnh báo du lịch cấp độ 2 (màu vàng) đối với bang Kerala, đồng thời theo dõi sát diễn biến tại Tây Bengal.

Hong Kong (Trung Quốc) cũng quyết định tăng cường kiểm tra y tế đối với hành khách đến từ Ấn Độ như một biện pháp phòng ngừa. Nhân viên y tế cửa khẩu được bố trí đo thân nhiệt, đánh giá triệu chứng và chuyển viện ngay các trường hợp nghi ngờ.

(tổng hợp)

Bảo Minh