Vòng đời mới cho những chiếc lá

Sinh năm 1984, chị Như Nguyện đang tiếp nối và phát triển nghề chế tác xương lá, một nghề thủ công vốn gắn liền với tên tuổi của ba chị, nghệ nhân Võ Ngọc Hùng. Từ những chiếc lá bàng rừng đã khép lại vòng đời tự nhiên, qua quá trình xử lý công phu, chúng được “hồi sinh” trong hình hài những chiếc quạt, túi ví, nón, đèn… mang vẻ đẹp dịu dàng mà bền bỉ.

Những họa tiết được vẽ thủ công lên quạt

Từ ký ức đến những chiếc quạt xương lá

Cơ duyên đến với sản phẩm xương lá của chị Như Nguyện bắt nguồn từ nghề của gia đình. Tuổi thơ gắn với hình ảnh ba chị lặng lẽ ngồi bên những mẻ lá, kiên nhẫn chờ từng lớp thịt lá rã đi để lộ ra phần gân - “xương lá” mảnh mai. Chính từ ký ức nghề ấy, chị sớm nhận ra vẻ đẹp tinh tế của xương lá với nhiều chi tiết hấp dẫn.

“Ba là người đầu tiên cho tôi thấy xương lá có thể kể một câu chuyện”, chị chia sẻ. Từ tình yêu thiên nhiên và mong muốn tiếp nối một công việc cần sự kiên trì, nhẫn nại, chị chọn quạt xương lá như một cách vừa giữ nghề, vừa làm mới truyền thống gia đình. Ban đầu, những sản phẩm ấy chỉ để tập làm theo kỹ thuật ba truyền dạy, dùng trong nhà và làm quà tặng. Nhưng khi chiếc quạt đầu tiên hoàn thiện, đủ bền để sử dụng, đồng thời vẫn giữ được độ mỏng nhẹ của lá, chị bắt đầu tin rằng xương lá có thể bước ra khỏi phạm vi thử nghiệm, trở thành sản phẩm gắn với đời sống.

Khoảnh khắc ấy mở ra một hướng đi lâu dài. Từ chiếc quạt đầu tiên, các sản phẩm xương lá dần được mở rộng: túi ví, nón, ô, đèn… Tất cả đều giữ chung một tinh thần: làm thủ công hoàn toàn, giữ đúng đặc tính của vật liệu và không chạy theo số lượng. Chính điều đó khiến sản phẩm của chị được nhóm khách yêu thủ công, nghệ thuật và lối sống xanh đón nhận.

Chiếc quạt vừa mang tính thẩm mỹ, vừa có giá trị sử dụng

Bước vào vòng đời mới

Để hoàn thiện một chiếc quạt hay một chiếc nón xương lá là cả một quá trình dài nhiều thử thách. Khó khăn lớn nhất nằm ở độ bền và tính ổn định của xương lá. Không phải chiếc lá nào cũng đủ “duyên” để trở thành sản phẩm. Nhiều mẻ lá rách, mục giữa chừng, buộc người thợ phải bỏ đi và làm lại từ đầu. Nhưng chính những thất bại ấy giúp chị hiểu vật liệu hơn, tinh chỉnh từng công đoạn để xương lá vừa chắc, vừa giữ được dáng tự nhiên.

Trong số những sản phẩm làm từ lá, ở Huế, khách hàng dễ liên tưởng đến nón lá sen vốn đã quen thuộc.Tuy nhiên, nếu nhiều sản phẩm hướng đến bề mặt đồng đều và màu sắc rõ nét, thì nón xương lá của chị Như Nguyện lại gợi một hướng đi khác. Chiếc nón mỏng, nhẹ, giữ gần như nguyên cấu trúc của lá, tạo cảm giác tự nhiên và mộc mạc nguyên bản ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Bằng kỹ thuật xử lý và tạo hình riêng, sản phẩm còn tạo nên hiệu ứng xuyên sáng rõ rệt. Khi đưa ra ánh sáng, từng đường gân lá hiện lên mảnh mai và rõ ràng. Điểm khác biệt nằm ở cách giữ “chất lá” tối đa: chấp nhận khó và chậm để giữ lại vẻ đẹp nguyên bản của vật liệu.

Hiện nay, chị Như Nguyện duy trì một xưởng thủ công nhỏ tại nhà. Ba chị đảm nhiệm phần chế tác xương lá; mẹ chị vẽ tay, nhuộm thủ công để tạo họa tiết, còn chị tham gia cả hai công đoạn. Mỗi sản phẩm vì thế mang một cá tính riêng, không chiếc nào giống chiếc nào. Trung bình mỗi tháng, gia đình hoàn thiện khoảng 30 - 40 sản phẩm, con số không lớn, nhưng phù hợp với sản phẩm thủ công sáng tạo.

Khách hàng của quạt và nón xương lá thường là những người yêu nghệ thuật, du khách và các nhà sưu tầm nhỏ. Thị trường tiêu thụ sản phẩm này hiện tập trung chủ yếu tại Đà Nẵng, Huế, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và những đơn hàng quốc tế nhỏ lẻ.

Với chị Như Nguyện, câu chuyện phía sau chất liệu là giá trị lớn nhất. Khi cầm trên tay một chiếc quạt hay chiếc nón xương lá, đó không chỉ là một món đồ thủ công, mà là một vòng đời mới của chiếc lá, nơi thiên nhiên được nâng niu bằng sự tôn trọng.

Phạm Phước Châu