Vòng đời công nghệ: Bài toán 'bảo trì' đặc thù trong đào tạo FinTech

TS Văn Thiên Hào - Giám đốc Chương trình Công nghệ tài chính, Trường Đại học HUTECH.

Khi nhắc đến “bảo trì thiết bị đào tạo”, số đông thường hình dung đến dầu mỡ, cờ lê trong các xưởng cơ khí hay thiết bị đắt tiền trong phòng thí nghiệm. Thế nhưng, tại TPHCM - trung tâm tài chính và công nghệ của cả nước, sự chuyển động của công tác này đang mang một hình hài hoàn toàn khác đối với những ngành học mang tính "vô hình" như Công nghệ Tài chính (FinTech).
Để hiểu rõ hơn về sự dịch chuyển này, phóng viên Báo Giáo dục và Thời đại đã có cuộc trao đổi với TS Văn Thiên Hào - Giám đốc Chương trình Công nghệ tài chính, Trường Đại học HUTECH.

Thưa ông, đối với một ngành mang tính đặc thù cao và “vô hình” như FinTech, khái niệm “thiết bị đào tạo” và công tác “bảo trì” nên được hình dung như thế nào cho đúng?

Với FinTech, “thiết bị đào tạo” cần được hiểu rộng hơn so với các ngành kỹ thuật truyền thống, bao gồm không chỉ máy tính hay máy chủ, mà còn là phần mềm, nền tảng mô phỏng, cơ sở dữ liệu, tài khoản thực hành và các công cụ công nghệ phục vụ đào tạo. Sinh viên ngành này thực hành trên các công cụ phân tích dữ liệu, lập trình, mô phỏng ngân hàng, trí tuệ nhân tạo hoặc các nền tảng tài chính số.

Vì thế, “bảo trì” ở đây không chỉ là sửa một chiếc máy hỏng. Công việc này bao gồm duy trì phần cứng, cập nhật phần mềm, gia hạn bản quyền, bảo đảm khả năng kết nối, an toàn thông tin và bảo đảm môi trường thực hành phù hợp với thực tế thị trường. Có thể nói, thiết bị đào tạo FinTech là một hệ sinh thái công nghệ, và bảo trì chính là việc duy trì cả khả năng vận hành lẫn giá trị đào tạo của hệ sinh thái đó.

Khác với cỗ máy cơ học dùng được hàng chục năm, công nghệ có tốc độ “lão hóa” rất nhanh. Vậy ranh giới giữa “bảo trì” và “nâng cấp” đang được nhà trường xử lý ra sao để sinh viên không bị tụt hậu, thưa ông?

Ranh giới này khá đơn giản, bảo trì là để hệ thống vận hành tốt, còn nâng cấp là để hệ thống tiếp tục có giá trị sử dụng và giá trị đào tạo. Trong FinTech, hai việc này gần như phải diễn ra song song. Một phần mềm có thể vẫn chạy tốt nhưng nghiệp vụ mà nó mô phỏng đã thay đổi, do đó chúng tôi luôn phải xét xem nội dung công cụ đó còn phù hợp với nhu cầu tuyển dụng của thị trường hay không.

Tại HUTECH, bên cạnh việc cập nhật công cụ, chúng tôi chủ động rà soát chương trình đào tạo, tăng cường lấy ý kiến doanh nghiệp, mời chuyên gia tham gia giảng dạy và xây dựng tài liệu học tập. Việc cập nhật diễn ra đồng thời ở cả thiết bị, phần mềm lẫn chương trình và cách tổ chức đào tạo.

Chắc hẳn trong quá trình vận hành, câu chuyện về bản quyền và an toàn thông tin (Cybersecurity) tạo ra không ít “áp lực ngầm”?

Đúng vậy. Về mặt bản quyền, chương trình máy tính được pháp luật bảo hộ nên nhà trường phải tính toán ngay từ đầu để sử dụng phần mềm hợp pháp. Chi phí bản quyền thường tương đối cao và có thời hạn, đòi hỏi phải gia hạn hằng năm. Do đó, chúng tôi phải cân nhắc kết hợp giữa việc mua bản quyền, dùng phiên bản giáo dục, hoặc sử dụng công cụ mã nguồn mở hợp pháp, qua đó giáo dục sinh viên ý thức tôn trọng pháp luật ngay trên giảng đường.

TS Văn Thiên Hào tại ngày hội tuyển sinh.

Về an toàn thông tin, áp lực lớn nhất là phải cân bằng giữa một môi trường đủ mở cho sinh viên thực hành, nhưng phải đủ an toàn để không gây rủi ro cho hệ thống của trường. Công tác bảo trì an ninh mạng bao gồm cập nhật bản vá, phân quyền truy cập, quản lý tài khoản, sao lưu dữ liệu và tách biệt môi trường thực hành. Trong FinTech, hệ thống chạy ổn định chưa đồng nghĩa với an toàn, nên đây là phần công việc thường xuyên và "vô hình" nhất.

Dưới góc nhìn tài chính, bài toán cân đối ngân sách để không bị “đuối sức” trước các khoản phí duy trì, gia hạn hằng năm được bộ môn giải quyết như thế nào, thưa ông?

Khi đầu tư cho đào tạo FinTech, chúng ta không nên chỉ hỏi giá mua ban đầu là bao nhiêu, mà phải xem xét tổng chi phí trong suốt vòng đời của hệ thống. Cần đánh giá xem hệ thống phục vụ được bao nhiêu học phần, bao nhiêu sinh viên, sử dụng trong bao lâu và chi phí duy trì hằng năm ra sao. Hướng giải quyết là không phụ thuộc vào một nền tảng duy nhất, ưu tiên công cụ mã nguồn mở hoặc phiên bản giáo dục cho kiến thức cơ bản, và hợp tác với doanh nghiệp để tiếp cận công nghệ đặc thù.

Từ năm tài chính 2026, Thông tư 141/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính đã có hướng dẫn về quản lý, tính hao mòn tài sản cố định, ghi nhận rõ hơn đặc thù của tài sản vô hình và công nghệ. Tuy nhiên, công nghệ hiện nay thường cấp theo mô hình thuê bao hoặc dịch vụ đám mây. Do đó, các trường đại học tự chủ cần cơ chế linh hoạt để có thể lựa chọn mua mới, thuê dịch vụ, gia hạn hoặc thay thế công nghệ một cách nhanh chóng, tránh tình trạng quy trình đầu tư quá lâu khiến công nghệ trở nên lạc hậu khi đưa vào giảng dạy.

Đóng đô tại TPHCM, sự “chuyển động” của các doanh nghiệp, ngân hàng trong việc hỗ trợ nhà trường cập nhật hệ thống thực hành đang diễn ra ra sao? Liệu có mô hình sinh viên tham gia trực tiếp “bảo trì” như một giờ học thực chiến không?

Doanh nghiệp chính là một trong những “kênh cập nhật” quan trọng nhất. Thay vì đưa toàn bộ hệ thống thật của doanh nghiệp vào trường (do vướng rào cản bảo mật và dữ liệu), chúng tôi đưa sinh viên ra ngoài tiếp cận môi trường thực tế thông qua company tour, workshop, thực tập và các dự án doanh nghiệp. Ở mức độ sâu hơn, doanh nghiệp cung cấp môi trường thử nghiệm, dữ liệu mô phỏng, hoặc tài khoản thực hành cho sinh viên.

Sinh viên ngành Công nghệ thông tin - Trường Cao đẳng Nghề TPHCM.

Về việc sinh viên tham gia "bảo trì", với ngành FinTech, định hướng không phải là cho sinh viên đi sửa máy chủ. Thay vào đó, chúng tôi biến các vấn đề vận hành thành tình huống học tập. Sinh viên được giao xử lý các tình huống như hệ thống gián đoạn, dữ liệu sai lệch, phân quyền chưa phù hợp hay phát sinh rủi ro an toàn thông tin trên các mô hình ngân hàng số. Qua đó, "bảo trì" trở thành bài toán quản trị rủi ro và vận hành.

Nếu đề xuất một sự “tái cấu trúc” tư duy quản lý thiết bị đào tạo công nghệ cao, ông sẽ nhấn mạnh vào từ khóa nào?

Nếu chọn một từ khóa, tôi chọn “vòng đời”. Thứ nhất, cần tính toán toàn bộ vòng đời của công nghệ (từ mua sắm, cập nhật, bảo mật đến đào tạo, nâng cấp và thay thế) ngay từ lúc phê duyệt đầu tư. Thứ hai, cần chuyển từ tư duy “nhà trường phải sở hữu công nghệ” sang “nhà trường phải bảo đảm sinh viên được tiếp cận công nghệ” thông qua việc thuê dịch vụ, dùng đám mây, hoặc hợp tác doanh nghiệp. Cuối cùng, bảo trì thiết bị phải đi liền với việc liên tục "bảo trì" chương trình đào tạo, nội dung môn học và đội ngũ giảng dạy.

Khi nhìn theo vòng đời như vậy, nguồn lực đầu tư sẽ hiệu quả hơn và sinh viên sẽ tiếp cận sát nhất với nhu cầu thị trường lao động.