Vở ballet kinh điển 'Eugene Onegin': Khi Pushkin, Tchaikovsky và rock gặp nhau trên sân khấu Việt Nam

Vở diễn có 8 suất tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội trong tháng 10, với giá vé từ 500.000 đồng đến 20 triệu đồng. Khoảng cách khá lớn giữa các hạng vé đặt ra một câu hỏi đáng chú ý về khả năng chi trả và mức độ quan tâm của công chúng Việt Nam đối với nghệ thuật hàn lâm quốc tế.

Eugene Onegin” của Boris Eifman ra mắt tại St. Petersburg ngày 3/3/2009 và đến nay đã được trình diễn tại hơn 40 quốc gia. (Nguồn: BTC)

Ballet Nga và một cách đọc khác về Pushkin

Tại TP. Hồ Chí Minh, Eugene Onegin diễn từ ngày 21-24/10 tại Nhà hát Hòa Bình; sau đó, đoàn biểu diễn tại Hà Nội từ ngày 28-31/10 tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô. Chương trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp phép biểu diễn, mở bán với 6 hạng vé, từ 500.000 đồng đến 20 triệu đồng.

Mức giá cao nhất dành cho số lượng ghế giới hạn ở khu vực trung tâm khán phòng và đi kèm một số dịch vụ riêng. Tuy nhiên, xét trên toàn bộ dải giá, chương trình vẫn có mức vé thấp hơn nhiều để tiếp cận công chúng phổ thông. Điều đáng quan tâm hơn là cách Eifman lựa chọn tiếp cận một tác phẩm kinh điển.

Eugene Onegin của Boris Eifman ra mắt tại St. Petersburg năm 2009. Thay vì tái hiện nước Nga thế kỷ XIX như nguyên tác, biên đạo đưa câu chuyện sang nước Nga sau năm 1991, khi Liên Xô tan rã và nhiều giá trị xã hội thay đổi.

Cốt truyện về tình yêu, kiêu hãnh, lựa chọn và hối tiếc vẫn được giữ lại, nhưng các nhân vật được đặt trong một môi trường mà tiền bạc và địa vị xã hội đóng vai trò lớn hơn.

Màn biểu diễn ấn tượng trong vở ballet kinh điển “Eugene Onegin”. (Nguồn: BTC)

Sự thay đổi còn thể hiện ở âm nhạc. Bên cạnh các trích đoạn của Pyotr Tchaikovsky, Eifman sử dụng nhạc rock do Alexander Sitkovetsky sáng tác.

Ballet cổ điển vì thế được đặt cạnh một ngôn ngữ âm nhạc hiện đại, cùng với hình thể mạnh và thiết kế sân khấu đương đại. Lựa chọn này từng gây tranh luận khi vở ra mắt, nhưng cũng là một trong những yếu tố tạo nên dấu ấn riêng của tác phẩm.

Cách dựng của Eifman không đặt mục tiêu bảo toàn nguyên trạng tác phẩm kinh điển. Một số chi tiết được thay đổi đáng kể, trong đó có hình tượng Tatyana và kết thúc của Onegin. Với ông, ballet là phương tiện để khám phá những xung đột tâm lý và xã hội phía sau câu chuyện, thay vì chỉ minh họa lại cốt truyện.

Đây cũng là lý do tác phẩm của Eifman thường tạo ra những phản ứng trái chiều. Một số nhà phê bình đánh giá cao kỹ thuật và sức hút sân khấu nhưng cho rằng cách xử lý hình thể quá mạnh hoặc việc chia câu chuyện thành nhiều phân cảnh khiến chiều sâu tâm lý nhân vật chưa được khai thác trọn vẹn.

Vở diễn đòi hỏi nghệ sĩ rèn luyện kỹ thuật cao. (Nguồn: BTC)

Phép thử với thị trường Việt Nam

Điểm đáng chú ý khi Eugene Onegin trở lại Việt Nam là công chúng trong nước đã có một trải nghiệm tương đối rõ với ballet Anna Karenina năm 2025. Khi đó, 4.000 vé ban đầu được bán hết trong hơn hai tuần. Chương trình từ 5 suất diễn được mở rộng lên 7 suất.

Không nên xem kết quả này như một bằng chứng rằng ballet quốc tế đã trở thành loại hình phổ biến với đông đảo công chúng. Tuy nhiên, nó cho thấy một bộ phận khán giả Việt Nam sẵn sàng bỏ tiền cho những chương trình nghệ thuật trực tiếp có tính đặc thù, trong đó trải nghiệm tại nhà hát là yếu tố quan trọng.

Xu hướng này cũng xuất hiện ở nhiều lĩnh vực biểu diễn khác. Các chương trình âm nhạc, điện ảnh và concert trong nước những năm gần đây cho thấy người xem ngày càng có nhiều lựa chọn về mức giá và trải nghiệm.

Với nghệ thuật sân khấu, một đêm diễn trực tiếp có những giá trị mà sản phẩm ghi âm hay nội dung trực tuyến không thể thay thế hoàn toàn: Sự hiện diện của nghệ sĩ, không gian khán phòng và cảm giác chứng kiến một tác phẩm diễn ra tại một thời điểm cụ thể.

Ballet là một trường hợp đặc biệt bởi chi phí tổ chức và yêu cầu kỹ thuật cao. Một chương trình quốc tế không chỉ cần nghệ sĩ mà còn có hệ thống sân khấu, ánh sáng, âm thanh, phục trang, vận chuyển và nhân sự kỹ thuật.

Sau hơn 15 năm, “Eugene Onegin” vẫn được đưa đi biểu diễn tại nhiều quốc gia và trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp của Boris Eifman. (Nguồn: BTC)

Với Eugene Onegin, đoàn đưa sang Việt Nam hơn 100 nghệ sĩ cùng đội ngũ kỹ thuật và thiết bị sân khấu. Những chuyến lưu diễn như vậy còn tạo cơ hội để công chúng trực tiếp quan sát cách một ê-kíp quốc tế tổ chức và vận hành một sản phẩm sân khấu quy mô lớn. Từ thiết kế, ánh sáng, phục trang đến kỹ thuật biểu diễn, toàn bộ quy trình được đặt trước mắt khán giả thay vì chỉ tiếp cận qua bản ghi hình hay tư liệu.

Nếu Anna Karenina đặt ra câu hỏi liệu ballet hàn lâm quốc tế có khán giả tại Việt Nam hay không, thì Eugene Onegin đặt ra một câu hỏi khó hơn là khán giả sẵn sàng trả bao nhiêu và họ kỳ vọng điều gì từ một trải nghiệm nghệ thuật quốc tế. Đó cũng là phép thử không chỉ với đoàn mà với thị trường nghệ thuật biểu diễn Việt Nam.